غارها؛ پدیده‌های شگفت‌انگیز، تاریخ زمین و دنیای زیرین

باشگاه خبرنگاران جوان - غارها از دیرباز توجه انسان‌ها را به خود جلب کرده‌اند و به عنوان نشانه‌هایی از تغییرات زمین‌شناسی و آب‌وهوایی در طول زمان شناخته می‌شوند. غارها نه تنها زیبایی‌های بصری خاصی دارند، بلکه به عنوان نشانه‌ای از روندهای طبیعی و جغرافیایی نیز اهمیت دارند.

 از منظر علمی، غارها محیط‌هایی منحصر به فرد هستند که زیستگاه‌های کم‌نظیری برای گونه‌های جانوری و گیاهی خاص به شمار می‌روند. این اکوسیستم‌ها در شرایط خاص و محدود به زندگی خود ادامه می‌دهند و به همین دلیل، مطالعه آن‌ها می‌تواند اطلاعات ارزشمندی درباره تنوع زیستی و سازگاری موجودات با محیط‌های دشوار ارائه دهد. غارها به عنوان آزمایشگاه‌های طبیعی، فرصتی بی‌نظیر برای پژوهشگران فراهم می‌کنند.

غارنوردی به عنوان یک فعالیت ماجراجویانه، ترکیبی از عشق به طبیعت، کنجکاوی علمی و چالش‌های فیزیکی است. غارنوردان افرادی هستند که با استفاده از مهارت‌ها و تجهیزات خاص، به کشف و بررسی دنیای پنهان زیرزمینی می‌پردازند. آن‌ها نه تنها به دنبال زیبایی‌های بصری غارها، مانند استالاکتیت‌ها و استالاگمیت‌های بی‌نظیر هستند، بلکه به کشف ناشناخته‌ها و مطالعه ویژگی‌های زمین‌شناسی، زیستی و محیط‌زیستی غارها نیز علاقه‌مندند.

این فعالیت نیازمند شجاعت، صبر و دقت فراوان است، زیرا شرایط محیطی درون غارها ممکن است خطرناک باشد. هرگونه اشتباه در این فضاهای تاریک و پیچیده می‌تواند منجر به حوادث جدی شود. بنابراین، غارنوردان باید با احتیاط و آمادگی کامل وارد این دنیای ناشناخته شوند. 

اگر شما هم به این دنیای شگفت‌انگیز علاقه‌مند هستید، راهنماهای معروف‌ترین غارهای ایران می‌توانند اطلاعات لازم را در اختیار شما قرار دهند. با آشنایی با این غارها، می‌توانید تجربه‌ای منحصر به فرد و فراموش‌نشدنی را از دنیای زیرزمینی ایران کسب کنید.

غار علیصدر

غار علیصدر در ۷۵ کیلومتری شمال غرب شهر همدان و میان رشته‌کوه‌های زاگرس و در نزدیکی شهر کبودرآهنگ و روستای علیصدر قرار دارد، این غار با طول بیش از ۱۱ کیلومتر یکی از طویل ترین، شگفت انگیزترین و بزرگ ترین غارهای آبی ایران و جهان است.

این غار در ارتفاع حدود ۲۱۰۰ متری از سطح دریا واقع شده است . دمای داخلی غار علیصدر در تمام طول سال تقریباً ثابت و در حدود ۱۲ درجه سانتی گراد است که این ویژگی آن را به مکانی مناسب برای بازدید در تمامی فصول سال تبدیل می کند. غار علیصدر از لحاظ زمین شناسی به دوران دوم زمین شناسی یعنی دوره ژوراسیک بازمی گردد و طبق شواهد تاریخی، این غار در گذشته به‌عنوان پناهگاهی برای انسان‌ها مورد استفاده قرار می‌گرفته و قدمت آن بیش از ۱۹۰ میلیون سال است.

غار علیصدر دارای دالان‌ها و راه‌های باریک و پیچ‌درپیچ است و در قسمت مرکزی آن یک دریاچه بزرگ وجود دارد. عمق آب دریاچه غار در بخش‌های مختلف بین نیم تا ۱۴ متر است و برخی از حفره‌های زیرزمینی آن به عمق ۴۰ متر می‌رسد. آب دریاچه غار علیصدر بسیار زلال و خنک است و هیچ‌گونه رنگ یا بوی خاصی ندارد.نکته جالب اینجاست که فقط ۳ کیلومتر از این غار برای بازدید قابل دسترسی است، در حالی که ۸ کیلومتر از آن به‌دلیل دشواری مسیر هنوز کشف نشده‌اند. در سال ۱۳۸۷، غار علیصدر به‌عنوان بیست و سومین اثر طبیعی ملی ایران در فهرست میراث طبیعی کشور ثبت شد.

 فضای داخلی غار پر از قندیل‌ها و ستون‌های آهکی است که از انباشته شدن قطرات آب بر روی سنگ‌ها ایجاد شده‌اند. این اشکال طبیعی، در طول میلیون‌ها سال شکل گرفته‌اند و بسیاری از آن‌ها به دلیل زیبایی خاص‌شان نام‌گذاری شده‌اند. از قندیل‌های نازک و بلند تا ستون‌های عظیم و شگفت‌انگیز، هر گوشه‌ای از این غار به نوعی معجزه‌ای از طبیعت است. بهار و تابستان بهترین فصل‌ها برای بازدید هستند، اما اگر عاشق طبیعت رنگارنگ یا سکوت زمستونی باشی، پاییز و زمستون هم تجربه‌ای متفاوت ارائه می‌کنند.

غار نمکدان قشم؛ طویل‌ترین غار نمکی جهان

غار نمکی در سال ۱۹۹۸ (۱۳۷۷) با همکاری بین زمین‌شناسان اهل جمهوری چک و دانشگاه شیراز کشف شد. تا پیش از کشف این غار، غاری در فلسطین به‌عنوان طولانی‌ترین غار نمکی جهان شناخته می‌شد. این جابه‌جایی رکورد و ثبت غار نمکدان از جاهای دیدنی قشم به‌عنوان طولانی‌ترین غار نمکی جهان، علت اصلی شهرت جهانی آن بود. این غار در ۹۰ کیلومتری مرکز شهر و در ارتفاع ۲۳۷ متری سطح دریا واقع شده. نمکدان قشم شامل چندین مسیر است که طولانی‌ترین آن غار نمکدان۳ نام دارد. این غار حدود ۶۴۰۰ متر است و طولانی‌ترین غار نمکی ایران به حساب می‌آید.

بازدید از اولین دالان غار ساده است و می‌توان در آن راه رفت. گردشگران عمومی از این دالان بازدید می‌کنند. دالان دوم مسیری دارد که باید به‌صورت سینه‌خیز از آن عبور کرد. اگر قصد ماجراجویی بیشتر دارید، می‌توانید به این دالان هم وارد شوید؛ اما آماده خراش‌ها و زخم‌های کوچک باشید و اگر لباس اضافه ندارید، از این کار صرف‌نظر کنید. دالان سوم هم به غارنوردان اختصاص دارد و برای افرادی مناسب است که سرشان برای هیجان و دردسر درد می‌کند!

غار نمکدان سه، دریاچه نمکی به عمق ۱ متر دارد که در فاصله ۱۶۰ متری دهانه آن قرار دارد. به علاوه چندین تالار بزرگ و کوچک در آن وجود دارد که اولین آن‌ها در فاصله تقریبی ۷۰۰ متری از ورودی است. غار نمکدان، یک جریان آب دائمی دارد که از غار بیرون می‌ریزد و دریاچه‌ای سفیدرنگ می‌سازد که از دور شبیه برف به نظر می‌رسد. این غار هم محلی برای استخراج نمک خوراکی و طبی است و هم کاربرد گردشگری دارد. غار نمکدان قشم به‌عنوان یک ژئوسایت در ژئوپارک قشم به ثبت رسیده و سازمان یونسکو نیز حمایت خود را از آن اعلام کرده است. 

دمای داخل غار به زمان حضور شما در این فضا بستگی دارد، اما معمولا کمی خنک‌تر از فضای بیرونی است. هنگام قدم‌زدن داخل غار، رطوبت را احساس می‌کنید و ترکیب این رطوبت با نمک بوی خاصی را به وجود می‌آورد. یکی از ویژگی‌های جذاب تزئینات دالان‌های کاخ نمکی زیبای قشم این است که قندیل‌ها و دیوارهای آن لزوما سفید نیستند. با کمی دقت، می‌توانید بیشتر از ده رنگ مختلف را در میان سنگ‌ها و نمک‌های غار بشمارید. بهترین فصل برای بازدید از جنوب ایران از اواسط پاییز تا اواسط فروردین ماه است. 

غار یخی چما، منظره‌ای شبیه به قطب جنوب

غار یخی چما در استان زیبای چهار محال بختیاری و در نزدیکی روستا و آبشار شیخ علی خان قرار گرفته که ۲۵ کیلومتر با کوهرنگ فاصله دارد .این غار یخی بر اثر انباشته شدن برف در سالیان دراز تبدیل به یک کوه برفی شده و در تمامی فصول سال ظاهر یخی خود را حفظ می‌کند. برای رفتن به این غار بعد از آبشار شیخعلی خان مسیری خاکی را باید بپیمایید و در کل مسیر چادرهای عشایر آن ناحیه را می بینید.

غار یخی چما به عنوان بزرگ‌ترین منبع آب شیرین در ایران شناخته می‌شود. از زیر یخ های این غار چشمه ای با آب سرد در جریان است که در نهایت به سد کوهرنگ می ریزد. قرار گرفتن در دره های عمیق و تجمع حجم برف های چندین ساله در این مکان باعث شده است که قندیل های یخ و توده های عظیم برف به صورت دایمی و در تمام فصول سال باقی بمانند.

غار یخی چما در مقابل دشت چما واقع شده است و بیشتر شبیه تنگه ای بزرگ و انباری پربرف می باشد که ارتفاع برف های آن تا ۵۰ متر نیز می رسد. ضخامت لایه های یخی این غار در فصول گرم و کم بارش سال کم و بسیار نازک و سست می باشند. دهانه غار همسطح زمین است. برای بازدید، استفاده از کفش مناسب برای جلوگیری از لیز خوردن و افتادن در آبی با دمای نزدیک به صفر درجه ، ضروری است.

 با گرم شدن هوا و تغییر شرایط اقلیمی در سالهای اخیر، اندک اندک برفها آب شده و به خصوص چشمه آب سرد آن روان است و همین امر سبب می شود آب در زیر توده یخی به حرکت درآید و برفها را قطره قطره در خود فرو برد ، در نتیجه زیر آن پیکره عظیم یخی یک تونل مانندی شکل گرفته است که کف آن سردترین و شیرین ترین آب در جریان است و در سقف برفی آن زیباترین شکل های هندسی به وجودآمده است . درباره طول و عرض این پیکره یخی اتفاق نظری وجود ندارد .در برخی سایت ها، طول غار یخی را بین ۲ تا ۳ کیلومتر برآورده کرده اند.

منطقه اطراف غار یخی چما میزبان گونه‌های مختلفی از گیاهان و حیوانات است که در این شرایط سرد و کوهستانی زندگی می‌کنند.غار یخی چما نه تنها به دلیل ویژگی‌های طبیعی بلکه به واسطه تاریخچه فرهنگی خود نیز حائز اهمیت است. این غار همچنین، به دلیل منحصربه‌فرد بودن، در فهرست میراث ملی کشور به ثبت رسیده است.

غار سهولان؛ غاری در خشکی و آب

غار آبی سهولان مهاباد از غارهای شگفت انگیز ایران در استان آذربایجان غربی است که ازسطح دریا ۱۷۵۰ متر ارتفاع و ۱۷ کیلومتر تا بوکان و ۴۳ کیلومتر تا مهاباد فاصله دارد.غار سهولان دو بخش خشک و آبی دارد که هر کدام ورودی خود را دارند، اما بخش آبی چند برابر بخش خشکی است. دمای درون و بیرون غار ۱۰ تا ۱۵ درجه تفاوت دارد. دمای داخل غار هم بین ۱۰ تا ۱۳ درجه سانتی‌گراد تغییر می‌کند و رطوبت آن چیزی حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد است. رطوبت زیاد غار باعث شده تا خزه‌های قهوه‌ای و سبزرنگ، روی صخره‌ها و سنگ‌ها رشد کنند.

سهولان سه دریاچه دارد که برای آن محدوده‌هایی مشخص کرده‌اند. این منطقه‌های مشخص‌شده، در واقع حرکت قایق‌ها را محدود می‌کند تا همه گردشگران در امنیت کامل باشند و غار هم آسیبی نبیند. آب این دریاچه‌ها از سفره‌های زیرزمینی و جوشش چشمه‌ها تأمین می‌شود.یکی از ویژگی‌های این غار شکل چکانده‌های آن است که جلوه‌ای زیبا به غار بخشیده‌اند. متاسفانه با کاهش بارندگی و خشکسالی، میزان آبی که از چکانده‌ها سرازیر می‌شده، بسیار کم شده و به جز چند مورد از آنها، باقی خشک هستند. وجود برجستگی‌هایی در بخش‌ آبی غار به ما نشان می‌دهد که احتمالا پیدایش آن مانند سایر غارهای آهکی نیست.

این غار یکصد سال پیش برای اولین بار توسط "ژاک دمرگان " فرانسوی مورد کاوش و بررسی قرار گرفت. پس از آن در سالهای جنگ جهانی دوم نیز این غار توسط یک هیات انگلیسی مجددا مورد مطالعه قرار گرفت ولی از یادداشت ها و گزارش های این گروه تا بحال مطلبی دردست نمی باشد تا اینکه در مهرماه ۱۳۷۳ توسط غارشناسان ایرانی شناسایی شد.غار سهولان در فهرست میراث طبیعی و ملی ایران ثبت شده است و جزء مناطق تحت حفاظت سازمان محیط‌زیست قرار دارد.

بهترین زمان برای بازدید از غار سهولان فصل بهار و تابستان است. در این فصول هوا خنک و مطبوع است و می‌توانید از زیبایی‌های طبیعی اطراف غار نیز لذت ببرید.

غار کتله خور؛ غاری سه طبقه و پیچیده

 غار کتله خور در استان زنجان و در ۵ کیلومتری روستای گرماب واقع شده است.این غار تنهاترین غار طبقاتی آهکی جهان است که ۷ طبقه دارد و در دنیا بی‌نظیر است؛ اما فقط تعداد زیاد طبقات، این غار را متمایز نکرده؛ بلکه شبیه به قندیل‌های رنگی و شفاف و مجسمه‌های آهکی آن هم در جای دیگری وجود ندارد. همچنین پیدا کردن چند گور، استخوان و باقی‌مانده اشیا، اطراف دهانه غار، باعث شده نظریه‌های مختلفی درباره تاریخ و کاربری آن مطرح شود. تاریخچه آن هر چه که باشد، اولین بار در سال ۱۳۳۰، یکی از کوهنوردان پیشکسوت زنجان، آن را کشف کرد.

ورودی غار کوتاه است و باید نشسته از آن عبور کرد، همین سختی ورود به غار هم باعث شد که سالیان سال دست‌نخورده باقی بماند. اما از دهه ۱۳۶۰، دیگر به یکی از مقاصد غارنوردی تبدیل شد و روزبه‌روز افراد بیشتری درباره آن اطلاع پیدا می‌کردند. غار سه طبقه است که با دهلیزها به هم مرتبط شده‌اند. کتله خور یکی از پیچیده‌ترین غارهای ایران است چرا که ترکیبی از آن چیزی است که در سایر غارها پیدا می‌کنیم.

این غار تقریبا با غار علی‌صدر همدان هم‌سن است؛ اما آهک‌های کتله‌خور از آهک‌های غار علی‌صدر خالص‌تر است.آب‌وهوای غار در بخش‌های مختلف، تفاوت زیادی دارد و در بعضی از بخش‌های داخلی، میزان رطوبت حتی به ۹۰درصد هم می‌رسد. بهترین زمان بازدید از غار کتله خور زنجان، فصل بهار است.

یکی ازمهم‌ترین بخش‌های غار که توجه مخاطبان و گردشگران را به خود جلب می‌کند، مجسمه‌های آهکی است. این مجسمه‌ها در طی قرن‌ها ریزش آب و آهک شکل‌های اتفاقی به‌ خود گرفته است وهمین هم ماجرای گشت‌وگذار در غار را جذاب‌تر می‌کند؛ چون هرکدام از شما از دید خودتان به مجسمه‌ها نگاه می‌کنید و انسان یا حیوانی متفاوت را در دل آن‌ها می‌بینید.

یکی از عجیب‌ترین اتفاقات این است که در این غار افسانه پیوند عروس و دامادهای روستا شکل می‌گیرد؛ یعنی وقتی مراسم عروسی در روستا تمام می‌شود، قبل از اینکه عروس و داماد به خانه خودشان بروند، همراه مهمان‌ها وارد غار می‌شوند و بعد از کمی گشت‌وگذار شروع می‌کنند به رقص و پایکوبی.مردم روستا باور دارند که این کار برکت را به زندگی تازه عروس و داماد هدیه می‌کند.

غار آبی دانیال مازندران؛ دومین غار بزرگ رودخانه‌ای ایران

غار آبی دانیال در نزدیکی روستای دانیال شهرستان سلمانشهر مازندران، دومین غار رودخانه‌ای بزرگ ایران پس از غار قوری‌قلعه کرمانشاه است. این غار جوان ولی چشمگیر، با دالان اصلی ۲۱۵۸ متری و پیچ‌وخم‌های فراوانش، یکی از هیجان‌انگیزترین مقاصد طبیعی شمال کشور محسوب می‌شود. آب زلال، قندیل‌های چند میلیون ساله و تالارهای دیدنی چون تالار خفاش‌ها و تالار زرین از ویژگی‌های شاخص آن هستند.

ورود به غار با شیب تند و مسیر آبی همراه است؛ پس از حدود صد متر، گردشگران تا کمر در آب پیش می‌روند و رودخانه زیرزمینی در ادامه به حیله‌رود و دریای خزر می‌پیوندد. دانیال زیستگاهی برای خفاش‌ها و موجودات ریز آبزی مانند گاماروس و تک‌یاختگان است که به پایداری اکوسیستم غار کمک می‌کنند.

دمای ثابت آب و هوای درون غار تجربه‌ای دلچسب به وجود می‌آورد، اما چون مسیر سراسر خیس است، به‌ویژه برای تازه‌واردان به دنیای غارنوردی، تابستان بهترین زمان بازدید به‌ شمار می‌رود. غار دانیال نمونه‌ای باشکوه از پیوند شگفت‌انگیز آب، سنگ و زندگی در دل زمین است.

غار ده شیخ پاتاو؛ اقلیمی جادویی در دل کوهستان

اگر به دنبال تجربه‌ای متفاوت از برخورد با شکوه طبیعت هستید، غار ده‌شیخ در قلب پاتاوه، شما را به سفری به اعماق زمین دعوت می‌کند. این غار آهکی که برخی آن را «علی‌صدر ۲» می‌نامند، با دالان‌های پرپیچ‌وخم و قندیل‌های باشکوهی که از سقف آن آویزان شده‌اند، گویی موزه‌ای طبیعی از تخصص طبیعت است. قدم زدن در میان این سازه‌های آهکی، حس حضور در یک دنیای افسانه‌ای و پنهان را به شما منتقل می‌کند.

یکی از جذاب‌ترین ویژگی‌های غار ده‌شیخ، تفاوت دمای چشمگیر آن با دنیای بیرون است. این غار مانند یک سیستم تهویه طبیعی عمل می‌کند؛ به طوری که در تابستان‌های داغ، پناهگاهی خنک برای گردشگران است و در زمستان‌های سرد، گرمای ملایمی را به بدن هدایت می‌کند. این ویژگی باعث شده تا غار ده‌شیخ، در تمام فصول سال، مقصدی ایده‌آل برای ماجراجویان و علاقه‌مندان به طبیعت‌گردی باشد.

مسیر رسیدن به این غار نیز خود بخشی از تجربه سفر شماست. با عبور از نزدیکی پل تاریخی پاتاوه و از میان مناظر بکر روستای ده‌شیخ، شما در مسیری قرار می‌گیرید که تاریخ و طبیعت در آن به هم گره خورده‌اند. این سفر که معمولاً بین ۲ تا ۴ ساعت زمان می‌برد، فرصتی بی‌نظیر برای عکاسی از مناظر بکر و تجربه‌ی آرامشی است که تنها در دل کوه‌های کهگیلویه و بویراحمد یافت می‌شود.

منبع: ایرنا