وقتی قطره‌های باران معجزه کردند؛بازگشت زندگی به تالاب‌های پلدختر

باشگاه خبرنگاران جوان؛ رضوان پاک منش -  پلدختر به دلیل شرایط زمین‌شناسی، رودخانه‌های دائمی و دشت‌های آبرفتی، دارای مجموعه‌ای از تالاب‌های طبیعی دائمی و فصلی است؛ به‌طوری‌که وجود ۷ تالاب دائمی و ۴ تالاب فصلی باعث شده از آن به‌عنوان «شهر تالاب‌ها» یاد شود.

تالاب‌ها در این منطقه نقش‌های حیاتی دارند ذخیره و تنظیم آب برای کشاورزی، کاهش خسارات سیلاب، زیستگاه پرندگان مهاجر و بومی، تولید محصولات شیلاتی و تثبیت خاک و کاهش گردوغبار است.

به همین دلیل وضعیت تالاب‌های پلدختر نه‌تنها یک مسئله محیط‌زیستی بلکه یک مسئله اقتصادی ـ اجتماعی برای منطقه است.

پلدختر هنوز در منطقه خطر اقلیمی قرار دارد

پلدختر یکی از مناطق سیلاب‌خیز ایران است. سیلاب تاریخی سال ۱۳۹۸ خسارت سنگینی به زیرساخت‌ها و اراضی کشاورزی وارد کرد و نشان داد که مدیریت منابع آب در این منطقه پیچیده است.

از سوی دیگر، منطقه همزمان با خشکسالی‌های متوالی نیز مواجه بوده است؛ شرایطی که در بسیاری از تالاب‌های ایران باعث خشک‌شدن و تبدیل آنها به کانون گردوغبار شده است؛ بنابراین تالاب‌های پلدختر همواره میان دو خطر متضاد قرار دارند. سیلاب شدید و تخریب و رسوب‌گذاری وخشکسالی که سبب خشکیدگی و نابودی اکوسیستم شد.

 وضعیت تالاب‌های پلدختر در سال ۱۴۰۴

 مدیر حفاظت محیط‌زیست لرستان پیش از این اعلام کرد: «۱۳ تالاب پلدختر آبگیری مطلوبی داشته‌اند و شرایط مناسبی دارند.»

 وی افزود. بیشترین تالاب‌های استان لرستان در پلدختر قرار دارند و تالاب‌ها محل زمستان‌گذرانی پرندگان مهاجر هستند. 

 مدیر حفاظت محیط‌زیست لرستان گفت: طرح جامع مدیریت تالاب‌های لرستان برای حفظ منافع مردم و محیط‌زیست اجرا شده است.

در سال ۱۴۰۴ برخلاف بسیاری از تالاب‌های کشور، تالاب‌های پلدختر وارد مرحله احیای نسبی و آبگیری مناسب شدند.

 تهدید‌های پایدار

بارش‌های مناسب سال آبی، اجرای طرح مدیریت تالاب‌ها، اتصال به رودخانه‌های دائمی حوزه کرخه، کاهش برداشت آب در برخی مقاطع از عوامل بهبود وضعیت تالاب‌ها هستند.

این عوامل موجب افزایش تراز آب و بازگشت پرندگان مهاجر شد.با وجود شرایط مناسب، خطرات ساختاری همچنان باقی است. پلدختر منطقه‌ای نیمه‌خشک با بارندگی نامنظم است و همین باعث نوسان شدید سطح آب می‌شود.

برداشت آب‌های سطحی و زیرزمینی در ایران یکی از عوامل اصلی تخریب تالاب‌هاست.خشک شدن تالاب‌ها می‌تواند منبع ریزگرد شود. 

 افزایش زیستگاه پرندگان، بهبود اکوتوریسم منطقه، تقویت کشاورزی محلی و کاهش خطر گردوغبار از پیامد‌های اجتماعی است.

تالاب‌های پلدختر نفس می‌کشد؛ اما بحران تمام نشده است

یکی از شهروندان خرم آبادی می‌گوید: من چند سالی هست که علاقه‌مند به دیدن تالاب‌های پلدختر هستم و از آنجا که فصل مناسب دیدن آنها اسفند ماه است و این ۰ ند سال خشکسالی بوده نتوانستم برای مشاهده تالاب‌ها بروم.
وی افزود: این تالاب‌ها بیشتر فصلی هستند و اگر باران کم باشد جلوه گردشگری خود را از دست می‌دهند.

معیشت مردم منطقه به کشاورزی وابسته است و هر تغییر هیدرولوژیک مستقیم بر زندگی آنها اثر می‌گذارد. سال ۱۴۰۴ را می‌توان سال بهبود موقت تالاب‌های پلدختر دانست، نه احیای پایدار.

تالاب‌های پلدختر در سال ۱۴۰۴ در وضعیت نسبتاً مطلوب قرار گرفتند، اما این وضعیت شکننده است؛ زیرا ساختار اقلیمی منطقه ناپایدار است، الگوی مصرف آب اصلاح نشده وچرخه سیلاب و خشکسالی ادامه دارد؛ بنابراین ۱۴۰۴ یک «فرصت احیا» بود، نه «پایان بحران» اگر مدیریت جامع حوضه آبریز اجرا نشود، احتمال بازگشت به خشکی در سال‌های بعد زیاد است.