از سوره‌ها تا ستاره‌ها در «بهشت»

باشگاه خبرنگاران جوان - مسابقه استعدادیابی تلاوت قرآن کریم «بهشت» از تولیدات فاخر شبکه قرآن و معارف سیما به‌عنوان یکی از پیشروترین اقدامات رسانه ملی در مسیر شناسایی و پرورش استعداد‌های درخشان نوجوانان قرآنی، توانسته جریان‌سازی مؤثری در فضای قرآنی کشور ایجاد کند و با رویکردی نوآورانه و دقت نظر در انتخاب برترین‌ها، گامی مؤثر در جهت پرورش نسل آینده قاریان قرآن کریم بردارد.

«بهشت» در ادامه راه و در فصل جدید خود نیز توانست با اجرای تغییرات ساختاری و محتوایی، سطح کیفی و بصری برنامه را در حد چشمگیری ارتقا دهد و مخاطبان گسترده‌ای را تا لحظه اعلام نتایج نهایی با خود همراه کند. خبرنگار شبکه قرآن و معارف سیما با حضور در محل ضبط این برنامه، با مدیران، عوامل و فعالان قرآنی گفت‌و‌گو کرده و از اثرگذاری این برنامه در روایتگری امید، کشف استعداد‌های قرآنی و انس با کلام وحی شنیده و گفته است.

«بهشت»؛ گامی نو در استعدادیابی قاریان نوجوان

حجت‌الاسلام محمدحسین نطنزی، قائم‌مقام شبکه قرآن و معارف سیما، درباره شکل‌گیری برنامه «بهشت»؛ به‌عنوان بزرگ‌ترین مسابقه استعدادیابی تلاوت قرآن نوجوانان، اظهار کرد: شبکه قرآن در سال‌های گذشته برنامه‌ای با عنوان استعدادیابی «اسرا» را تولید و پخش می‌کرد که طی سال‌ها توانست استعداد‌های فراوانی را در سراسر کشور شناسایی و معرفی کند. پس از مدتی به این فکر افتادیم که چگونه می‌توان این مسیر را با ساختاری متفاوت‌تر و جذاب‌تر ادامه داد. از همین رو، بازنگری در بخش‌های مختلف برنامه ازجمله ساختار، شکل اجرا، نورپردازی، رنگ، تصویر و گرافیک در دستور کار قرار گرفت.

وی ادامه داد: در گام نخست، از حضور استادان برجسته و شناخته‌شده حوزه قرآن و همچنین کارشناس روحانی در ترکیب داوران و کارشناسان برنامه بهره گرفتیم. سپس فرایند فراخوان، انتخاب شرکت‌کنندگان نهایی و نحوه برگزاری مسابقه طراحی شد و درنهایت برنامه «بهشت» شکل گرفت.

نطنزی درباره آینده این برنامه نیز گفت: برنامه‌ریزی ما این است که «بهشت» هرسال برگزار شود و بتواند به معرفی هرچه بیشتر فعالان و استعداد‌های حوزه تلاوت قرآن کمک کند. مذاکراتی نیز میان برنامه «بهشت» و برنامه «زینةالحیات» شبکه الکوثر انجام شده و تدابیر لازم اندیشیده شده تا مسابقه‌ای بین‌المللی میان قاریان نوجوان منتخب برنامه «بهشت» و نوجوانان قاری از کشور‌های لبنان، افغانستان، پاکستان، عراق، سوریه و یمن برگزار شود.

ترویج انس با کلام وحی

پرویز امیری، مدیر گروه کودک و خانواده شبکه قرآن و معارف سیما نیز «بهشت» را یکی از موفق‌ترین تجربه‌های تلویزیونی در حوزه استعدادیابی قرآنی دانست و گفت: «بهشت» ازجمله برنامه‌های پربیننده شبکه قرآن سیماست و این موضوع دستاورد بزرگی محسوب می‌شود. یکی از رسالت‌های اصلی شبکه قرآن، ترویج انس با قرآن در جامعه است و این برنامه در تحقق این هدف موفق بوده است.

وی با اشاره به دیگر موفقیت‌های این مسابقه اظهار کرد: برنامه بهشت دستاورد‌های متعددی داشته است که ازجمله مهم‌ترین آنها می‌توان به مورد تفقد قرار گرفتن سری اول این برنامه از سوی رهبر شهید انقلاب اسلامی اشاره کرد؛ موضوعی که برای عوامل برنامه و جامعه قرآنی کشور بسیار ارزشمند بود.

امیری در پاسخ به این پرسش که چه پیام یا شعاری باید در ذهن نوجوانان از برنامه «بهشت» باقی بماند، گفت: اعتقاد دارم کودکان و نوجوانان باید از سنین پایین با قرآن مأنوس شوند و توجه آنها به سمت قرآن جلب شود. اگر بخواهم یک پیام محوری برای برنامه انتخاب کنم، آن پیام این است: «من هم می‌توانم». نوجوانی که برنامه را می‌بیند باید احساس کند همان‌گونه که همسالان او در این مسابقه حضور دارند و قرآن تلاوت می‌کنند، او نیز می‌تواند در این مسیر گام بردارد، قرآن بخواند و با کلام الهی انس بگیرد.

از «بهشت ۱» تا «بهشت ۲»؛ ارتقای کیفی تلاوت‌ها

محمدمهدی آوینی، مجری طرح برنامه «بهشت» با بیان اینکه بچه‌ها به‌لحاظ کیفی ارتقای سطح داشته‌اند و تلاوت‌ها متفاوت‌تر شده است، تصریح کرد: بسیاری از شرکت‌کنندگان این دوره، تجربه حضور در مسابقه قبلی را داشتند. آنها از سال گذشته تا به امروز تحت نظر استادان تمرینات متفاوتی را پشت سر گذاشته‌اند و همین ممارست باعث شده تا تفاوت ملموسی را در سطح اجرای آنها نسبت به فصل اول شاهد باشیم.

وقتی از آوینی درباره نقطه عطف برنامه و شاخص‌ترین اجرای مسابقه پرسیدیم، او از انتخاب یک نام یا اجرای خاص پرهیز کرد و زیبایی کار را در تنوع سبک‌ها دانست. وی توضیح داد: نمی‌توانیم تنها یک مورد را به‌عنوان شاخص نام ببریم. شرکت‌کنندگان از سبک استادان مختلف و قُراء بین‌المللی تقلید می‌کنند؛ هرکدام از این اجرا‌ها تفاوت‌های خاص خود را دارند و همین تفاوت‌هاست که تک‌تک آنها را به‌تنهایی زیبا و متفاوت کرده است.

در پایان این گفت‌و‌گو، با توجه به استقبال گسترده مخاطبان از این برنامه، آینده «بهشت» را جویا شدیم. مجری طرح این برنامه با نگاهی امیدوارانه به پتانسیل‌های موجود، اظهار کرد: برنامه «بهشت» ظرفیت و قابلیت این را دارد که در سنین مختلف گسترش یابد و حتی در سطح بین‌المللی برنامه‌سازی کنیم.

بازتعریف واژه ستاره

احسان مرادی، کارگردان هنری برنامه «بهشت» نیز با نگاهی به رویکردها، چالش‌ها و چشم‌انداز‌های این فصل در ابتدا گفت: اصل اساسی ما در برنامه تکیه‌بر کلمه «استعدادیابی» بود. تلاش کردیم این عنوان صرفاً یک تیتر نباشد و در تمام مراحل، از میز داوری گرفته تا اتاق فکر، به کشف استعداد‌ها بپردازیم.

یکی از چالش‌های اصلی در برنامه‌های قرآنی، ایجاد تعادل میان جذابیت مسابقه و حفظ وقار کلام‌الله است؛ مرادی دراین‌باره توضیح داد: هرکسی هنری دارد و به نظر من، هرکسی که بتواند به شکلی در راستای قرآن، آن را تزئین و برای مخاطب عام جذاب کند، کار فوق‌العاده‌ای انجام داده است، اما در این برنامه کار اصلی برعهده شرکت‌کنندگان بود و این بچه‌ها علاوه بر اینکه هنر خود را در خدمت قرآن قرار داده‌اند و مخاطب عام و حتی غیرمسلمان را جذب می‌کنند، حاملان کلام خدا نیز هستند که این موضوع بازمی‌گردد به تربیت قرآنی و خانواده‌ها، اما واقعاً این نوجوانان، مبلغان بسیار درستی برای کلام خدا هستند.

کارگردان هنری «بهشت» با اشاره به چالش‌ها و جذابیت‌های ساخت این برنامه افزود: من در حوزه‌های مختلف تلویزیون و با تعداد زیادی از اهالی هنر رسانه کار کرده‌ام، اما شرکت‌کنندگان بهشت برای من تعریف «ستاره» را بازتعریف کردند. وقتی با آنها صحبت می‌کنیم، متوجه می‌شویم که چقدر مؤدب هستند و چقدر نام «بهشت» برازنده این برنامه و این بچه‌هاست. ادب، کلاس و شخصیت اینها ستودنی است.

جهش از «صوت‌محوری» به «تلاوت فنی»

مهدی غلام‌نژاد، داور «بهشت» با مقایسه سطح کیفی شرکت‌کنندگان نسبت به سال گذشته، روند رشد نوجوانان را بسیار مثبت ارزیابی کرد و گفت: در سال گذشته، بسیاری از بچه‌ها عمدتاً با اتکا بر مؤلفه «صوت» و داشتن صدا‌های خوب و اوج‌های قوی تلاوت می‌کردند؛ اما امسال شاهد یک تغییر بنیادین بودیم. شرکت‌کنندگان این دوره بسیار فنی‌تر ظاهر شدند و این نشان‌دهنده ارتقای سطح دانش قرائت در میان نسل جدید است.

وقتی از این قاری بین‌المللی پرسیدیم که برای انتخاب برترین‌ها، علاوه بر قواعد تجویدی و صوتی چه معیار‌های دیگری مدنظر بوده است، وی به مقوله «حس» و «دقت اجرا» اشاره کرد و گفت: علاوه بر قواعد فنی، مقوله «حس تلاوت» برای ما بسیار مهم بود. همچنین میزان تسلط شرکت‌کننده و «کوک بودن» تلاوت، از شاخص‌های اصلی ما بود؛ چراکه هرچه تلاوت کوک‌تر و دقیق‌تر باشد، ارزش هنری و فنی آن دوچندان می‌شود.

غلام‌نژاد در ادامه با ابراز خرسندی از منش رفتاری نوجوانان حاضر در مسابقه گفت: چیزی که در میان تمام این نوجوانان برای من بسیار چشمگیر و قابل‌توجه بود، احترام عمیق آنها به استادان‌شان است.

دو ویژگی بارز نسل نوپای قاریان ایرانی

مهدی عادلی، دیگر داور این مسابقه در ارزیابی روند کلی ساخت و پیشرفت برنامه «بهشت»، گفت: رسالت اصلی این برنامه آشنایی نسل جوان با اصول فنی تلاوت و ایجاد انگیزه مضاعف برای روی آوردن به ساحت مقدس قرآن کریم بود. برای ما به‌عنوان هیئت‌داوران، مجموعه‌ای از شاخص‌ها مدنظر بود؛ مؤلفه‌هایی همچون اعتمادبه‌نفس، کیفیت صوت، لحن، رعایت دقیق قواعد تجویدی، نحوه ارائه تلاوت و درنهایت، میزان انسجام و پختگی خروجی کار، ازجمله ملاک‌های اصلی بود.

وی افزود: آنچه برای داوران بسیار قابل‌توجه بود، این بود که نوجوانان تا چه حد توانسته‌اند آموزه‌ها و نکاتی را که استادان در طول دوره با آنها تمرین کرده‌اند، به‌درستی پیاده و ارائه کنند.

عادلی همچنین در تشریح چالش توازن میان نقد فنی و حفظ روحیه نوجوانان گفت: داوری در حوزه قرآن تفاوتی ماهوی با سایر مسابقات دارد؛ چراکه اینجا با روحیه حساس نوجوانان سروکار داریم. رویکرد ما این بود که ابتدا بر نقاط قوت بچه‌ها تأکید کنیم و سپس با لحنی دلسوزانه، ایرادات را در قالب پیشنهاد مطرح کنیم.

دقت در انتخاب و ظرافت‌های فنی

وحید نظریان، داور «بهشت» هم با اشاره به تفاوت‌های محسوس فصل اخیر برنامه «بهشت» نسبت به سال گذشته، گفت: هم از منظر تولید تلویزیونی و هم از حیث کیفی، تفاوت‌های چشمگیری را شاهد بودیم.

وی در ادامه با اشاره به دقت بیشتر در انتخاب شرکت‌کنندگان در فصل دوم «بهشت» اظهار کرد: هرچند فراخوان برنامه امسال نیز مانند سال گذشته، تعداد زیادی از علاقه‌مندان را جذب کرد، اما فرق اساسی در مرحله انتخاب بود. با وسواس و دقت بیشتری، تلاوت‌ها را گلچین کردیم تا اطمینان حاصل شود که سطح کیفی اجرا‌ها در این دوره به میزان قابل‌توجهی ارتقا یافته است.

هنگامی‌که از وی در مورد ویژگی‌های رفتاری چشمگیر شرکت‌کنندگان نوجوان پرسیدیم، نظریان پاسخ داد: پشتکاری که این نوجوانان از خود نشان می‌دهند، بسیار قابل‌توجه و ستودنی است و می‌توان به آن استناد کرد. این روحیه تلاش و پیگیری، از مهم‌ترین سرمایه‌های آنها برای آینده قرآنی‌شان محسوب می‌شود.

ادب تلاوت، پختگی و میل به یادگیری

قاسم مقدمی، داور «بهشت» با بیان اینکه به‌واسطه تجربه‌ای که دوستان در «بهشت ۱» کسب کردند، هم شناخت داوران نسبت به موضوع بیشتر شد، هم عوامل اجرایی، کار منظم‌تر و مرتب‌تری ارائه دادند، با اذعان به نقاط قوت فصل اول، به تفاوت‌های کلیدی این فصل اشاره کرد و افزود: کار امسال نسبت به سال قبل قطعاً بهتر بود؛ هم از لحاظ نظم و شکلی که باید اجرا می‌شد و هم انصافاً قرائت‌ها بسیار قدرتمند بودند. در مرحله فینال، همه داوران سردرگم بودند که کدام قاری قهرمان خواهد شد، زیرا تلاوت‌ها بسیار نزدیک به هم و نفس‌گیر بود و این نشان از سطح بالای رقابت و دقت هیئت‌داوران در انتخاب نهایی داشت.

وی در پاسخ به اینکه چه مؤلفه‌هایی فراتر از قواعد تلاوت برای انتخاب برترین‌ها مدنظر داوران بوده است، معیار اصلی داوری را «عدالت» و رسیدن حق به حق‌دار دانست و گفت: این برنامه یک مسابقه استعدادیابی است و ما به دنبال ظرفیت‌هایی هستیم که ویژگی خاص و منحصربه‌فردی داشته باشند. ما تلاوت‌هایی را می‌شنویم که انگار متعلق به یک فرد پخته و باتجربه است، درحالی‌که اجراکننده نوجوانی بیش نیست. این سطح از توانمندی در نوجوانان بسیار قابل‌توجه است.