مجتهدان شهید نهضت امام خمینی(ره)؛ از شهید آیت‌الله سعیدی تا شهید امام خامنه‌ای

باشگاه خبرنگاران جوان -  روحانیت شیعه در تاریخ خود همواره نقش بارزی در دفاع از معارف دینی و اجتماعی داشته است. این نقش در دوران معاصر و به‌ویژه در نهضت اسلامی امام خمینی، قوت بیشتری گرفت. با توجه به تأثیر عمیق روحانیت در شکل‌گیری این نهضت و فداکاری‌های عالمان مذهبی، مواردی از قبیل شهادت آیت‌الله سیدمحمدرضا سعیدی به عنوان نخستین مجتهد شهید و شهادت امام خامنه ای (رضوان الله تعالی علیه) استمرار فداکاری‌ها و ایثار آن‌ها در دفاع از آرمان‌های اسلامی و انقلابی را نشان می‌دهد.

     تاریخ تشیع سرشار از حضور عالمانی است که علم و مجاهدت را در کنار یکدیگر معنا کرده‌اند. روحانیت شیعه نه تنها پاسدار معارف دینی بوده، بلکه در بزنگاه‌های حساس اجتماعی و سیاسی نیز در کنار مردم ایستاده و برای دفاع از دین، عدالت و کرامت انسانی هزینه‌های سنگینی پرداخته است. روحانیت شیعه در تاریخ اسلام همواره با خون خود درخت پربار اسلام را آبیاری کرده و در برابر ظلم و فساد ایستادگی کرده است.

علامه امینی، در کتاب خود با عنوان «شهدای راه فضیلت»، به زندگی و فداکاری عالمان شهید از ابتدای تاریخ تا دوران معاصر پرداخته است و این فداکاری‌ها را نمادی از تعهد و پایبندی روحانیت به آرمان‌های الهی معرفی می‌کند. این راه نورانی و پرافتخار از دیرباز تا به امروز ادامه داشته و همچنان برای رساندن پرچم انقلاب اسلامی به امام زمان (عج) و تحقق تمدن مهدوی در جهان در حال تکامل است.

   آیت‌الله سیدمحمدرضا سعیدی به عنوان نخستین مجتهد شهید نهضت امام خمینی شناخته می‌شود. او در دوم اردیبهشت ۱۳۰۸ در مشهد متولد شد و پس از تحصیل در حوزه علمیه قم، به فعالیت‌های علمی و اجتماعی پراکنده‌ای پرداخت. با شکل‌گیری نهضت امام خمینی در دهه ۱۳۴۰، آیت‌الله سعیدی به مبارزه با استبداد و فساد رژیم منحوس پهلوی پرداخت و به خاطر این فعالیت‌ها بارها تحت پیگرد قرار گرفت. در نهایت، در خرداد ۱۳۴۹، به طرز وحشیانه‌ای در زندان قصر تهران به شهادت رسید. شهادت او بازتاب گسترده‌ای در میان مردم و حوزه‌های علمیه داشت و به عنوان نمادی از ایستادگی روحانیت در دفاع از ارزش‌ها شناخته شد. شهید شدن آیت‌الله سعیدی آغاز فصلی جدید در تاریخ معاصر ایران بود که در آن، روحانیت فداکاری‌های بیشتری را از خود نشان داد.

    در سال ۱۳۵۶، درگذشت و شهادت آیت‌الله سیدمصطفی خمینی، فرزند ارشد امام خمینی نیز از عوامل مؤثر در پیشبرد نهضت و گسترش موج اعتراضات مردمی بود. پس از پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷، روحانیت نقش بارزی در هدایت فکری و اجتماعی جامعه داشت. با این حال، همچنان مسیر فداکاری و ایثار ادامه داشت. چهره‌هایی چون آیت‌الله شهید مرتضی مطهری، آیت‌الله شهید سیدمحمد حسینی بهشتی و شهید آیت‌الله دکتر مفتح نیز در این مسیر جان خود را فدای آرمان‌های انقلاب کردند. همچنین، در سال‌های بعد تعداد زیادی از ائمه جمعه و عالمان برجسته به شهادت رسیدند و در ادبیات سیاسی و اجتماعی ایران با عنوان «شهدای محراب» شناخته می‌شوند.

    در دوران دفاع مقدس، روحانیت حضوری فعال و مؤثر داشت و نسبت تعداد شهدای روحانیت به کل این قشر، شش برابر اقشار دیگر جامعه بود، به طوریکه قریب به ۵ هزار شهید طلبه و روحانی در این جنگ جان خود را فدای میهن کردند. این فداکاری‌ها نشان می‌دهد که روحانیت شیعه در کنار علم و فرهنگ، در قبال سرنوشت جامعه خود مسئول است و همواره پیشتاز مردم انقلابی ایران در جنگ تحمیلی و بحران‌های اجتماعی و سیاسی بوده است.

    در سال‌های پس از انقلاب، چهره‌های مختلفی از میان روحانیت در عرصه‌های گوناگون اجتماعی و مدیریتی حضور فعال داشتند و برخی از آن‌ها در این راستا به شهادت رسیدند. به یاد داشته باشیم که شهادت رئیس‌جمهور شهید آیت‌الله سید ابراهیم رئیسی در این راستا قابل توجه است و حاکی از فداکاری‌های مستمر روحانیت در خدمت به مردم و نظام اسلامی است. آخرین شهید مجتهد این نهضت، امام و رهبر شهید انقلاب اسلامی، حضرت آیت‌الله العظمی سید علی حسینی خامنه‌ای است که نقشی بی نظیری و فوق العاده در حفظ، تثبیت و تداوم آرمان‌های انقلاب ایفا کرده است.

    این جانفشانی‌ها و فداکاری‌های روحانیت، مجتهدان  شهید به ویژه رهبر شهید انقلاب اسلامی که جانشان را در راه دین، عدالت و آرمان‌های انقلاب اسلامی فدا کرده‌اند، درس‌های عمیقی برای ما به ویژه نسل جوان دارد. آن‌ها نشان می‌دهند که برای تحقق ارزش‌ها و ایده‌آل‌ها، نیاز به فداکاری و ایثار جان است. این فداکاری‌ها ما را به معنای واقعی خودآگاهی دینی و اجتماعی و ملی رهنمون می‌شود و نسل جوان را ترغیب می‌کند تا از آموزه‌های تاریخ بهره‌برداری کنند و در مواجهه با چالش‌ها و بحران‌ها، با روحیه‌ای والا و توجه به مسئولیت‌های اجتماعی و ملی خود، ادامه‌دهنده این مسیر باشند.

هم‌چنین، این جانفشانی‌ها به ما یادآوری می‌کند که برای حفظ و تداوم دستاوردهای اسلامی و انقلابی، باید همواره در برابر بی‌عدالتی و استکبار جهانی ایستادگی کنیم و برای ساختن آینده‌ای روشن و آباد کشورمان تلاش کنیم.

پیام شهادت روحانیان مجاهد و مبارز به نسل جوان، اهمیت اتحاد، همدلی و پیوستگی با آرمان‌های بزرگ انسانی و اسلامی است که به مدد آن می‌توانیم بر مشکلات فائق آمده و به سمت تعالی و پیشرفت ایران بزرگ حرکت کنیم.

جمع بندی اینکه؛ این مسیر تاریخی نشان می‌دهد که سنت ایثار و فداکاری و آرمان شهادت در میان روحانیت شیعه ریشه‌ای عمیق دارد. از شهید اول و شهید ثانی گرفته تا عالمان معاصر، همواره کسانی بوده‌اند که در سایه علم و مجاهدت خود، آماده پرداخت هزینه‌های سنگین برای دفاع از باورها و آرمان‌های قرآن و عترت بوده‌اند.

نام آیت‌الله سیدمحمدرضا سعیدی  و نام امام خامنه ای شهید به عنوان نخستین و آخرین مجتهد شهید در نهضت امام خمینی، نشان‌دهنده مرحله‌ای حیاتی در تاریخ معاصر ایران است که در آن روحانیت با ایستادگی و فداکاری، نقش مؤثری در پیوند دین، جامعه و حرکت‌های اعتراضی در سطح ملی و جهانی ایفا کرد. این جانفشانی‌ها و ایثارهای مستمر روحانیت و مجتهدان در تاریخ، نه تنها سرمایه‌ای ارزشمند برای حفظ و تداوم انقلاب اسلامی محسوب می‌شود، بلکه به عنوان یک الگوی پایدار، زمینه‌ساز ظهور و تحقق جهان تمدن مهدوی (عج) خواهد بود.

پیشرانی روحانیت مجاهد و شهادت‌طلب، با هدف تحقق آرمان‌های الهی، همچنان ادامه خواهد داشت و امید به آینده‌ای درخشان و نزدیک را برای همگان به ارمغان می‌آورد.

محمدباقر مشکاتی

منبع: آستان مقدس حضرت فاطمه معصومه سلام الله علیها