مناجاتی با بزرگ‌مرد تاریخ، «حسبی الله» شکواییه‌ای امید بخش برای وطن

باشگاه خبرنگاران جوان - قطعه «حسبی‌الله» از آثار جدید محسن چاوشی است که در ۲۰ اسفند ۱۴۰۴ در دهمین روز از جنگ رمضان و تجاوز و حمله آمریکا و رژیم صهیونیستی به کشورمان، و روز شهادت امیرالمومنین علی علیه السلام منتشر شد. این اثر به گفته خواننده نوعی گفت‌و‌گو با امیرالمؤمنین علی (ع) است.

«حسبی‌الله» در ادامه مسیری قرار می‌گیرد که چاوشی در برخی آثار سال‌های اخیر خود دنبال کرده؛ مسیری که در آن موسیقی پاپ و راک با مضامین آیینی، اجتماعی و اخلاقی درهم می‌آمیزد. ترانه این اثر را مهدی عباسی سروده و آهنگسازی و تنظیم آن نیز بر عهده خود محسن چاوشی بوده است.

دعا یا شکواییه، مناجاتی با بزرگمرد تاریخ

مضمون این قطعه در فضایی میان دعا و اعتراض اجتماعی حرکت می‌کند. متن ترانه با اشاره به مفاهیمی مانند بی‌پناهی، ظلم و رنج اجتماعی شکل گرفته و در عین حال با تکرار عبارت «حسبی‌الله» بر توکل و پناه بردن به خدا تأکید دارد. ساختار زبانی اثر نیز بر پایه خطاب مستقیم و تکرار استوار است؛ گویی گوینده در حال طرح شکایت‌ها و دغدغه‌های خود در گفت‌وگویی نمادین با علی (ع) است. همین ویژگی سبب شده «حسبی‌الله» تنها یک نیایش ساده نباشد، بلکه نوعی مناجاتِ خطابه‌گونه است که احساسات فردی و جمعی ایرانیان را در روز‌های نخست جنگ و تجاوز اراذل جهان به میهن، در قالبی شاعرانه بیان می‌کند:

تکیه به عرش داده‌ای

به این زمانه خیره‌ای

چقدر آیه سوخته!

چه روزگار تیره‌ای

خیره به پست‌تر شدن

خیره به خیره سر شدن

خیره به حمله ور شدن

خیره به خون جگر شدن

به این همه فراعنه

به برده داری نوین

به خوردن تن جنین

به این قساوت زمین

مدرسه‌های بی پناه

دخترکان بی گناه

بیا کمک رسیده آه!

سنگدلان رو سیاه

دریدگان پر غضب

دهان نجس و بی ادب

مریض و واجب المطب

قماش تجزیه طلب

پشت به ساحت وطن

در التماس اهرمن

نمیزنی چرا؟ بزن!

آه وطن وطن وطن...

صبر چگونه می‌کنی

بر این همه جفا علی؟

بغض چگونه میخوری؟

یاد بده به ما علی

آه امام اولین

بگو به منجی زمین

تمام دل شکستگان

منتظرند بعد از این

میان دشمن و وطن

ننگ بر آن که شک کند

ننگ بر آن که خواسته

شمر به ما کمک کند

بکش غمِ کشنده را

مبر ز یاد خنده را

فکر نکن چه می‌شود.

خدا بس است بنده را...

در فضای سیاسی و اجتماعی‌ای که پرونده جنایات «جزیره اپستین» در جهان منتشر شده و سردمداران و روسای جمهور آمریکا و بسیاری از دولتمردان و سیاستمداران و غول‌های اقتصادی جهان نیز نامشان در آن پرونده آمده و هنوز از آن رسوایی بیرون نیامده‌اند؛ همچنین بعد از وقایع ۱۸ و ۱۹ دی و اعتراف موساد و دیگر گروه‌های سیاسی و دولت‌های متخاصم به حمایت از آشوب در ایران و حتی مسلح کردن گروهک‌های مختلف منطقه و فرستادن جاسوس برای به خشونت کشاندن اعتراضات، و موج سواری بازمانده شاه سابق در سرسپردگی آشکار به اسرائیل و آمریکا و مصادره اعتراضات و برکشیده شدن فرقه سلطنت‌طلب با رفتار‌های تهاجمی و ناشایست و فحاشی‌ها و خشونت‌های عریان وطن‌فروشان در اجتماعات خود که برای سرزمین مادری از نتانیاهو و ترامپ تقاضای بمباران و کشتار ایرانیان، حملات سخت‌تر و حتی تجاوز زمینی به خاک ایران می‌کردند، بند‌های این ترانه وارد جهان نمادین معنا و نماد می‌شود.

ترانه از شبکه‌ای از استعاره‌ها و نماد‌ها تمثیل و ارجاع به تصاویر شبکه‌های اجتماعی بهره می‌گیرد. واژه‌ها و ترکیباتی، چون «آیه‌های سوخته»، «فراعنه»، «برده‌داری نوین»، «خوردن تن جنین»، «دریدگان پرغضب»، «التماس اهرمن» آشکارا به پرونده اپستین و اعمال فرقه سلطنت‌طلب اشاره می‌کند، حمله به مدرسه شجره طیبه میناب در همان ساعات نخست جنگ رمضان و به شهادت رساندن ۱۶۸ کودک و معلم در این مدرسه که مصداق جنایت جنگی است در عبارت «مدرسه‌های بی‌پناه، دخترکان بی‌گناه» نمود دارد و تکرار «وطن» پس از التماس ناهموطنان از سران متجاوز به وطن، فضایی می‌سازند که در آن همزمان رنج اجتماعی و احساس بی‌عدالتی، و در عین حال سربلندیِ میهن‌دوستانه برجسته می‌شود.

این تصویر‌ها در کنار خطاب به حضرت علی علیه السلام به عنوان نماد عدالت و پناه مظلومان است و همچنین یادآوری صبر ۲۵ ساله ایشان، به قطعه حالتی مرثیه‌گونه و در عین حال حماسی می‌بخشند. از نظر موسیقایی نیز ترکیب عناصر پاپ، به اثر لحنی پرتنش و در عین حال عاطفی می‌دهد و با محتوای اعتراضی و نیایشی آن هماهنگ است.

«حسبی‌الله» بازتاب‌دهنده نوعی احساس جمعی از رنج، خشم و سوگواری اجتماعی است. ترانه با اشاره به مسائل روز، تلاش می‌کند این احساس را به اعتراض و در عین حال امید دینی تبدیل کند. استفاده از استعاره‌هایی با بار سیاسی نیز باعث شده اثر در فضای رسانه‌ای و شبکه‌های اجتماعی خوانش‌های گوناگونی برانگیزد؛ از بیانیه‌ای نمادین در دفاع از عدالت و وحدت اجتماعی تا مناجاتی موحدانه با امیرالمؤمنین و امام عصر (عج)، فریادی خشمگین یا رنجنامه‌ای امیدبخش برای برخاستن و ساختن وطن با تکیه به حمایت الهی؛ چنانچه در آخرین بند و آخرین جمله ترجمه فارسی عنوان ترانه تکرار شده است.

همین چندلایگی موجب شده «حسبی‌الله» هم به‌عنوان یک قطعه آیینی و دعاگونه و هم به‌عنوان اثری وطن‌دوستانه با دلالت‌های اجتماعی و فرهنگی مورد توجه قرار گیرد.

منبع: مهر