حمله اسرائیل به لبنان، دیپلماسی ایران و آمریکا را تعلیق کرد؛ میدان بر مذاکره پیروز شد

باشگاه خبرنگاران جوان؛ اعظم پورکند - حملات نظامی اسرائیل به لبنان، ایران را از فرآیند مذاکره با ایالات متحده خارج کرده و بار دیگر نشان داده است که دیپلماسی خاورمیانه امروز کمتر به مذاکرات رسمی وابسته است و بیشتر به آنچه در میدان رخ می‌دهد.

تهران در بحبوحه تهاجم گسترده اسرائیل علیه لبنان و حزب‌الله، تبادل غیرمستقیم پیام‌ها با واشنگتن از طریق واسطه‌ها را به حالت تعلیق درآورده است. این تصمیم واکنشی به بحرانی گسترده‌تر بود که در آن جبهه لبنان با مذاکرات ایران و آمریکا، محاسبات امنیتی اسرائیل، سیاست داخلی لبنان، موقعیت حزب‌الله، استراتژی منطقه‌ای تهران و تلاش دولت ترامپ برای تحمیل حداقل یک فرمول موقت برای کاهش تنش در هم تنیده شده است.

تهاجم اسرائیل

در نگاه اول، به نظر می‌رسد بحران از الگوی آشنا رویارویی اسرائیل و لبنان پیروی می‌کند. اسرائیل می‌گوید برای محافظت از مناطق شمالی اراضی اشغالی عمل می‌کند که پس از حملات حزب‌الله، ساکنان آنها تخلیه شدند. حزب‌الله اقدامات خود را مقاومت در برابر حملات اسرائیل و مقابله با اشغالگری معرفی می‌کند. دولت لبنان خواستار پایان حملات و احترام به حاکمیت خود است، اما قدرت کنترل تصمیمات حزب‌الله یا توقف ارتش اسرائیل را ندارد.

ایالات متحده تلاش می‌کند مذاکرات را زنده نگه دارد، زیرا جنگ گسترده‌تر منطقه‌ای به منافع، بازار‌های انرژی و موقعیت متحدانش آسیب می‌زند. ایران، تحولات لبنان را نه یک رویداد محلی، بلکه ضربه‌ای به کل معماری نفوذ منطقه‌ای خود می‌بیند.

تا زمانی که جنگ به تبادل آتش در امتداد مرز محدود بود، هنوز می‌توانست به عنوان درگیری کنترل‌شده ارائه شود. اما گسترش عملیات زمینی اسرائیل و پیشروی آن به عمق جنوب لبنان، حملات به مناطق مرتبط با حزب‌الله و حملات به حومه جنوبی بیروت، سیاست پیرامون جنگ را تغییر داده است. اسرائیل به جای پاسخ ساده به تهدیدها، سعی دارد چشم‌انداز امنیتی منطقه را به زور تغییر دهد.

صبر اروپا در حال پایان است

شرکای سنتی اسرائیل در اروپا پیش از این نیز اقدامات خاص اسرائیل را نقد کرده‌اند، اما معمولاً سعی کرده‌اند تعادلی بین به رسمیت شناختن حق امنیت اسرائیل و درخواست خویشتن‌داری حفظ کنند. با این حال، اقدامات اسرائیل در میدان به حفظ این تعادل کمک نکرده است. پس از جنگ غزه، افکار عمومی اروپا نسبت به اسرائیل بسیار منتقدتر شده بود. با عملیات جدید در لبنان، خطر اشغال طولانی مدت جنوب و فروپاشی مذاکرات با ایران، حتی متحدان همیشگی اسرائیل نیز شروع به فاصله گرفتن می‌کنند. آنها ممکن است طرف ایران یا حزب‌الله را نگیرند، اما به طور فزاینده‌ای تمایلی به پوشش سیاسی بی‌قید و شرط برای سیاست‌های کابینه اسرائیل ندارند.

چرا اسرائیل این کار را می‌کند؟

ضرورت نظامی تنها بخشی از پاسخ است. اسرائیل می‌خواهد ساکنان شمال را به خانه بازگرداند، پس از حملات حزب‌الله بازدارندگی را بازگرداند و به جامعه اسرائیل نشان دهد که قادر به دفاع از مرز‌های خود است. از ۷ اکتبر ۲۰۲۳، امنیت به آزمونی برای اعتماد عمومی به کابینه اسرائیل تبدیل شده است. لایه دوم این است که اسرائیل حزب‌الله را یک مؤلفه کلیدی از سیستم نظامی ایران در مرز‌های خود می‌بیند. ضربه به حزب‌الله به معنای ضربه به ایران است. اسرائیل می‌خواهد زیرساخت‌هایی را که به تهران اجازه می‌دهد از طریق لبنان بر اسرائیل فشار بیاورد، از بین ببرد.

لایه سوم به سیاست داخلی اسرائیل مربوط می‌شود. کابینه نتانیاهو به نیرو‌های راست‌گرا و مذهبی-ملی‌گرا وابسته است که برای آنها امنیت به معنای کنترل ارضی است تا سازش. در این محیط سیاسی، مناطق موقت امنیتی به راحتی می‌تواند به خواسته‌هایی برای حضور نظامی طولانی مدت تبدیل شود.

پارادوکس حزب‌الله و دولت لبنان

اسرائیل می‌خواهد حزب‌الله را تضعیف کند، اما ممکن است در نهایت به آن یک منبع سیاسی جدید بدهد. در داخل لبنان، نگرش‌ها نسبت به حزب‌الله یکسان نیست. بخشی از جامعه معتقد است که این جنبش به دلیل روابطش با ایران، کشور را بدون رضایت همه لبنانی‌ها به جنگ می‌کشاند. با این حال، هنگامی که اسرائیل حمله می‌کند، نقد حزب‌الله از نظر سیاسی دشوارتر می‌شود –، زیرا از کشور در برابر تجاوز خارجی دفاع می‌کند.

منافع ترامپ

برای ایران، حزب‌الله یکی از مهم‌ترین عناصر سیستم بازدارندگی آن در برابر اسرائیل است. اگر اسرائیل بتواند مواضع حزب‌الله را در لبنان بدون پرداخت هزینه جدی نابود کند، کل استراتژی منطقه‌ای ایران تحت فشار قرار می‌گیرد. خروج تهران از فرآیند مذاکره با واشنگتن تلاشی برای بازگرداندن اهرم فشار بود. ایران تا زمانی که اسرائیل عملیات خود را در جبهه لبنان گسترش دهد، در مورد کاهش تنش با واشنگتن مذاکره نخواهد کرد.

ایالات متحده اکنون خود را در موقعیت متناقضی می‌بیند. می‌خواهد از متحد کلیدی خود اسرائیل حمایت کند، اما همچنین از جنگ گسترده‌تری که پایگاه‌ها و مسیر‌های تجاری آمریکا را تهدید می‌کند و از جنگ مستقیم خطرناک با ایران جلوگیری کند. با این حال، اگر اسرائیل به گونه‌ای عمل کند که گویی روند دیپلماتیک آن را محدود نمی‌کند، این اهداف به خوبی با هم هماهنگ نمی‌شوند.

بلوف نتانیاهو

صرف نظر از اینکه اسرائیل عمداً قصد داشت مذاکرات را خراب کند یا نه، دقیقاً همین اتفاق افتاد. برای کابینه راست‌گرای اسرائیل، هر توافق آمریکا و ایران که حزب‌الله را حذف نکند و شبکه منطقه‌ای ایران را از بین نبرد، غیرقابل قبول است. تشدید تنش اسرائیل در لبنان، ایران را از فرآیند خارج می‌کند، تندرو‌ها را در تهران تقویت می‌کند و به راست‌گرایان اسرائیل این استدلال را می‌دهد که نمی‌توان با ایران مذاکره کرد.

چشم‌انداز بلندمدت

تصمیم اسرائیل برای افزایش تنش و کنار گذاشتن دیپلماسی، هزینه استراتژیک دارد. می‌تواند نبرد‌هایی را علیه حزب‌الله پیروز شود، مراکز فرماندهی و زیرساخت‌های آن را نابود کند و آن را از مرز دور کند. اما اگر نتیجه نهایی اشغال دیگری باشد، هیچ یک از مشکلات اسرائیل را در بلندمدت حل نمی‌کند. برعکس، می‌تواند دوباره حزب‌الله را به نماد مقاومت تبدیل کند، منتقدان لبنانی این جنبش را تضعیف کند و منطقه را به چرخه‌ای که قبلاً تجربه کرده، بازگرداند. در تمام این مدت، شرکای اروپایی اسرائیل صبر خود را از دست داده و دلایل بیشتری برای محدود کردن اسرائیل خواهند دید. سؤال بزرگ‌تری که از اقدامات اسرائیل در لبنان ناشی می‌شود این است که آیا دیپلماسی می‌تواند در منطقه‌ای زنده بماند که هر عملیات نظامی فوراً بخشی از یک معامله بزرگتر می‌شود؟ وضعیت لبنان ایران را از فرآیند مذاکره با آمریکا خارج کرده است. اکنون ممکن است تعیین کند که آیا واشنگتن هنوز اتاقی برای میانجی‌گری دارد، آیا ترامپ می‌تواند حتی یک توافق موقت را بر طرف‌ها تحمیل کند، آیا لبنان می‌تواند از فروپاشی دیگر جلوگیری کند و اینکه آیا اسرائیل یک عملیات امنیتی دیگر را به چرخه جدیدی از اشغال، مقاومت و انزوای بین‌المللی تبدیل خواهد کرد.

منبع: آر تی