بازار لرستان زیر ذره‌بین دیجیتال؛ پایان عصر بازرسی‌های کاغذی؟

باشگاه خبرنگاران جوان؛ رضوان پاک منش - اقتصاد محلی هر استان، آینه‌ای از معیشت و امنیت روانی مردم آن است. در استانی مانند لرستان که ترکیبی از بافت شهری و روستایی، بازار‌های سنتی، واحد‌های خرد و متوسط و همچنین وابستگی نسبی به کالا‌های ورودی از دیگر استان‌ها دارد، «نظارت بر بازار» صرفاً یک اقدام اداری نیست؛ بلکه ابزاری راهبردی برای حفظ ثبات اجتماعی و حمایت از تولید و مصرف‌کننده به شمار می‌رود. در چنین شرایطی، گذار از نظارت سنتی به نظارت هوشمند یک ضرورت انکارناپذیر است.

بازار‌های لرستان از خرم‌آباد تا بروجرد و شهر‌های کوچک‌تر عمدتاً مبتنی بر کسب‌وکار‌های خرد، اصناف خانوادگی و شبکه‌های توزیع سنتی‌اند. این ساختار، هرچند پیوند‌های اجتماعی را تقویت می‌کند، اما در برابر نوسانات قیمتی، کمبود‌های مقطعی، احتکار، عرضه خارج از شبکه و تخلفات صنفی آسیب‌پذیر است.

بازار لرستان؛ میان سنت و چالش‌های نوین

چند ویژگی مهم بازار لرستان که نیاز به نظارت هوشمند را برجسته می‌کند عبارت‌اند از وابستگی به واردات بین‌استانی کالا‌های اساسی، سهم بالای واحد‌های خرد و غیرزنجیره‌ای در توزیع، تفاوت قیمت بین شهر و روستا، حساسیت بالای معیشتی خانوار‌ها به نوسان قیمت‌ها، در چنین بستری، روش‌های سنتی بازرسی حضوری و گزارش‌های دستی، دیگر پاسخگوی سرعت تحولات اقتصادی نیستند.

نظارت هوشمند به معنای استفاده از داده، فناوری و تحلیل سیستماتیک برای پایش مستمر بازار است. این رویکرد می‌تواند شامل موارد زیر باشد، سامانه‌های ثبت برخط قیمت کالا‌ها در سطح خرده‌فروشی، پایش زنجیره تأمین از عمده‌فروش تا مصرف‌کننده، تحلیل داده‌های فروش و موجودی انبار برای شناسایی احتکار، سامانه‌های مردمی گزارش تخلف (اپلیکیشن و پیامکی)، هوش مصنوعی برای کشف الگو‌های غیرعادی در قیمت‌گذاری است.چنین سیستمی، به جای واکنش پس از وقوع تخلف، امکان پیشگیری و هشدار زودهنگام را فراهم می‌کند.

ضرورت هوشمندی نظارت‌ها/ تخفیف‌های نمایشگاه بهاره به صورت ویژه باشد 

معاون هماهنگی امور اقتصادی استاندار لرستان پیش از این در جلسه اقدام مشترک ضمن قدردانی از تلاش مجموعه ستاد تنظیم بازار استان گفت: امروز نظارت سنتی به تنهایی برای تنظیم بازار جوابگو نیست و باید به سمت نظارت هوشمند حرکت کنیم.

امید امیدی شاه آباد اظهارداشت: نظارت باید به سمتی برود که نیاز به حضور فیزیکی کمتر شود.

رصد ویژه بار‌های ورودی و خروجی استان 

وی ادامه‌داد: کلیه بار‌ها و بارنامه‌های وارده و خارج شده از استان رصد می‌شوند و لازم است در سطح خرد هم این رصد صورت بگیرد.

معاون هماهنگی امور اقتصادی استاندار لرستان در بخش دیگری از سخنانش به مسأله تامین کالا‌های اساسی اشاره کرد و گفت: در حال حاضر در این زمینه در سطح استان کمبود نداریم، در ماه‌های گذشته مشکلاتی وجود داشت، اما اکنون هیچ گونه کمبودی وجود ندارد.

امیدی با بیان اینکه نوسان قیمت برخی کالا‌ها از جمله موارد نارضایتی است، افزود: افزایش قیمت در استان‌ها رخ نمی‌دهد، در واقع وقتی کارخانه‌ها در خارج استان و در مرکز قیمت گذاری می‌کنند، فروشنده‌های خرد تابع قیمت گذاری آن مجموعه‌ها هستند.

معاون اقتصادی استاندار لرستان تصریح کرد: در واقع باید کنترل کافی روی واحد‌های صنعتی و تولیدکنندگان اصلی صورت بگیرد.

امیدی خاطرنشان کرد: در استان‌ها فروشنده خرد تاثیر زیادی در افزایش قیمت ندارد.

وی با اشاره به ضرورت برگزاری نمایشگاه‌های بهاره اظهارداشت: در نمایشگاه بهاره که از ۱۸ تا ۲۸ اسفندماه برگزار می‌شود باید 

 کالا‌ها با تخفیف ویژه ارایه شود تا مردم بتوانند از این فرصت بهره کافی را برای تامین اقلام مورد نیاز ببرند.

معاون هماهنگی امور اقتصادی استاندار لرستان یادآور شد: در زمینه میوه نیز، میوه شب عید استان تامین شده ولی بازهم باید آمادگی کامل را در این زمینه داشته باشیم.

امیدی در خصوص وضعیت نانوایی‌های استان نیز گفت: فروش و نقل و انتقال مجوز نانوایی‌ها را متوقف و کنترل کردیم تا از بروز مشکل در حوزه نانوایی ها، جلوگیری کنیم. 

وی با اشاره به تولید گوشت و مرغ در استان نیز اظهارداشت: از آنجا که استان ما تولید کافی دارد و حتی به استان‌های دیگر فرستاده می‌شود، در این زمینه میزان گوشت مورد نیاز استان اعم از گوشت قرمز و گوشت مرغ مشکل خاصی نداریم و نظارت نیز بصورت مستمر انجام می‌شود.

برگزاری ۴۸ جلسه ستاد تنظیم بازار

معاون هماهنگی امور اقتصادی استاندار لرستان اضافه‌کرد: جلسات ستاد تنظیم بازار استان از ابتدای سال به صورت مستمر برگزار شده و تاکنون ۴۸ جلسه نیز در این زمینه برگزار شده است.

وی ادامه داد: در کمیته امنیت غذایی و بهبود معیشت مردم، طرح کالابرگ نیز به خوبی در استان در حال اجراست، هرچند اوایل طرح به بهانه اینکه مبالغ کالابرگ دیر پرداخت می‌شود، مواردی گران‌فروشی مشاهده شد، اما به سرعت موضوع رسیدگی و رفع شد که خوشبختانه در این طرح اکنون مشکل خاصی نداریم.

چرا لرستان بیش از دیگر استان‌ها نیازمند این تحول است؟

در استانی که نرخ بیکاری و درآمد سرانه نسبت به میانگین ملی چالش‌هایی دارد، کوچک‌ترین نوسان قیمت کالا‌های اساسی، فشار مستقیم بر سبد خانوار وارد می‌کند. نظارت هوشمند می‌تواند با کنترل به‌موقع قیمت‌ها، از شوک‌های ناگهانی جلوگیری کند.

در برخی مقاطع، اختلاف قیمت تولید تا مصرف به دلیل واسطه‌های متعدد افزایش می‌یابد. تحلیل داده‌های توزیع می‌تواند حلقه‌های غیرضروری را شناسایی و اصلاح کند.

شفافیت قیمتی و دسترسی عمومی به اطلاعات بازار، اعتماد مردم را به نظام توزیع افزایش می‌دهد. وقتی شهروندان بدانند قیمت مصوب چیست و بتوانند تخلف را سریع گزارش کنند، مشارکت اجتماعی در تنظیم بازار تقویت می‌شود.

نظارت هوشمند تنها ابزار برخورد نیست؛ بلکه سازوکار حمایت است. واحد‌هایی که شفاف و منظم فعالیت می‌کنند، در یک فضای رقابتی عادلانه امکان رشد بیشتری خواهند داشت.

نظارت هوشمند بر بازار در لرستان، یک انتخاب لوکس یا پروژه‌ای نمایشی نیست؛ بلکه پاسخی ضروری به پیچیدگی‌های اقتصاد امروز است. تجربه سال‌های اخیر نشان داده است که بازار بدون داده و تحلیل، در برابر شایعه، کمبود و نوسان، آسیب‌پذیر می‌شود.

اگر لرستان بخواهد به سمت توسعه پایدار حرکت کند، باید نظام تنظیم بازار خود را از رویکرد سنتی و مقطعی به رویکرد داده‌محور، پیشگیرانه و شفاف ارتقا دهد. نظارت هوشمند، نه‌تنها ضامن عدالت اقتصادی، بلکه تقویت‌کننده سرمایه اجتماعی در این استان خواهد بود.