گزارش| سازه‌های حیات‌بخش خوزستان، محصول جمهوری اسلامی/ سدهایی که ساختیم و سدهایی که باید می‌ساختیم
- اخبار اقتصادی - به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری تسنیم، استان زرخیز خوزستان، پرآب ترین استان ایران است. 5 رودخانه بزرگ کارون، دز، کرخه، مارون و زهره در سالهای نرمال آبی، بیش از 20 میلیارد مترمکعب آب شیرین وارد این استان می کنند، این رقم در سالهای ترسالی و سیلابی، بسیار بیشتر از این رقم است.* شرایط بدون سد استان در گذشته تا 60 سال پیش، تمامی آبی که به استان خوزستان وارد می شد، پس از جریان یافتن در رودخانه ها و تغذیه تالاب ها راهی خلیج فارس شده و از دسترس خارج می شد. در سالهای سیلابی، سیلاب های سه رودخانه بزرگ کارون، کرخه و دز، شهرها و روستاهای استان خوزستان را در می نوردید و خسارات متعدد جانی و مالی برجا می گذاشت و در سالهای خشک، آورد رودخانه ها در نبود منابعی که آب را از پیش ذخیره کرده باشند، به حداقل خود می رسید.* ساخت دو سد پیش از انقلاب اسلامی در خوزستاندر دهه 1330 شمسی، هدفگذاری برای مهار آب رودخانه بزرگ دز به منظور تأمین آب مورد نیاز جمعیت رو به رشد خوزستان و مهار سیلاب ها، منجر به احداث سد عظیم دز با ظرفیت 2.7 میلیارد مترمکعب حجم ذخیره آب شد. مهار آب در حوزه آبریز کارون بزرگ نیز در سالهای پیش از انقلاب، ساخت سد شهید عباسپور (سد کارون 1 ) با ظرفیت ذخیره 3.1 میلیارد مترمکعب آب را به دنبال داشت.بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، مدیریت آبهای ورودی به استان خوزستان به منظور مدیریت منابع آبی مورد نیاز برای شرب، کشاورزی و صنعت این استان، مهار سیلاب های مخرب و همچنین تولید برق از منبع پاک برق آبی با احداث سدهای متعدد روی رودخانه های بزرگ کارون، کرخه و دز در دستور کار قرار گرفت.* بومی سازی صنعت سدسازی و افزایش منابع ذخیره آب خوزستان بعد از انقلاب اسلامیاولین سد، سد کرخه بود که مطالعات اولیه آن به پیش از انقلاب بازمی گشت و با پیروزی انقلاب اسلامی و ورود جهادسازندگی، مطالعات آن به روز شد و پس از سالها مطالعه و برنامه ریزی، توسط متخصصان داخلی تکمیل شده و به بهره برداری رسید.ساخت سدهای مخرنی مارون، مسجدسلیمان و کارون 3 ، دیگر افتخارات مهندسی ایرانی در صنعت سدسازی در استان خوزستان بود.سد گتوند علیا دیگر سد ساخته شده توسط متخصصان ایرانی است که با مخزنی 5 میلیارد مترمکعبی و با هدف تولید انرژی برق‌آبی به میزان 4500 گیگاوات ساعت در سال، کنترل سیلاب‌های فصلی رودخانه کارون و آب‌های خروجی از سد‌های بالا دست، تنظیم آب کشاورزی پایین‌دست و ایجاد جاذبه‌های گردشگری بر روی رودخانه کارون احداث شد.در بالادست استان خوزستان نیز در حوزه کارون، سد مخزنی کارون 4 توسط متخصصان ایرانی احداث شده که نقش موثری در تولید انرژی برق آبی و همچنین مدیریت منابع آبی برای استان های جنوبی کشور دارد.* نقش موثر و چندگانه سدها در تأمین آب و برق و مهار سیلاب های مخرباین سدهای احداث شده در حوزه های آبریز سه رودخانه بزرگ کارون، دز و کرخه، که اغلب در سالهای پس از انقلاب احداث شده اند، در سالهای ترسالی و سیلابی، نقش موثری در جلوگیری از بروز خسارات جانی و مالی به مردم استان خوزستان داشته و در سالهای خشکسالی مثل سال آبی جاری که خشک ترین سال نیم قرن اخیر لقب گرفته، نقش موثری در تأمین آب مورد نیاز شرب، کشاورزی و صنعت خوزستان دارند.در طی یک دهه اخیر، بارها و بارها سدهای گتوند، کارون ها، دز و کرخه، نجات بخش شهرها و روستاهای خوزستان از سیلاب های مخرب بودند.* دو نمونه از ده ها نمونه سیلاب های عظیمی که بدون خسارت در سدهای خوزستان مهار شدبه طور مثال، در ساعات پایانی دوازدهمین روز نوروز سال 98، زمانی که مردم در خواب ناز بودند تا در روز طبیعت بتوانند به تفریح و گشت و گذار کنار خانواده خود بپردازند، سیلاب عظیمی از بالادست حوضه آبریز کرخه شروع شد که ناشی از به‌هم پیوستن چندین جریان همزمان سیلابی بود. بخشی از این جریان آبی با ورود به مخزن سد سیمره با افت انرژی مواجه شد و سیلابی که در صورت نبود سد سمیره در زمان رسیدن به مخزن سد کرخه دبی 10 هزار مترمکعبی داشت، با استهلاک در مخزن این سد، در نهایت به دبی 8500 مترمکعب در ثانیه رسید.این سیلاب عظیم در شب سیزده بدر، با فضایی که از پیش در مخزن سد کرخه (با رهاسازی مستمر و مدیریت‌شده آب) ایجاد شده بود، در این سد بزرگ استان خوزستان به‌طور کامل مهار شد و در پایین‌دست این سد، هیچ کس از وقوع سیلابی عظیم که می‌توانست در صورت نبود سد کرخه، چندین شهر و روستای خوزستان را به‌طور کامل تخریب کند، باخبر نشد.این سیلاب 8500مترمکعبی، بزرگترین سیلاب دهه اخیر در ایران بود که با وجود سد عظیم کرخه، بدون خسارت مهار شد. سد کرخه همان سدی است که برخی منتقدان ناآگاه سدسازی، در سالهای گذشته، خالی بودن آن در زمان خشکسالی را دلیلی بر بیهوده بودن ساخت این سد و حتی اشتباه مهندسان در ساخت آن می‌دانستند.نمونه دیگر آن، سیلابی با دبی حدود 6000 مترمکعب در ثانیه در فروردین ماه سال 94 بود که در مخزن سد گتوند مهار شد و شهر اهواز و روستاهای اطراف آن از خسارات حتمی، نجات یافتند.در واقع در 15 سال اخیر، ده ها سیل با دبی بالای 2500 مترمکعب بر ثانیه در رودخانه های منتهی به خوزستان داشتیم که به دلیل وجود این سدها، وقوع این سیلاب‌ها از سوی مردم حتی احساس نشد.* نقش آفرینی سدهای فعلی در کاهش مشکلات آبی امسال خوزستاندر مشکلاتی که در ماه اخیر در خوزستان بروز کرد و مورد گلایه به حق مردم این استان بود، با افزایش رهاسازی آب از مخزن سد کرخه که بخشی از ذخایر آبی آن مربوط به بارش های سال آبی گذشته بود، آب به دام ها و زمین های تشنه مردم پایین دست سد کرخه رسید. در واقع اگر سد کرخه نبود، امکان رساندن آب با این حجم به مردم پایین دست وجود داشت.سد گتوند نیز در حال حاضر با داشتن بیشترین منابع ذخیره آب خوزستان به میزان حدود 4 میلیارد مترمکعب، علاوه بر اینکه نقش بسیار موثری در تأمین آب مورد نیاز شرب و کشاورزی و صنعت خوزستان در حال حاضر دارد، پشتوانه تأمین آب این استان در شهریورماه و ماه های ابتدایی پاییز خواهد بود تا بارش های سال آبی جدید آغاز شود.دیگر سدهای استان نیز، هر کدام با رهاسازی آب بر اساس تصمیمات مدیریتی، در تأمین آب شهرها و روستاهای پایان دست نقش آفرینی می کنند.* 9 میلیارد مترمکعب آب شیرینی که می توانست کمبود امسال آب خوزستان را رفع کند با این وجود، کمبود مخازن ذخیره آب برای استان پرآبی چون خوزستان به وضوع در سالهای ترسالی و سیلابی قابل مشاهده است.در سیلاب سال 98 که بخش های زیادی از استان های لرستان و خوزستان دچار آسیب شد، سد 59 ساله دز و سد 20 ساله کرخه نقش آفرینی حداکثری در مهار سیلاب داشتند با این وجود بیش از 9 میلیارد مترمکعب آب شیرین، بیش از ظرفیت مهار این دو سد، در جریان سیلاب های این سال، از این دو حوضه آبریز رهاسازی شد که علاوه بر خساراتی که به دنبال داشت، در صورت وجود منابع ذخیره آب، این میزان آب می توانست شرایطی را رقم بزند که مشکلات امسال خوزستان را شاهد نباشیم.* سدهایی که با کم کاری دولت ها ساخته نشدند و می توانستند کمک حال خوزستان باشندسدهای متعددی در بالادست خوزستان در حوزه آبریز کارون، دز و کرخه تعریف شده که مهمترین آن در بالادست حوزه دز، سد عظیم بختیاری است. این سد در سال 92 در آستانه آغاز عملیات اجرایی قرار داشت اما با شروع دولت یازدهم، با تصور آنکه همیشه در روزهای کم بارشی و خشکسالی باقی خواهیم ماند و به موجب تحت تأثیر قرار گرفتن مسئولان دولت از جوسازی مسموم منتقدان ناآگاه و بعضا مغرض سدسازی، احداث آن از دستور کار خارج شد.اگر این سد عظیم در استان لرستان (بالادست سد دز) احداث شده بود، هم شاهد خسارات بیش از 40 هزار میلیارد تومانی سیل در سال 98 به دو استان لرستان و خوزستان نبودیم و هم با ذخیره آوردهای سیلابی سال 98 و آوردهای بارشی مطلوب سال آبی 98-99، امسال خوزستان به مشکل کم آبی نمی خورد.سدهای تنگ معشوره، خرسان ها و ... نیز از سدهایی هستند که در صورت اقدام به موقع دولت ها، می توانست اکنون در مدار بهره برداری باشند و هر کدام در تأمین آب در خشک ترین سال نیم قرن اخیر موثر واقع شوند. این سدها با توجه به برنامه ریزی برای نصب توربین های برق آبی در خروجی آنها، همچنین در صورت احداث، نقش موثری در کاهش خاموشی های سال جاری نیز ایفا می کردند.* توسعه اراضی آبی خوزستان مرهون ذخایر آبی سدهای این استان استدر طی سالهای پس از انقلاب، اراضی آبی استان خوزستان وابسته به منابع آبی سدهای بزرگ این استان، سال به سال با توسعه همراه بودند و اکنون نیز منبع اصلی تأمین آب این اراضی، منابع آبی است که در سدهای بزرگی چون گتوند، کرخه، کارون 3، دز و ... ذخیره می شود.گندم ، برنج ، خرما ، نیشکر ، انواع مرکبات و سبزی ها ، محصولات جالیزی ، چغندرقند ، کلزا ، کنجد و جو  از مهمترین محصولات تولیدی خوزستان محسوب می‌شوند.مجموع ارزش سالانه تولیدات کشاورزی خوزستان با حدود 1.5میلیون هکتار اراضی آبی و دیم بیش از 200هزار میلیارد ریال است، این استان با تولید سالانه 16.2 میلیون تن محصولات زراعی ، باغی و شیلاتی و عمل آوری 124 نوع محصول از حیث کمیت و تنوع تولید محصول رتبه نخست را در کشور دارد که همین امر سبب شده خوزستان با تکیه بر منابع آبی ذخیره شده در سدها، قطب نخست صنعت کشاورزی کشور باشد.* راهکارهای ثروت آفرینی بیشتر برای خوزستان از مسیر آب و حل مشکلات آبی استان چیست؟ استان پرآب خوزستان، نیازمند ساختارسازی بهینه در زمینه مدیریت منابع آب است و علاوه بر سدهایی که در این استان و بالادست این استان بایستی ساخته شود تا در سالهای پرآب و سیلابی، نغمت سیل را با تکیه بر مخازن این سدها، تبدیل به نعمت آب شیرین در دسترس و قابل مدیریت کنیم، لایروبی رودخانه ها، توجه به آبخیزداری و آبخوان داری، مهار آلاینده های منابع آبی و جلوگیری از ورود فاضلاب به منابع آب، تکمیل شبکه های آبیاری و زهکشی، تکمیل طرح های آبرسانی به منظور تأمین آب در بخش های مختلف سکونت یافته استان، اصلاح و هدفمندسازی روند مصرف آب با پیاده سازی بایدها و نبایدهای آمایش سرزمین و ابلاغ الگوی کشت بهینه مبتنی بر ظرفیت های استان، و اصلاح روند کشت غیراصولی، راهکارهای اجرایی برای ثروت آفرینی بیشتر در استان خوزستان مبتنی بر آب است.انتهای پیام/