کرخه؛ آزمون بزرگ مدیریت آب و حمایت از کشاورزان خوزستان

باشگاه خبرنگاران جوان؛ رضوان پاک منش - هزاران خانوار در شهرستان‌های دشت‌آزادگان، هویزه، سوسنگرد، حمیدیه و مناطق پایین‌دست این حوضه، معیشت خود را به جریان پایدار آب در کرخه گره زده‌اند. در سال‌های اخیر، اما کاهش بارندگی‌ها، تداوم خشکسالی، افزایش دما، رشد مصرف آب و تغییرات اقلیمی، فشار بی‌سابقه‌ای بر منابع آبی این منطقه وارد کرده است. 

در چنین شرایطی، نخستین مطالبه کشاورزان، اطمینان از وجود برنامه‌ای روشن و عادلانه برای توزیع آب است. تجربه نشان داده هرگاه تصمیمات مرتبط با محدودیت‌های آبی بدون مشارکت و اقناع ذی‌نفعان اتخاذ شده، پیامد‌های اقتصادی و اجتماعی قابل توجهی به دنبال داشته است. از این رو تأکید استاندار بر توجه ویژه به مطالبات کشاورزان، اقدامی ضروری و مبتنی بر واقعیت‌های میدانی محسوب می‌شود. 

با این حال، حمایت از کشاورزان نباید صرفاً در قالب پرداخت خسارت یا جبران زیان‌های احتمالی تعریف شود. آنچه امروز بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارد، ایجاد زمینه‌های سازگاری بخش کشاورزی با شرایط جدید منابع آب است. توسعه الگو‌های کشت متناسب با ظرفیت واقعی حوضه کرخه، یکی از مهم‌ترین راهکار‌های عبور از این چالش محسوب می‌شود. استمرار کشت محصولات پرمصرف در شرایط محدودیت منابع آبی، نه تنها به پایداری کشاورزی کمک نمی‌کند، بلکه می‌تواند بحران آب را در سال‌های آینده تشدید کند. 

کرخه در تنگنای کم‌آبی؛ ضرورت حمایت از کشاورزان و اصلاح الگوی کشت 

سید محمدرضا موالی‌زاده استاندار خوزستان، در نشست بررسی وضعیت آب حوضه کرخه با هدف برنامه‌ریزی برای کشت تابستانه و راهکار‌های مدیریت منابع آبی که با حضور مجید داغری نماینده دشت‌آزادگان و هویزه در مجلس و رئیس مجمع نمایندگان استان و جمعی از مسئولان برگزار شد، گفت: ضرورت دارد توجه ویژه‌ای به مطالبات کشاورزان صورت گیرد و از بخش کشاورزی حمایت شود. 

استاندار خوزستان با اشاره به چالش‌های حوضه آبریز کرخه افزود: بسط الگو‌های کشت مناسب یکی از اولویت‌های اصلی در مدیریت منابع آبی این حوضه است. 

موالی‌زاده تأکید کرد: باید بستر‌ها و زمینه‌های لازم برای توانمندسازی کشاورزان فراهم شود تا آنان بتوانند با شرایط موجود سازگاری یافته و از منابع آبی به شکل بهینه استفاده کنند. 

در این میان، توانمندسازی کشاورزان نقش کلیدی دارد. آموزش روش‌های نوین آبیاری، توسعه فناوری‌های افزایش بهره‌وری آب، استفاده از بذر‌های مقاوم به خشکی، اصلاح شیوه‌های مدیریت مزرعه و حمایت از تغییر الگوی کشت، مجموعه اقداماتی است که می‌تواند بهره‌برداران را از مصرف‌کنندگان صرف آب به مدیران آگاه منابع آبی تبدیل کند. هر اندازه سطح دانش و مشارکت کشاورزان در فرآیند تصمیم‌گیری افزایش یابد، احتمال موفقیت برنامه‌های مدیریت آب نیز بیشتر خواهد شد. 

نکته مهم دیگر، ضرورت هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی مرتبط است. گزارش‌های ارائه‌شده از سوی مدیران آب و برق و جهاد کشاورزی استان نشان می‌دهد که تصمیم‌گیری درباره کشت تابستانه نیازمند نگاه جامع و مبتنی بر داده‌های دقیق است. آمار ذخایر آبی، پیش‌بینی شرایط اقلیمی، نیاز آبی محصولات و وضعیت معیشتی کشاورزان باید به‌صورت همزمان در محاسبات سیاست‌گذاران قرار گیرد تا تصمیمات اتخاذشده قابلیت اجرا و پذیرش اجتماعی داشته باشند. 

در نهایت باید پذیرفت که آینده کشاورزی خوزستان در گرو ایجاد توازن میان حفظ منابع آبی و استمرار تولید است. کرخه امروز نماد این چالش بزرگ است؛ چالشی که تنها با مشارکت دولت، کشاورزان، نمایندگان مردم و نهاد‌های تخصصی قابل مدیریت خواهد بود.

 اگر حمایت از کشاورزان با برنامه‌ریزی علمی، اصلاح الگوی کشت و ارتقای بهره‌وری آب همراه شود، می‌توان از تهدید کم‌آبی فرصتی برای حرکت به سوی کشاورزی پایدار و مقاوم ساخت. در غیر این صورت، تداوم فشار بر منابع محدود آبی، هم امنیت معیشتی کشاورزان و هم پایداری زیست‌محیطی منطقه را با مخاطرات جدی مواجه خواهد کرد.