ورزش‌هایی بدون سکو، بدون مدال، اما با هزاران تماشاگر در لرستان

باشگاه خبرنگاران جوان؛ رضوان پاک منش -  ورزش‌ها فقط ابزار سرگرمی نبوده‌اند؛ بلکه بخشی از آموزش زیست‌بوم کوهستان، تقویت روحیه‌ی جمعی و بازتاب هویت فرهنگی مردم منطقه به شمار می‌آیند. در ادامه، نگاهی مفصل به مهم‌ترین ورزش‌های محلی لرستان می‌اندازیم.

کشتی لُری (کشتی چوخه‌ای/محلی)

کشتی محلی یکی از شاخص‌ترین ورزش‌های سنتی لرستان است که در جشن‌ها، عروسی‌ها و آیین‌های نوروزی برگزار می‌شود. این کشتی معمولاً در فضای باز و روی خاک یا چمن اجرا می‌شود و تماشاگران به شکل دایره‌وار گرداگرد میدان می‌ایستند.

رقابت بیشتر بر پایه‌ی قدرت بدنی، فنون پرتاب و زمین‌زدن حریف است. قوانین ساده و عرفی دارد و داوری غالباً بر عهده‌ی ریش‌سفیدان یا افراد مورد اعتماد محل است.

همراهی ساز و دهل، به‌ویژه سرنا و دهل، شور و هیجان مسابقه را چند برابر می‌کند. کشتی لُری نمادی از جوانمردی و پهلوانی است و احترام به حریف و دست‌دادن پس از مسابقه بخش جدایی‌ناپذیر آن است.

اسب‌دوانی محلی

با توجه به پیشینه‌ی دامداری و زندگی عشایری در لرستان، اسب جایگاه ویژه‌ای در فرهنگ مردم دارد. مسابقات اسب‌دوانی در دشت‌ها و مناطق باز برگزار می‌شود و مهارت سوارکاران در کنترل اسب و سرعت عمل آنان اهمیت فراوان دارد.

این رقابت‌ها علاوه بر جنبه‌ی ورزشی، فرصتی برای نمایش زیبایی اسب‌ها، قدرت بدنی آنها و مهارت سوارکاران است. در برخی مناطق، این مسابقات با آیین‌های بومی و موسیقی محلی همراه می‌شود.

چوب‌بازی (ترکه‌بازی)

چوب‌بازی یا ترکه‌بازی از مهیج‌ترین آیین‌های نمایشی–رزمی لرستان است که اغلب در عروسی‌ها اجرا می‌شود. دو نفر با چوب‌هایی در دست، حرکاتی موزون و نمادین انجام می‌دهند که آمیزه‌ای از رقص و مبارزه است.

بازی‌های گروهی بومی

در کنار ورزش‌های پهلوانی، بازی‌های گروهی متنوعی نیز در روستا‌ها و میان کودکان و نوجوانان رایج بوده است:

دال‌پلان

نوعی بازی گروهی پرتحرک که نیازمند سرعت و همکاری تیمی است.

هفت‌سنگ

بازی‌ای که در بسیاری از نقاط ایران رواج دارد و در لرستان نیز با شور خاصی برگزار می‌شود. هدف، چیدن سنگ‌ها و جلوگیری از برخورد توپ توسط تیم مقابل است.

گرزان

بازی‌ای محلی که با دویدن و تعقیب‌وگریز همراه است و آمادگی جسمانی بالایی می‌طلبد.

کارکرد‌های فرهنگی و اجتماعی

ورزش‌های محلی در لرستان تنها فعالیت بدنی نیستند، بلکه نقش‌های زیر را نیز ایفا می‌کنند:تقویت همبستگی اجتماعی: مردم روستا یا طایفه در برگزاری مسابقات مشارکت می‌کنند.

انتقال ارزش‌ها: احترام، شجاعت، انصاف و همکاری از طریق همین بازی‌ها آموزش داده می‌شود.

حفظ هویت قومی: در برابر تغییرات سریع زندگی مدرن، این ورزش‌ها پیوند نسل جدید با گذشته را حفظ می‌کنند.

وضعیت امروز

امروزه با گسترش ورزش‌های مدرن، برخی از این آیین‌ها کم‌رنگ شده‌اند؛ با این حال در بسیاری از جشنواره‌های فرهنگی و مناسبت‌های محلی در شهر‌هایی مانند خرم‌آباد و بروجرد تلاش‌هایی برای احیای این سنت‌ها صورت می‌گیرد. همچنین برگزاری جشنواره‌های بومی–محلی باعث شده نسل جوان بیش از پیش با این میراث فرهنگی آشنا شود.

ورزش‌های محلی لرستان آمیزه‌ای از قدرت، هنر، موسیقی و آیین‌اند. آنها تنها خاطره‌ای از گذشته نیستند، بلکه سرمایه‌ای فرهنگی‌اند که می‌توانند در تقویت گردشگری فرهنگی و هویت منطقه‌ای نقش مهمی ایفا کنند. پاسداشت این ورزش‌ها در حقیقت پاسداشت تاریخ، طبیعت و روح جمعی مردم لرستان است.