چشم طمع آمریکا به جزیره خارک؛ خیال خامی که هرگز محقق نخواهد شد

به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری دانشجو؛ دونالد ترامپ در روز ۱۱ ژوئن تهدید کرد که ایالات متحده قصد دارد همان شب «بسیار شدید» به ایران حمله کرده و در چهارچوب این اقدام، پایگاه انرژی ایران در جزیره خارک را به تصرف درآورد. او در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت: «در آینده‌ای نه‌چندان دور، ما جزیره خارک و دیگر نقاط زیرساختی نفتی را در اختیار خواهیم گرفت و کنترل کامل بازار‌های نفت و گاز آنها را به دست خواهیم آورد».

ساعاتی بعد، ترامپ در پیامی دیگر این حملات را متوقف کرد و مدعی شد که مذاکرات صلح با مقام‌های عالی‌رتبه ایران و دیگر قدرت‌های منطقه‌ای از جمله بحرین، مصر، اسرائیل، اردن، کویت، پاکستان، قطر، عربستان سعودی، ترکیه و سایر کشور‌ها پیشرفت کرده است. او در تروث سوشال نوشت: «محاصره دریایی تا زمان نهایی‌شدن این توافق کاملاً برقرار خواهد ماند. زمان و مکان امضای توافق به‌زودی اعلام خواهد شد».

این تهدید‌ها و عقب‌نشینی‌های بعدی در حالی مطرح شدند که آمریکا و اسرائیل طی دو روز حملات متقابلی با ایران انجام دادند؛ اقدامی که شکاف‌های موجود در آتش‌بس شکننده‌ای را که نخستین بار در ماه آوریل حاصل شده بود، آشکار کرد. فرماندهی مرکزی آمریکا اعلام کرد که این هفته «حملاتی در دفاع از خود» علیه مراکز نظامی، نظارتی و راداری انجام داده است. وزارت امور خارجه ایران نیز اعلام کرد حملات آمریکا آتش‌بس مورد توافق را «عملاً بی‌معنا» کرده است.

آتش‌بس دوماهه از همان ابتدا نیز متزلزل بود. همزمان مذاکره‌کنندگان ایرانی و آمریکایی بر سر موضوعات مهمی همچون برنامه هسته‌ای ایران و وضعیت تنگه هرمز به توافق نرسیده بودند. ایران در ۱۱ ژوئن اعلام کرد که این آبراه راهبردی را بسته، اما فرماندهی مرکزی آمریکا مدعی خلاف آن شد. ترامپ نیز ادعا کرده که آمریکا با عبور مخفیانه نفتکش‌ها از محدودیت‌های اعمال‌شده توسط ایران، موفق به تأمین ۱۰۰ میلیون بشکه نفت شده است. در حالی که محدودیت‌ها در تنگه هرمز بازار‌های انرژی را دچار آشفتگی کرده‌اند، جزیره خارک به هدفی برجسته‌تر برای آمریکا تبدیل شده است.

ترامپ پیش‌تر نیز پیشنهاد کرده بود که آمریکا می‌تواند این جزیره را تصرف کند و ارتش آمریکا در ماه‌های مارس و آوریل حملاتی علیه این جزیره انجام داده بود. ترامپ در آن زمان گفته بود که تصمیم گرفته زیرساخت‌های نفتی جزیره را «کاملاً نابود نکند»؛ این در حالی بود که او در اواخر درگیری‌ها تهدید کرده بود اگر ایران شرایط آمریکا را نپذیرد، «امشب یک تمدن کامل نابود خواهد شد.» او بعداً این تهدید را نیز پس گرفت.

در حالی که آمریکا حضور نظامی خود در خاورمیانه را افزایش داده، کارشناسان هشدار می‌دهند که حمله یا اشغال جزیره خارک می‌تواند با کاهش صادرات نفت ایران، قیمت جهانی نفت را افزایش دهد، موجب اقدامات تلافی‌جویانه شود و جان نیرو‌های آمریکایی مستقر در جزیره را به خطر بیندازد.

جزیره خارک کجاست؟

این جزیره در شمال خلیج فارس و در فاصله حدود ۲۱ مایلی از سواحل ایران قرار دارد. خارک به دلیل نقش حیاتی خود در صنعت انرژی ایران، با عنوان «جزیره ممنوعه» شناخته می‌شود. مساحت آن تنها حدود هشت مایل مربع است؛ یعنی تقریباً یک‌سوم مساحت منهتن. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی حفاظت از این جزیره را بر عهده دارد و ورود به آن تحت محدودیت‌های شدید انجام می‌شود.

چرا جزیره خارک اهمیت دارد؟

نزدیک به هفت دهه بوده که جزیره خارک مهم‌ترین مرکز صادرات نفت ایران محسوب می‌شود و از آن به عنوان شریان حیاتی اقتصاد ایران یاد می‌شود. بخش عمده صادرات نفت خام ایران از این جزیره انجام می‌شود که مقصد اصلی آنها کشور‌های آسیایی، خصوصاً چین هستند. پایانه‌های عمیق و پرظرفیت این جزیره امکان پهلوگیری نفتکش‌های عظیم موسوم به «سوپرتانکر» را فراهم می‌کنند؛ نفتکش‌هایی که در بسیاری از سواحل کم‌عمق ایران امکان پهلوگیری ندارند.

در سندی محرمانه از سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) که در سال ۱۹۸۴ منتشر شد، تأسیسات نفتی خارک «حیاتی‌ترین بخش سیستم نفتی ایران» توصیف شده و آمده است که تداوم فعالیت آنها برای سلامت اقتصادی ایران ضروری است. یائیر لاپید، رهبر اپوزیسیون رژیم صهیونیستی نیز در ۷ مارس و اندکی پیش از حمله آمریکا، در شبکه‌های اجتماعی نوشت که نابودی زیرساخت‌های نفتی این جزیره اقتصاد ایران را فلج خواهد کرد و به سقوط حکومت منجر خواهد شد.

برخی تحلیلگران معتقدند اگر آمریکا این جزیره را اشغال کند، اهرم فشاری مهم علیه ایران به دست خواهد آورد و می‌تواند تهران را برای بازگشایی تنگه هرمز تحت فشار قرار دهد. ایران یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان نفت جهان است و حدود ۱۲ درصد ذخایر نفتی جهان را در اختیار دارد و علی‌رغم تحریم‌های گسترده بین‌المللی، ایران در سال ۲۰۲۳ حدود ۴ درصد عرضه جهانی نفت را تأمین کرده و در میان ده تولیدکننده بزرگ جهان قرار گرفته است. به گفته تحلیلگران، درگیری‌های اخیر حتی موجب افزایش درآمد‌های نفتی ایران شده و احتمالاً صد‌ها میلیون دلار درآمد اضافی ایجاد کرده است، زیرا ایران همچنان کنترل دسترسی به تنگه هرمز را در اختیار دارد. همچنین حدود نیمی از درآمد دولت ایران از نفت و گاز تأمین می‌شود.

با این حال، دولت ترامپ اخیراً برخی تحریم‌های نفتی ایران را کاهش داده و هرگونه اختلال در فعالیت خارک می‌تواند عرضه جهانی نفت را در زمانی که بازار‌های انرژی از پیامد‌های جنگ متأثر شده‌اند، بیش از پیش کاهش دهد.

اشغال جزیره خارک برای آمریکا چقدر دشوار خواهد بود؟

اگر ترامپ تصمیم به حمله به این جزیره بگیرد، عملیات نظامی، چه از طریق دریا و چه از طریق هوا می‌تواند تهدید‌هایی جدی برای امنیت آمریکا بیافرینداین جزیره در معرض حملات پهپادی و موشک‌های کوتاه‌برد قرار دارد. در صورت استقرار نیرو‌های آمریکایی در خارک، آنها شدیداً در برابر حملات ایران آسیب‌پذیر خواهند بود. رئیس مجلس ایران نیز هشدار داده که ایران بر سر نیرو‌های آمریکایی که قصد اشغال جزیره را داشته باشند «آتش خواهد بارید». کارشناسان می‌گویند پستی‌و‌بلندی‌های سواحل ایران نیز شناسایی سریع حملات احتمالی را برای رادار‌های آمریکا دشوار می‌کند.

خصوصاً با توجه به امنیتی شدن شدید آبراه‌های اطراف ایران و تنگه هرمز، تأمین مجدد نیرو‌های مستقر در خارک نیز چالش بزرگی خواهد بود. نزدیک‌ترین پایگاه‌های بزرگ آمریکا در بحرین، کویت و قطر قرار دارند که همگی بیش از ۱۰۰ مایل با خارک فاصله دارند و کشتی‌های در حال تردد در این مسیر در معرض حمله خواهند بود.

ایران و نیرو‌های هم‌پیمانش همچنین می‌توانند از مین‌های دریایی استفاده کنند یا با ناوگان متشکل از شناور‌های کوچک مجهز به پهپاد، موشک و راکت خود، کشتی‌ها را هدف قرار دهند. ایران همچنین می‌تواند به تأسیسات نفت و گاز منطقه حمله تلافی‌جویانه انجام دهد که این امر موجب افزایش بیشتر قیمت‌ها خواهد شد. برخی از این تأسیسات در ماه‌های اخیر نیز آسیب دیده‌اند.

از منظر حقوق بین‌الملل، حمله یا اشغال احتمالی جزیره خارک نیز پرسش‌های حقوقی مهمی ایجاد می‌کند. قوانین بین‌المللی تنها زمانی حمله به زیرساخت‌های غیرنظامی را مجاز می‌دانند که مزیت نظامی حاصل از آن بر خسارات واردشده به غیرنظامیان برتری داشته باشد. حداقل هشت هزار غیرنظامی در این جزیره زندگی می‌کنند؛ موضوعی که می‌تواند ابعاد حقوقی هرگونه اشغال یا حمله احتمالی را پیچیده‌تر کند.