پاکستانی‌شدن ایران

این یادداشت از یک پرسش ساده شروع می‌شود: اگر ایران در شرایط تحریم سنگین‌تر از گذشته، محاصره‌ی دریایی احتمالی، و بار سنگین بازسازی پس از جنگ قرار بگیرد، به کدام سمت خواهد رفت؟ یک فرضیه‌ی جدی وجود دارد: به سمت اقتصاد پاکستان. نه به معنای شباهت فرهنگی یا سیاسی، بلکه به معنای یک الگوی صنعتی مشخص: انبوه کارگاه‌های کوچک، اقتصاد غیررسمی ضخیم، و چرخ تولیدی که بدون طراحی صنعتی بلندمدت، صرفاً بقا را تضمین می‌کند.