ماجرای جهش ناگهانی قیمت پوشک چه بود؟ / کلاهی که تورم سر والدین گذاشت

به گزارش گروه اقتصادی خبرگزاری دانشجو؛ قیمت پوشک در بازار ایران از مرز سه میلیون تومان عبور کرده و این روز‌ها والدین را با هزینه تازه‌ای در سبد خانوار مواجه کرده است. اما چرا این افزایش قیمت ناگهانی رخ داد و چه عواملی پشت این جهش قیمتی قرار دارد؟

سقوط آزاد واردات؛ وقتی درب‌های واردات بسته شد

بررسی آمار گمرک جمهوری اسلامی ایران نشان می‌دهد که واردات پوشک در دو سال اخیر با کاهش چشمگیری روبه‌رو بوده است. در سال ۱۴۰۱ حدود دو میلیون و ۶۲۷ هزار دلار پوشک به کشور وارد شده بود، اما این رقم در سال ۱۴۰۳ به تنها ۳۴۹ هزار دلار سقوط کرد. این روند نزولی در ۱۰ ماهه نخست سال ۱۴۰۴ نیز ادامه یافت و تنها ۵۸۸ هزار دلار پوشک وارد کشور شد.

این آمار از یک تغییر راهبردی در بازار حکایت دارد: تکیه حداکثری بر تولید داخل. اما پرسش اینجاست که این تولید داخل تا چه اندازه به اقتصاد جهانی وابسته است؟ پاسخ به این پرسش، معمای اصلی گرانی پوشک را حل میکند.

وابستگی صددرصدی؛ حکایت پودر SAP و ارز ۶۸ هزار تومانی

مهمترین ماده اولیه در تولید پوشک، پودر فوق‌جاذب یا SAP نام دارد. این ماده، در داخل کشور تولید نمی‌شود و صنعت پوشک ایران برای تامین آن کاملا به واردات وابسته است.

نگاهی به مبادی وارداتی پودر SAP در ۱۰ ماهه نخست سال ۱۴۰۴ نشان میدهد که قطر با ۳۵.۵ میلیون دلار، ترکیه با ۳۳.۵ میلیون دلار، چین با ۱۴.۶ میلیون دلار و امارات با ۱۰.۷ میلیون دلار، عمده‌ترین تامین‌کنندگان این ماده استراتژیک برای تولیدکنندگان ایرانی بوده‌اند. به این ترتیب، سالانه ده‌ها میلیون دلار ارز برای واردات این ماده حیاتی از کشور خارج میشود. اما نکته کلیدی، نرخ تامین این ارز است.

انفجار هزینه تولید؛ از ارز ۲۸۵۰۰ تا ۶۸۰۰۰ تومان

بر اساس داده‌های گمرک و اظهارات فعالان صنفی، تا پیش از سال جاری بخش قابل توجهی از مواد اولیه از جمله پودر SAP با ارز ترجیحی ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی تامین می‌شد. اما با حذف این ارز و جایگزینی آن با نرخ توافقی مرکز مبادله ارز در حدود ۶۸ هزار تومان، هزینه تامین مواد اولیه برای تولیدکنندگان دستخوش تغییرات اساسی شد.

محاسبه ساده نشان می‌دهد که نرخ ارز برای واردات پودر SAP حدود ۱۴۰ درصد رشد داشته است. به این معنا که تولیدکننده باید برای واردات همان مقدار مواد اولیه قبلی، بیش از دو برابر قبل هزینه کند.

تورمی که یکباره تخلیه شد!

اگر نرخ ارز از ابتدای سال افزایش یافته بود، چرا جهش قیمت پوشک به یکباره و در یک ماه اخیر اتفاق افتاد؟

شاهرخ شریفی، رئیس اتحادیه سوپرمارکت‌ها و مواد غذایی استان تهران، در این باره می‌گوید: قیمت پوشک باید خیلی زودتر از اینها افزایش می‌یافت، اما به دلیل شرایط تورمی و ملاحظات بازار، قیمت‌ها را ثابت نگه داشتیم.

او افزود: در حال حاضر با حذف کامل ارز ترجیحی، ناگزیرشدیم هم تورم انباشته ماه‌های گذشته را جبران کنیم و هم افزایش هزینه‌های ناشی از رشد نرخ دلار را اعمال کنیم.

بر اساس این اظهارات، بازار در ماه‌های گذشته با نوعی قیمت‌گذاری دستوری یا تعادلی مواجه بوده که مانع از انتقال تدریجی هزینه‌ها به مصرف‌کننده می‌شد. اما با اتمام ذخایر مواد اولیه ارزان‌قیمت و لزوم تامین مواد جدید با دلار ۶۸ هزار تومانی، فشار تورمی انباشته شده یکباره تخلیه و منجر به ثبت قیمت‌های میلیونی شد.

در نهایت، پرونده پوشک یک میلیونی را میتوان در سه گام خلاصه کرد. نخست، وابستگی صنعت پوشک ایران به واردات ماده استراتژیک SAP. دوم، شوک ارزی ناشی از حذف ارز ترجیحی و افزایش نرخ دلار از ۲۸۵۰۰ به ۶۸۰۰۰ تومان که هزینه تمام‌شده تولید را به شدت افزایش داد؛ و سوم، تخلیه تورم انباشته ناشی از ثابت نگه داشتن قیمت‌ها در ماه‌های گذشته که باعث شد فشار هزینه یکباره به سفره‌های مردم وارد شود.

نتیجه آنکه پوشک میلیونی نه یک پدیده موقت، بلکه محصول ساختار وابسته به واردات و سیاست‌های ارزی است؛ کلاهی که در نهایت بر سر والدین جوان رفت.