«دیوار دفاعی» چگونه یک برهه مهم تاریخ ایران را روایت می‌کند؟

باشگاه خبرنگاران جوان - در سال‌های اخیر، تولید مجموعه‌های تلویزیونی مبتنی بر تاریخ معاصر بیش از گذشته موردتوجه سازندگان آثار نمایشی قرار گرفته است. تجربه نشان داده است هرگاه یک رویداد تاریخی با روایتی دراماتیک، شخصیت‌پردازی جذاب و قصه‌ای پرکشش همراه شود، می‌تواند مخاطبان گسترده‌ای را با خود همراه کند؛ مخاطبانی که شاید در قالب کتاب‌ها و منابع تاریخی کمتر به سراغ این وقایع بروند، اما از دریچه هنر و تصویر با بخش مهمی از گذشته کشور آشنا می‌شوند.

 از همین منظر، سریال‌های تاریخی تنها آثار سرگرم‌کننده نیستند، بلکه به ابزاری برای انتقال تجربه‌های ملی، بازخوانی هویت تاریخی و آشنایی نسل جدید با فرازوفرود‌های شکل‌گیری ایران معاصر تبدیل شده‌اند. رویداد‌هایی همچون نهضت ملی شدن صنعت نفت، ازجمله مقاطع مهمی هستند که هنوز ظرفیت‌های فراوانی برای روایت در قالب آثار نمایشی دارند؛ موضوعی که مجموعه تلویزیونی «دیوار دفاعی» نیز به سراغ آن رفته است.

 روایتی متفاوت از روز‌های ملی شدن صنعت نفت

مجموعه تلویزیونی «دیوار دفاعی» به تهیه‌کنندگی مسعود ده‌نمکی و کارگردانی احمد کاوری، یکی از تازه‌ترین تولیدات سیمافیلم است که با محوریت روز‌های پرالتهاب ملی شدن صنعت نفت در حال تولید است. این مجموعه ۳۰ قسمتی، تلاش می‌کند بخشی کمتر روایت‌شده از تاریخ معاصر ایران را از زاویه زندگی کارگران صنعت نفت و مبارزات آنان در برابر سلطه انگلیسی‌ها به تصویر بکشد.

داستان سریال در سال‌های ۱۳۲۹ و ۱۳۳۰ و در آستانه ملی شدن صنعت نفت روایت می‌شود؛ دورانی که کارگران ایرانی شرکت نفت با تبعیض‌های گسترده و تضییع حقوق خود مواجه بودند. در این شرایط، مطالبه حقوق معوقه و دستیابی به عدالت صنفی، به‌تدریج به بخشی از مبارزه بزرگ‌تر مردم ایران برای حفظ ثروت ملی و مقابله با نفوذ بیگانگان تبدیل می‌شود.

کریم خودسیانی، نویسنده این مجموعه، درباره داستان سریال می‌گوید: «دیوار دفاعی» بر پایه یک رویداد واقعی شکل گرفته و به مشکلات کارگران صنعت نفت و تلاش آنان برای دستیابی به حقوق خود می‌پردازد. به گفته وی، اتفاقات سریال در بازه زمانی حدود ۹ ماهه و هم‌زمان با اوج‌گیری مبارزات ملی شدن صنعت نفت رخ می‌دهد.

وقتی فوتبال به نماد مقاومت تبدیل می‌شود

شاید مهم‌ترین ویژگی «دیوار دفاعی» در مقایسه با بسیاری از آثار تاریخی، پیوند زدن یک واقعه ملی با فضای فوتبال باشد. در قلب داستان، مسابقه فوتبال میان یک تیم ایرانی، دو تیم انگلیسی و یک تیم هندی قرار دارد؛ رقابتی که نتیجه آن فراتر از یک مسابقه ورزشی، بر سرنوشت کارگران و مطالبات آنان تأثیر می‌گذارد.

در روایت سریال، فوتبال به بستری برای اتحاد و همبستگی تبدیل می‌شود. زمین مسابقه تنها محل رقابت بازیکنان نیست، بلکه نمادی از ایستادگی مردم در برابر استعمار و دفاع از حقوق کارگران و ثروت ملی است. در واقع «دیوار دفاعی» از فوتبال به‌عنوان یک زبان مشترک برای روایت مفاهیمی همچون استقلال، اتحاد و مقاومت استفاده می‌کند.

این رویداد تاریخی با حضور تیم‌هایی متشکل از بازیکنان ایرانی از جمله تیم دارایی تهران و تیم آبادان که در آن دوران با برخی بازیکنان ملی‌پوش نیز تمرین می‌کردند، بستری برای شکل‌گیری درام اصلی داستان فراهم می‌کند. اتفاقات سریال در شهری فرضی در جنوب کشور رخ می‌دهد؛ شهری که هرچند وجود خارجی ندارد، اما الهام‌گرفته از فضای اجتماعی و تاریخی شهر‌ها و مناطق نفت‌خیز جنوب ایران است.

در این شهر، کارگرانی از قومیت‌های مختلف کشورمان در کنار یکدیگر زندگی و کار می‌کنند. این تنوع قومی در سریال صرفاً یک ویژگی ظاهری نیست، بلکه به بستری برای نمایش وحدت ملی تبدیل شده است؛ وحدتی که در نهایت به یکی از مهم‌ترین عوامل موفقیت نهضت ملی شدن صنعت نفت بدل می‌شود.

جلوه‌های وطن‌دوستی و همبستگی در تاریخ

یکی از ویژگی‌های درخور توجه «دیوار دفاعی» پرهیز از تمرکز مستقیم بر شخصیت‌های مشهور تاریخی است. مسعود ده‌نمکی، تهیه‌کننده مجموعه، در این خصوص می‌گوید: داستان سریال به‌صورت غیرمستقیم روایت می‌شود و شخصیت‌های تاریخی شناخته‌شده محور اصلی قصه نیستند. این رویکرد باعث شده روایت از زاویه مردم عادی، کارگران، خانواده‌ها و جوانانی شکل بگیرد که در متن حوادث حضور داشته‌اند. به همین دلیل، مخاطب بیش از آنکه با یک بازسازی رسمی تاریخی مواجه باشد، زندگی و دغدغه‌های انسان‌هایی را می‌بیند که در دل تحولات بزرگ تاریخی قرار گرفته‌اند.

سریال علاوه بر پرداختن به مبارزات کارگران، به روابط انسانی، زندگی خانوادگی، امیدها، نگرانی‌ها و تلاش‌های روزمره آنان نیز توجهی ویژه دارد و تلاش می‌کند تصویری انسانی از آن دوران ارائه دهد.

احمد کاوری، کارگردان مجموعه نیز پیام اصلی اثر را همدلی و اتحاد مردم در برابر کسانی عنوان کرده است که در پی غارت ثروت و منابع این سرزمین بوده‌اند. وی معتقد است بسیاری از جلوه‌های وطن‌دوستی و همبستگی که امروز در جامعه ایرانی دیده می‌شود، ریشه در همین تجربه‌های تاریخی دارد.

ادامه تصویربرداری با سرعت بیشتر

«دیوار دفاعی» از آبان سال گذشته وارد مرحله تولید شده و همچنان مراحل تصویربرداری آن ادامه دارد. لوکیشن‌های اصلی این مجموعه شامل تهران، شهرک سینمایی ـ تلویزیونی دفاع مقدس، شهرک سینمایی غزالی و برخی مناطق جنوبی کشور است.

هم‌زمان با فیلم‌برداری، مراحل تدوین، صداگذاری و ساخت موسیقی نیز در حال اجراست تا روند آماده‌سازی طرح با سرعت بیشتری پیش برود. سازندگان سریال برای بازسازی فضای دهه ۳۰، از طراحی صحنه گسترده، جلوه‌های ویژه بصری و فناوری‌های نوین از جمله هوش مصنوعی بهره گرفته‌اند. به گفته عوامل تولید، برخی از روش‌های مورد استفاده برای بازآفرینی فضای مسابقات فوتبال و محیط‌های تاریخی، برای نخستین بار در یک مجموعه تلویزیونی ایرانی مورد استفاده قرار گرفته است.

حضور بیش از ۲۰۰ بازیگر در اثری تاریخی

«دیوار دفاعی» ازجمله کار‌های پربازیگر تلویزیون محسوب می‌شود. در این مجموعه نزدیک به ۲۰۰ بازیگر حضور دارند که حدود ۷۰ تن از آنها در نقش‌های اصلی و فرعی مهم ایفای نقش می‌کنند. بهنام شرفی، نادر سلیمانی، امیررضا دلاوری، رامین ناصرنصیر، رحیم نوروزی، پویا امینی، سینا رازانی، مهرداد ضیایی، هادی دیباجی، بهرام ابراهیمی، علیرضا استادی، امین میری، کاوه سماک‌باشی، افشین سنگ‌چاپ، فریبا متخصص، شهین تسلیمی، مریم مؤمن و جمعی دیگر از بازیگران سینما و تلویزیون در این مجموعه به ایفای نقش پرداخته‌اند.

منبع: رسانه ملی