تبلیغ دین دیگر با شیوه‌های سنتی ممکن نیست

باشگاه خبرنگاران جوان-  حسن رحیم پورازغدی، عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی صبح امروز در همایش بزرگ مبلغان ماه مبارک رمضان در استان تهران که در مرکز همایش‌های ایوان ری برگزار شد، درباره ضرورت «جهاد تبیین» در شرایط کنونی اظهار کرد: جهاد تبیین بدون شناخت دقیق مخاطب و شرایط ذهنی او امکان‌پذیر نیست و نه خوش‌بینی افراطی نسبت به جامعه درست است و نه بدبینی مطلق؛ بلکه واقع‌بینی اقتضا می‌کند هم ظرفیت‌ها دیده شود و هم آسیب‌ها.

وی افزود: قرآن نیز پیامبران را مأمور تبشیر و انذار معرفی کرده است، یعنی هم خبر خوب بدهند و هم هشدار دهند و این نشان می‌دهد که نگاه دینی، نگاهی ترکیبی و واقع‌گرایانه به جامعه دارد.

رحیم‌پور ازغدی با اشاره به وضعیت تاریخی تشیع و اسلام در جهان معاصر گفت: هیچ‌گاه در تاریخ، اسلام و تشیع تا این اندازه هم دوست و هم دشمن نداشته‌اند و علت آن این است که امروز به یک جریان اثرگذار تبدیل شده‌اند؛ جریانی که در حوزه عدالت، اخلاق و سیاست وارد میدان شده و هزینه داده است.

وی ادامه داد: زمانی که یک جریان منشأ اثر نباشد، نه دشمن جدی دارد و نه دوست فعال، اما از هنگامی که اسلام و تشیع در عرصه جهانی نقش‌آفرین شده‌اند، با تحریم، فشار و دشمنی‌های گسترده روبه‌رو شده‌اند که خود نشانه اثرگذاری آنهاست.

وی تصریح کرد: جامعه امروز با نسلی روبه‌روست که در فضای رسانه‌ای جهانی رشد کرده است؛ نسلی که نه الزاماً ضد دین است و نه الزاماً متعهد به دین، بلکه اغلب بی‌تعلق است و معنا را بیشتر در قالب لذت شخصی و آرامش فردی جست‌و‌جو می‌کند.

وی افزود: این نسل ممکن است یک روز در مراسم مذهبی حضور یابد و روز دیگر به سراغ معنویت‌های بدیل برود و این وضعیت نه نشانه دینداری پنهان است و نه نشانه فساد ذاتی، بلکه نتیجه زیست رسانه‌ای و شرایط فرهنگی جدید است.

رحیم پورازغدی با اشاره به وضعیت معرفتی نسل جدید گفت: نسل امروز با حجم عظیمی از اطلاعات روبه‌روست، اما فاقد یک نظام معرفتی منسجم است و آیات، روایات و فتوا‌ها را جدا از زمینه تاریخی و مفهومی آنها می‌بیند.

وی تأکید کرد: اگر مبلغ دینی تنها به نقل آیه و روایت بسنده کند و نتواند چارچوب فهم دینی را برای مخاطب بسازد، نه‌تنها هدایت محقق نمی‌شود، بلکه گاه سوء‌فهم نیز ایجاد می‌شود، زیرا دین مجموعه‌ای منسجم از مفاهیم است و نه بانک گزاره‌های پراکنده.

وی با اشاره به جنگ روایت‌ها در فضای رسانه‌ای اظهار کرد: دشمن با استفاده از هزاران شبکه و ابزار رسانه‌ای تلاش می‌کند این تصور را القا کند که جامعه ایران بدترین وضعیت ممکن را دارد و هیچ افقی پیش روی آن نیست و بخشی از نسل جوان نیز این تصویر را پذیرفته است.

وی افزود: این در حالی است که جامعه ایران از نظر ظرفیت فکری و ضریب هوشی در جایگاه بالایی قرار دارد و این ویژگی می‌تواند هم فرصت باشد و هم تهدید؛ اگر پیام دینی سطحی و کلیشه‌ای ارائه شود، این نسل پس می‌زند، اما اگر پیام عقلانی، عمیق و متناسب با پرسش‌های واقعی او باشد، قدرت جذب بالایی خواهد داشت.

رحیم پورازغدی با تأکید بر اینکه جهاد تبیین بدون هزینه ممکن نیست، گفت: تجربه تاریخی نشان می‌دهد عدالت، آگاهی و اصلاح اجتماعی همواره با مقاومت و رنج همراه بوده است و انتظار تحقق جامعه آرمانی بدون پرداخت هزینه، نوعی خیال‌پردازی دینی است که ناشی از برداشت نادرست از مفاهیم انتظار و فرج است.

وی ادامه داد: مخاطب امروز با مخاطب دیروز تفاوت بنیادی دارد؛ او جهان‌دیده است، با تصویر و روایت بیش از استدلال ارتباط برقرار می‌کند و از همین رو تبلیغ دین دیگر فقط انتقال محتوا نیست، بلکه مدیریت معناست.

این استاد خاطرنشان کرد: جهاد تبیین یعنی ساختن چارچوب فهم دینی در ذهن مخاطب، نه صرفاً ارائه گزاره‌های پراکنده و تکراری.

رحیم‌پور ازغدی در پایان گفت: اگر این واقعیت‌ها دیده نشود، تبلیغ دینی به کنشی درون‌گروهی محدود می‌شود و اثر اجتماعی خود را از دست می‌دهد، اما اگر فهم دقیق مخاطب با فهم عمیق دین همراه شود، جهاد تبیین می‌تواند به یکی از مؤثرترین ابزار‌های مقاومت فرهنگی و معنوی در جهان معاصر تبدیل شود.