پایان یک عملیات ۵۰ روزه

باشگاه خبرنگاران جوان - در هفته‌های منتهی به اعزام زائران به حج امسال فضا تحت تأثیر تنش‌های منطقه‌ای قرار داشت و همین امر باعث شد تردید‌هایی درباره انجام سفر شکل گیرد. 

برخی از احتمال اختلال در روند اعزام‌ها سخن می‌گفتند، نگرانی‌هایی درباره امنیت زائران مطرح بود و حتی در بخشی از افکار عمومی این پرسش وجود داشت که آیا حج امسال در چنین شرایطی برگزار خواهد شد یا نه. 

با این حال، اعزام‌ها که به‌صورت زمینی از طریق عراق پیش‌بینی شده بود، به صورت هوایی و البته با محدودیت در فرودگاه‌های مبدأ آغاز و کاروان‌ها یکی پس از دیگری از هفتم اردیبهشت راهی سرزمین وحی شدند.

البته برخلاف مرحله اولیه طراحی عملیات که قرار بود ۸۵ هزار ایرانی امسال به حج بروند، بنا بر شرایط عملیاتی و محدودیت‌های اجرایی، تعداد زائران اعزامی ایرانی به حدود ۳۰ هزار نفر رسید که امروز ۲۵ خرداد نیز آخرین گروه حجاج به کشور بازگشتند.

روند اعزام‌ها ادامه داشت تا اینکه در همان روز‌های ابتدایی، تأخیر در صدور بخشی از ویزا‌ها خبرساز شد. تعدادی از متقاضیان چشم‌انتظار ماندند. برخی نگران بودند که اعزام‌ها با مشکل مواجه شود. در فضای مجازی نیز گمانه‌زنی‌ها درباره حج امسال کم نبود. عده‌ای از احتمال محدودیت‌های جدید سخن می‌گفتند و عده‌ای دیگر اساساً معتقد بودند شرایط منطقه اجازه برگزاری آرام حج را نخواهد داد.

اما اعزام‌ها متوقف نشد و هر روز حدود ۱۲ پرواز با شرکت هواپیمایی هما زائران را به مدینه منتقل کرد. مسجدالنبی بار دیگر رنگ حضور ایرانی‌ها را به خود گرفت و چند روز بعد، زائران با قطار سریع‌السیر به مکه منتقل شدند و مکه نیز پذیرای ده‌ها هزار زائر کشورمان شد.

حدود ۳۰ هزار ایرانی طی عملیات رفت که کمتر از سه هفته ادامه داشت، از ۶ فرودگاه کشور مثل تهران، اصفهان، شیراز، زاهدان، گرگان و مشهد اعزام شدند. البته به دلیل محدودیت پروازی و کاروان‌بندی برخی زائران که در شهر خود پرواز حج بود، ناچار شدند با اتوبوس و قطار به شهر‌های دورتر بروند تا از آنجا راهی مدینه شوند. با توجه به تنش‌های منطقه نیز مدت زمان پرواز ۲ برابر شد.

پس از اعزام همه زائران در حالی که دیگر پروازی به عربستان نداشتیم، ۲۲۰ نفر راهی خانه خدا شدند که این افراد به‌عنوان آخرین گروه زائران به جای مدینه مستقیم به مکه رفتند و در مناسک حج امسال حاضر شدند.

اوج عملیات در روز‌های تشریق رقم خورد که زائران ایرانی در کنار بیش از ۱.۷ میلیون مسلمان از سراسر جهان در عرفات، مشعر و منا حضور یافتند. چادر‌های منا بار دیگر مملو از زائرانی شد که ماه‌ها در انتظار این لحظه بودند.

امسال نگاه بسیاری از حجاج کشور‌ها به ایرانیان بود و زائران کشورمان راوی اقتدار ایران اسلامی شدند. اما درست در روز‌هایی که اعمال حج به پایان رسید و حجاج آماده بازگشت به کشور شدند، منطقه وارد مرحله تازه‌ای از التهاب شد.

جنگ نصر، تحولات امنیتی، تهدید‌ها و اخبار ضدونقیض درباره وضعیت پروازها، نگرانی‌های تازه‌ای را ایجاد کرد. برخی خانواده‌ها نگران بودند بازگشت حجاج با تأخیر طولانی مواجه شود. برخی از احتمال لغو گسترده پرواز‌ها سخن می‌گفتند. حتی در فضای رسانه‌ای، سناریو‌های مختلفی درباره مسیر بازگشت زائران مطرح شد.

در آن روز‌ها شاید مهم‌ترین سؤال خانواده‌ها این بود که آیا حجاج طبق برنامه به کشور بازمی‌گردند؟

بخشی از پرواز‌ها تحت تأثیر شرایط منطقه با تأخیر یا محدودیت مواجه شد. حدود دو روز عملیات هوایی با کندی پیش رفت. اما برنامه بازگشت با سناریو‌های مختلف پیش‌بینی شده بود. با بازطراحی زمان‌بندی‌ها، افزایش هماهنگی‌ها و مدیریت لحظه‌ای عملیات، روند انتقال زائران ادامه پیدا کرد.

هر روز بیش از ۲ هزار حاجی از سرزمین وحی به کشور بازمی‌گشتند. سالن‌های فرودگاه‌ها بار دیگر صحنه دیدار‌های اشک‌آلود خانواده‌ها شد. لحظه‌هایی که برای بسیاری از خانواده‌ها پایان روز‌های نگرانی بود.

در کنار عملیات میدانی، جبهه دیگری نیز فعال بود؛ جبهه اطلاع‌رسانی. امسال بیش از هر زمان دیگری خانواده‌ها اخبار حج را دنبال می‌کردند. نگرانی نسبت به وضعیت منطقه، بازگشت کاروان‌ها و شرایط پرواز‌ها باعث شد اطلاع‌رسانی به بخشی از عملیات تبدیل شود. 

بیش از ۴۰۰ خبر، گزارش، فیلم، اینفوگرافیک، پادکست و اطلاعیه منتشر شد. برای نخستین بار کانال اختصاصی ارتباط با زائران راه‌اندازی و مجموع مخاطبان بستر‌های ارتباطی حج به حدود ۱۰۰ هزار نفر رسید.

در روز‌هایی که شایعات با سرعت منتشر می‌شد، اطلاع‌رسانی مستمر باعث شد بسیاری از خانواده‌ها آخرین وضعیت زائران را از منابع رسمی دنبال کنند.

نتایج نظرسنجی از ۳۰ هزار زائر نیز نشان می‌دهد بیش از ۸۵ درصد شرکت‌کنندگان عملکرد اطلاع‌رسانی را خوب یا عالی ارزیابی کرده‌اند. ۹۲ درصد پیام‌ها را شفاف و قابل فهم دانسته‌اند و نزدیک به ۸۰ درصد معتقدند این روند در کاهش نگرانی‌های آنان نقش مؤثری داشته است.

اما شاید مهم‌ترین موضوع درباره حج ۱۴۰۵، این است که همه کاروان‌ها بازگشته‌اند. عملیات بازگشت که از ۱۱ خرداد آغاز شد امروز رسماً به پایان رسید و همه حجاج ایرانی پیش از آغاز ماه محرم و مطابق برنامه‌ریزی اولیه به کشور رسیدند. مکه و مدینه از حضور کاروان‌های ایرانی خالی شده و پرونده عملیات ۵۰ روزه در یکی از حساس‌ترین مقاطع منطقه‌ای، با تکمیل روند بازگشت و رسیدن همه زائران به خانه بسته شده است.

منبع: فارس