ماجرای روز مباهله چه بود؟ + اعمال و نماز

به گزارش گروه فرهنگ و هنر خبرگزاری دانشجو، ۲۴ ذی الحجه سال دهم هجری قمری، اتفاقی بزرگ برای اسلام و مسلمین رقم خورد. در آن روز جمعی از مسیحیان نجران (شهری در جنوب غربی عربستان) که دائماً با پیامبر و مسلمین در ستیز بودند، به مدینه آمدند تا برای اثبات حقانیت خود با پیامبر (صلوات الله) بحث و مذاکره کنند. اما، پس از مجادله بسیار، هیچ یک از طرفین قانع نشدند؛ بنابراین پیامبر (صلی الله) را دعوت به مباهله نمودند (مباهله به معنی لعن و نفرین برای دروغگو). به این صورت که طرفین با کسان خود، دست به دعا برداشته و برای مشخص شدن طرف دروغگو و کذاب، به لعن و نفرین بپردازند.

طبق آرای مفسرین شیعه و سنی، آیه ۶۱ سوره آل عمران معروف به آیه مباهله، در این هنگام بر پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) نازل شد: «فَمَن حاجَّکَ فیهِ مِن بَعدِ ما جائَکَ مِنَ العِلمِ فَقُل تَعالَوا نَدْعُ اَبنائَنا وَ اَبنائَکُمْ وَ نِسائَنا وَ ئِسائَکُمْ وَ اَنْفُسَنا وَ اَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعنَةَ اللهِ عَلى الکاذِبینَ») هر گاه بعد از علم و دانشى که به تو رسیده، (باز) کسانى درباره مسیح با تو به ستیز برخیزند، بگو:بیایید ما فرزندان خود را دعوت کنیم، شما نیز فرزندان خود را، ما زنان خویش را دعوت نماییم، شما نیز زنان خود را، ما از نفوس خود (و کسى که همچون جان ما است) دعوت کنیم، شما نیز از نفوس خود، آنگاه مباهله (و نفرین) کنیم و لعنت خدا را بر دروغگویان قرار دهیم.‌ام سلمه، همسر گرامی پیامبر اعظم (صلوات الله) اینگونه نقل کرده است که: «در آن روز پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) عبای خود را برداشت. سپس با علی (علیه السلام) و فاطمه (سلام الله علیها) و حسن و حسین (علیهم السلام) در زیر عبا جمع شدند و پیامبر در حق آنان اینگونه دعا فرمودند: «پروردگارا! همه رسولانت را اهل بیتی است. اینان نیز اهل بیت من هستند آنان را از آلودگی گناه و شک پاک گردان، پاک کردنی کامل» سپس، حضرت جبرئیل بر ایشان فرود آمد و آیه تطهیر نازل شد: وَقَرْنَ فِی بُیُوتِکنَّ وَلَا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِیَّةِ الْاُولَی وَاَقِمْنَ الصَّلَاةَ وَآتِینَ الزَّکاةَ وَاَطِعْنَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ اِنَّمَا یُرِیدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنکمُ الرِّجْسَ اَهْلَ الْبَیْتِ وَیُطَهِّرَکمْ تَطْهِیرًا؛ (ودر خانه‌های خود بمانید و همچون جاهلیت نخستین در میان مردم ظاهر نشوید، نماز را بر پا دارید و زکات دهید، و از خدا و رسولش اطاعت کنید. قطعاً خداوند می‌خواهد که پلیدی را از شما اهل بیت دور کند و پاکیزه گرداند)

بر این اساس، مفسرین به اتفاق معتقدند که، منظور از نسائنا در آیه مباهله، حضرت فاطمه (سلام الله علیها) و منظور از ابنائنا، حضرت امام حسن و امام حسین (علیهم السلام) و مراد از انفسنا، امام علی (علیه السلام) بوده است. پس از آن، پیامبر اکرم (صلوات الله) همراه اهل بیت خود، برای مباهله رفتند. مسیحیان نجران که دیدند، پیامبر با چه کسانی برای مباهله آمده، از خوف عذاب الهی، از مباهله انصراف داده و تقاضای صلح کردند چرا که اسقف اعظم، هشدار داده بود که اگر دیدید محمد (صلی الله) با اعضای خانواده اش برای مباهله آمده، از آن امتناع کنید چرا که هلاک شما قطعی است. پس از این واقعه، گروهی از آنان به اسلام گرویدند؛ و نیز در همین روز بود که حضرت امام علی (علیه السلام) در مسجد به هنگام رکوع، انگشتر خود را به سائل دادند و آیه ۵۵ سوره مائده که به آیه ولایت معروف است، در شأن همین موضوع نازل شد: إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذینَ آمَنُوا الَّذینَ یُقیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُونَ

(همانا ولی و سرپرست شما خدا و رسولش است و کسانی که ایمان آوردند و نماز را برپا میدارند و زکات را ادا می‌کنند در حالی که در رکوعند).

اعمال روز مباهله

قطعا چنین رخداد بزرگی خالی از اعمال و یا نماز مستحبی نیست. انسانی که در موقعیت‌های خاصی در پی تقرب یافتن به معبودش میباشد از مناسبت‌ها و اعمال مخصوص آن روز، بهترین استفاده را کرده و خود را در پیشگاه خداوندش نیازمندتر از همیشه نشون میدهد. شیخ عباس قمی، در کتاب ارزشمند خود، مفاتیح الجنان اعمالی برای این روز ذکر کرده‌اند که عبارتند از: غسل، روزه، نماز، دعای مباهله، استغفار، صدقه، زیارت امام علی (علیه السلام)، قرائت زیارت جامعه کبیره

غسل روز مباهله

مستحب است در این روز پیش از زوال، به نیت روز مباهله غسل کرده، با طهارت باشیم.

روزه

از جمله اعمال روز مباهله، روزه است. شیخ عباس قمی در مفاتیح الجنان درباره روزه این روز بسیار سفارش کرده و ثواب بسیاری برای آن ذکر کرده است. «مستحب است در این روز، برای جلای روح و صفای باطن، و از پاداش بسیار آن بهره‌مند شوید»

نحوه خواندن نماز روز مباهله

دو رکعت نماز به کیفیت و ثواب نماز عید غدیر، به این صورت که در هر رکعت بعد از حمد، ده بار سوره توحید، ده بار آیة الکرسی و دو آیه بعد از آن، تا «فی‌ها خالدون» و ده بار سوره قدر خوانده می‌شود.

زمان خواندن نماز مباهله

روایت است که در روز ۲۴ ذی الحجه، معروف به روز مباهله، پیش از ظهر دو رکعت نماز (به کیفیتی که گفته شد) اقامه شود.

ثواب نماز مباهله

این نماز هم در کیفیت و هم در ثواب مانند نماز غدیر است و خواندن آن معادل ثواب صد هزار حج و صد هزار عمره است.

صدقه

همانطور که گفته شد، امام علی (علیه السلام) در این روز انگشتر خود را، در حالت رکوع به سائلی که در مسجد طلب کمک می‌کرد، دادند و آیه ولایت در شأن ایشان نازل شد. مستحب است به تأسی از ایشان، در این روز صدقه بدهید.

زیارت امام علی (علیه السلام)

از جمله اعمال ذکر شده برای این روز، زیارت امیر المؤمنین علی (علیه السلام) است. اگر مقدور است به زیارت قبر مطهر رفته و آداب زیارت را به جای آورد و اگر مقدور نیست، از دور زیارت کند.

قرائت زیارت جامعه کبیره

زیارتی است که اختصاص به امام خاصی ندارد و نقل است که امام هادی (علیه السلام) آن را به یکی از شاگردانش آموخت تا به هنگام زیارت هریک از ائمه بخواند، از این رو به آن زیارت جامعه کبیره گفته می‌شود و خواندن در این روز مبارک توصیه شده است.

منابع

۱- تفسیر نمونه، ج ۲، ناصر مکارم شیرازی

۲- مفاتیح الجنان، شیخ عباس قمی

۳- تفسیر المیزان، ج ۳ و ۴، محمد حسین طباطبایی