هوش مصنوعی و جنگ‌های نوین؛ رقابت ایران و رژیم صهیونیستی در میدان داده و الگوریتم

امیرعباس محمدی کوشکی، سرپرست تیم ملی اختراعات و نوآوری ایران در گفت‌و‌گو با خبرنگار دانشجو با اشاره به تحولات سال‌های اخیر در عرصه فناوری‌های نوین اظهار کرد: در سال‌های اخیر، هوش مصنوعی از جایگاه یک فناوری نوظهور عبور کرده و به یکی از عناصر بنیادین امنیت ملی، موازنه قدرت و نظم نوین جهانی تبدیل شده است.وی افزود: در جنگ‌های مدرن، AI دیگر صرفاً یک ابزار کمکی فناورانه نیست، بلکه به ستون فقرات عملیات اطلاعاتی، شناسایی، تصمیم‌سازی سریع، فرماندهی و کنترل میدان نبرد بدل شده است. تجربه درگیری‌های اخیر در خاورمیانه، به‌ویژه تقابل مستقیم و غیرمستقیم میان ایران و اسرائیل، به‌روشنی نشان داد که ترکیب هوش مصنوعی، داده‌های کلان اطلاعاتی و سامانه‌های نظامی پیشرفته چگونه می‌تواند راهبرد‌های نظامی را متحول کرده و برتری عملیاتی ایجاد کند.محمدی کوشکی با بیان اینکه جنگ در دنیای امروز دیگر صرفاً در میدان فیزیکی رخ نمی‌دهد، تصریح کرد: میدان نبرد به‌طور هم‌زمان در لایه‌های اطلاعاتی، شناختی، سایبری، رسانه‌ای و فناورانه جریان دارد و هوش مصنوعی به عامل پیونددهنده این لایه‌ها تبدیل شده است.وی افزود: کشور‌هایی که زودتر آن را در ساختار‌های دفاعی، اطلاعاتی و تصمیم‌گیری خود ادغام کرده‌اند، توانسته‌اند معادلات بازدارندگی را به نفع خود تغییر دهند.کوشکی ادامه داد: تقابل ایران و اسرائیل نمونه‌ای شاخص از جنگ‌های داده‌محور و الگوریتم‌محور است؛ جنگی که در آن پیش‌بینی، شناسایی و تصمیم‌گیری سریع گاه مهم‌تر از حجم تسلیحات کلاسیک عمل می‌کند.وی با اشاره به روند‌های جهانی گفت: ایالات متحده، چین، اسرائیل و روسیه پیشگامان اصلی توسعه و به‌کارگیری هوش مصنوعی نظامی محسوب می‌شوند. آمریکا از طریق برنامه‌هایی مانند Project Maven سال‌هاست یادگیری ماشین و بینایی ماشین را برای تحلیل تصاویر ماهواره‌ای، داده‌های پهپادی و اطلاعات میدانی به کار گرفته و این فناوری را در زنجیره فرماندهی، کنترل، ارتباطات، اطلاعات، نظارت و شناسایی ادغام کرده است. چین با راهبرد «جنگ هوشمند» بر توسعه سامانه‌های خودمختار، تحلیل داده‌های کلان و جنگ شناختی متمرکز شده و روسیه نیز از AI در جنگ الکترونیک و تحلیل میدان نبرد بهره می‌برد.سرپرست تیم ملی اختراعات و نوآوری ایران با اشاره به وضعیت اسرائیل اظهار داشت: این رژیم یکی از نمونه‌های بارز ادغام عملیاتی هوش مصنوعی در ساختار نظامی و اطلاعاتی است و با اتکا به اکوسیستم فناورانه پیشرفته و مدل‌های داده‌محور، AI را در تحلیل داده‌های نظارتی، هدف‌یابی و تصمیم‌سازی به‌کار گرفته است؛ امری که سرعت و دقت عملیات نظامی را به‌طور چشمگیری افزایش داده است.وی در ادامه به جایگاه علمی ایران پرداخت و گفت: ایران طی سال‌های اخیر در حوزه علمی و پژوهشی هوش مصنوعی به دستاورد‌های قابل‌توجهی رسیده و در تولید علم این حوزه در میان حدود ۳۰ کشور برتر جهان قرار دارد. در شبکه‌های عصبی رتبه ۶ جهانی و نخست در میان کشور‌های اسلامی، در سیستم‌های چندعاملی رتبه ۱۲ جهانی، در هوش مصنوعی عمومی رتبه ۱۶، در یادگیری ماشین رتبه ۱۷، در بینایی ماشین و پردازش تصویر رتبه ۲۵، در پردازش زبان طبیعی رتبه ۲۵ و در فناوری رباتیک رتبه ۲۷ جهانی را کسب کرده‌ایم.محمدی کوشکی افزود: در شاخص Government AI Readiness ۲۰۲۴ ایران رتبه ۹۱ را در میان حدود ۱۸۸ کشور دارد و در گزارش Technology & Innovation آنکتاد رتبه ۷۲ از ۱۶۶ کشور را کسب کرده است. همچنین بر اساس Nature Index، ایران در تولید علم مرتبط با AI در حدود رتبه ۳۰ جهانی قرار دارد.وی با اشاره به نقش دانشگاه‌ها تصریح کرد: دانشگاه تهران، صنعتی امیرکبیر، علم و صنعت ایران و سایر دانشگاه‌های بزرگ کشور در رتبه‌های معتبر جهانی در حوزه‌های مرتبط با AI حضور دارند که نشان‌دهنده وجود نیروی انسانی متخصص و محیط پژوهشی فعال در کشور است.به گفته وی، این ظرفیت علمی در صورت سیاست‌گذاری منسجم می‌تواند به توان عملیاتی واقعی در حوزه نظامی و دفاعی تبدیل شود. طی سال‌های اخیر استفاده از الگوریتم‌های هوشمند در برخی سامانه‌های موشکی، راداری و پهپادی برای افزایش دقت و بهبود هدف‌یابی مورد توجه قرار گرفته و سامانه‌هایی مانند ربات زمینی «آریا» نیز معرفی شده‌اند. با این حال، تحریم‌ها، محدودیت دسترسی به سخت‌افزار‌های پیشرفته و چالش‌های زیرساختی بر سطح پیچیدگی این سامانه‌ها تأثیر گذاشته است.محمدی کوشکی تأکید کرد: آنچه امروز در حوزه هوش مصنوعی نظامی در حال وقوع است، صرفاً رقابت فناورانه نیست، بلکه رقابت بر سر توان تصمیم‌گیری در لحظه بحران است. کشوری که بتواند داده را سریع‌تر تحلیل کند و تصمیم را با اتکای الگوریتم‌ها اتخاذ کند، حتی با امکانات سخت‌افزاری کمتر نیز می‌تواند برتری عملیاتی داشته باشد.این مخترع تصریح کرد: تحقق این ظرفیت مستلزم تصمیم سیاسی روشن، سرمایه‌گذاری پایدار و حرکت به‌سوی یک راهبرد ملی منسجم در حوزه هوش مصنوعی دفاعی است.