مهدی موعود در روایات اسلامی (با تاکید بر کتاب کمال‌الدین و تمام‌النعمة)

باشگاه خبرنگاران جوان - محمد جواد گودینی استاد حوزه و دانشگاه و پژوهشگر تاریخ اسلام در تازه‌ترین یادداشت خود که در اختیار باشگاه خبرنگاران جوان قرار داده، نوشته است: برخی از مردم تصور می‌کنند مهدویت و باور داشتن به حضرت صاحب الزمان (عج) و ظهور خجسته آن پیشوای دادگر و امام همام پس از گذر سالیان دراز، عقیده‌ای به شمار می‌رود که تنها در مذهب تشیع وجود داشته و دیگر مذاهب اسلامی را بدان باوری نیست و دیگر ادیان آسمانی نیز آن را مطرح نساخته‌اند؛ در حالی که اولا در همه ادیان آسمانی موضوع ظهور مُنجی در پایان تاریخ (با اختلاف‌هایی درباره جزئیات) مطرح شده، دوم آنکه مذاهب اهل سنت نیز در منابع معتبر خود به موضوع مهدویت اشاره و بلکه تصریح کرده‌اند و بسیاری از روایات نقل شده از پیامبر اسلام (ص) درباره ویژگی‌های آخر الزمان، ظهور مهدی (عج) از نسل پیامبر (ص)، پایین آمدن حضرت عیسی (ع) و نماز خواندن وی پشت سر امام عصر (عج)، پُر شدن جهان از عدالت پس از دورانی سیاه از ستمگری و تیرگی و. در منابع موثق و معتبر برادران اهل سنت نقل و روایت گردیده و حتی برخی از بزرگان این جریان از جمله گنجی شافعی و جلال الدین سیوطی در این باره، کتاب مستقلی درباره مهدی موعود (عج) تالیف نموده‌اند. (العَرف الوَردی فی أخبار المهدی «عج» تالیف سیوطی و البیان فی أخبار صاحب الزمان «عج» تالیف گنجی شافعی).

به طور نمونه دانشمند برجسته اهل سنت در قرن چهارم حافظ محمد بن حسین آبری سجزی درباره جمع بندی اخبار و روایات در این باره چنین می‌گوید: اخبار و احادیث از رسول خدا (ص) درباره مهدی (عج) و این که او از اهل بیت رسول (ص) است، به حد تواتر رسیده؛ و این که او زمین را از عدل مملو می‌سازد و عیسی (ع) نیز خروج کرده و به یاری او می‌شتابد و در کشتن دجّال، به او کمک می‌کند و پشت سرِ او، نماز می‌خواند. (المهدی المنتظر «عج» فی ضوء الأحادیث و الآثار الصحیحة، ص۴۰).

اگر چه برخی از نویسندگان اهل سنت (از جمله احمد امین دانشمند مصری در کتاب ضُحی الاسلام) سخنان ناصوابی ایراد کرده و اندیشه مهدویت را حاصل اندیشه شیعی می‌پندارند و روایات بی شماری را که از طُرُق اهل سنت و در کُتُب معتبر کلاسیک از بزرگان اصحاب و تابعان روایت گردیده، نادیده می‌گیرند و یا آن را توجیه کرده و یا تضعیف می‌کنند؛ سخنان منکران و تردید کنندگان، در برابر اجماع دانشمندان شیعه و اهل سنت و روایات بی شماری که درباره پایان جهان، ظهور مهدی (عج) از نسل پیامبر (ص) و گسترش دادگری در زمین، مشتی در برابر خروار و اندکی در برابر بسیار است، قابل اعتنا نبوده و نظراتی نادرست و بر خلاف روایات متواتر در موضوع مهدویت شمرده می‌شود.

در ادامه این نوشتار، به بخشی از روایات برجای مانده از خاتم پیامبران (ص) و اهل بیت طاهرین ایشان (ع) که به معرفی، تشریح و تبیین برخی از ویژگی‌های امام مهدی (عج) و موضوع ظهور ایشان در آخر الزمان که از حوادث قطعی جهان خلقت است، اشاره می‌گردد؛ علاقمندان می‌توانند برای اطلاع بیشتر به منابع روایی مفصل از جمله کتاب "کمال الدین وتمام النعمة" محدث و دانشمند بزرگ جهان تشیع شیخ صدوق مراجعه نمایند:

رسول خدا (ص) فرمود: نمونه اهل بیتم در این امت همانند ستارگان آسمان است؛ هر زمان ستاره‌ای غایب می‌گردد، ستاره دیگری طلوع می‌کند. (کمال الدین و تمام النعمه، ج ۲ ص ۷۰).

همچنین از پیامبر (ص) روایت است که فرمود: من، سَروَر پیامبرانم و علی بن ابی طالب، سَروَر جانشینان است و جانشینان من، دوازده تن هستند که نخستین شان علی بن ابی طالب و آخرشان قائم است. (همان، ص ۶۹).

کمیل بن زیاد (از یاران نزدیک و قابل اعتماد امام علی «ع») روایت کرده امیر مومنان (در بخشی از سخنانش) چنین فرمود: خدایا، تو زمین را از حجت خالی نمی‌گذاری، یا (حجت و نماینده‌ای) ظاهر یا پنهان، تا دلایل روشن تو از میان نرود. (همان، ص ۹۷).

امام حسین (ع) فرمود: درباره نهمین فرزند (از نسلم) شباهتی با یوسف و شباهتی با موسی بن عمران وجود دارد. او قائم ما اهل بیت بوده و خداوند امرش (زمینه سازی ظهور و قیامش) را در یک شب اصلاح می‌گرداند (و شرایط قیام را در یک شب فراهم می‌سازد). (همان، ص ۱۴۲).

عبد الله بن عمر روایت کرده: از حسین بن علی (ع) می‌شنیدم که می‌فرمود: اگر از دنیا تنها یک روز باقی مانده باشد، خداوند عزوجل آن روز را طولانی می‌گرداند تا مردی از فرزندانم خارج شود، او (زمین را) از عدل و دادگری پر می‌کند، چنانکه از ظلم و ستم پر شده باشد. (ابن عمر می‌گوید): از رسول خدا (ص) نیز این چنین شنیده‌ام. (همان، ص ۱۴۴).

سعید بن جبیر روایت کرده: از سَروَر عبادت کنندگان علی بن الحسین (ع) شنیدم که می‌فرمود: قائم ما، سنت‌هایی (شباهت هایی) با پیامبران دارد: شباهتی با پدرمان آدم و شباهتی با نوح و شباهتی با ابراهیم و شباهتی با موسی و شباهتی با عیسی و شباهتی با ایوب و شباهتی با محمد. اما شباهت او با آدم، طول عمر است، شباهتش با ابراهیم، پنهانی تولد و دوری از مردم است، شباهت با موسی، ترس و غیبت (از خاندان بنی اسرائیل) است، شباهتش با عیسی، اختلاف مردم درباره اوست، شباهت با ایوب، گشایش پس از سختی و آزمایش است و شباهت با محمد، خروج با شمشیر است. (همان، ص ۱۵۳).

عمرو بن ثابت روایت کرده: علی بن الحسین سرور عبادت کنندگان چنین فرمود: هر کس بر دوستی ما در زمان غیبت قائممان، ثابت قدم باشد، خداوند عزوجل به او پاداش هزار شهید از شهدای بدر و اُحُد را عطا می‌فرماید. (همان، ص ۱۵۴).

صفوان بن مهران از امام صادق (ع) روایت کرده فرمود: هر کس به همه ائمه اعتراف کند، اما مهدی را انکار نماید، همچون کسی است که به همه پیامبران ایمان آورده و پیامبری محمد (ص) را نپذیرفته است. گفتم:‌ای فرزند رسول خدا، مهدی از فرزندانت، چه کسی است؟ فرمود: پنجمین از فرزندان هفتم، او از شما غایب می‌شود و روا نیست بر شما نامش را ببرید. (همان، ص ۱۷۳).

از امام صادق روایت است که درباره پاداش انتظار قیام حضرت مهدی (عج) چنین می‌فرمود: هر کس منتظر این امر (ظهور منجی بشریت) باشد، همچون کسی است که همراه قائم در خیمه اوست، بلکه همچون کسی است که کنار رسول خدا با شمشیر (با دشمنان) مبارزه می‌کند (و شمشیر می‌زند). (همان، ص ۱۸۳).

یونس بن عبد الرحمن روایت کرده: بر موسی بن جعفر (ع) وارد شدم و عرض کردم:‌ای فرزند رسول خدا، آیا شما کسی هستد که به حق قیام می‌کنید؟ فرمود: من قائم به حق هستم (سخن حق را گفته و پیشوای حق هستم)، اما قائمی که زمین را از دشمنان خداوند عزوجل پاک می‌کند و زمین را از عدل پر کرده چنانکه از ستم پر شده باشد، پنجمین فرد از فرزندانم است، او به دلیل ترسی که از جانش دارد، غیبتی خواهد داشت که طولانی می‌شود و گروهی (از اعتقاد به امامتش) بازگشته و گروهی دیگر، ثابت می‌مانند. (همان، ص ۲۲۹- ۲۲۸).

ریَّان بن صَلت روایت کرده: از ابوالحسن الرضا (ع) درباره قائم (عج) پرسش کردم؛ فرمود: او دیده نمی‌شود (غایب از نظرهاست) و نامش برده نمی‌شود. (همان، ص ۲۴۳).

امام رضا (ع) در حدیثی دیگر فرمود: کسی که تقوا ندارد، دین ندارد و آن کس که تقیه ندارد، ایمان ندارد. گرامی‌ترین شما نزد خدا کسی است که به تقیه بیشتر عمل کند. به ایشان گفته شد:‌ای فرزند رسول خدا، تا چه زمان؟ فرمود: تا روز وقت معلوم و آن، روز خروج قائم ما اهل بیت است. هر کس تا پیش از خروج قائم ما تقیه را ترک گوید، از ما نیست. (همان، ص ۲۴۵).

از صَقر بن ابی دُلَف روایت کرده است: از ابوجعفر محمد بن علی (ع) می‌شنیدم که می‌فرمود: پیشوای پس از من، پسرم علی است، دستور او دستور من و سخن او سخن من و فرمانبرداری از او، اطاعت از من است. امام پس از او، پسرش حسن خواهد بود. دستور او دستور پدرش و سخن او سخن پدرش و اطاعت از او اطاعت از پدرش است. آنگاه سکوت کرد. گفتم:‌ای فرزند رسول خدا، پس از حسن چه کسی امام است؟ حضرت (ع) بسیار گریست و فرمود: پس از حسن، فرزندش قائم به حق و (پیشوایی است که) در انتظار او هستند.

گفتم‌ای فرزند رسول خدا، چرا او را قائم می‌نامند؟ فرمود:، زیرا پس از آنکه یادش از میان رفته و بیشتر کسانی که به امامتش قائل بودند، (از این عقیده) باز می‌گردند، قیام خواهد کرد.

گفتم: چرا او را مُنتظَر می‌نامند؟ فرمود:، زیرا غیبتی دارد که دورانش طولانی می‌شود و مخلصان منتظر خروج او خواهند بود و تردیدکنندگان او را انکار می‌کنند و انکارکنندگان، نامش را تمسخر می‌کنند و وقت تعیین کنندگان، دروغ می‌گویند و عجله کنندگان، هلاک می‌شوند و تسلیم شدگان، نجات می‌یابند. (همان، ص ۲۵۸- ۲۵۷).

سلیمان بن ابراهیم قندوزی حنفی (از دانشمندان و محدثان اهل سنت قرن سیزدهم هجری) با اشاره به تولد پنهانی مهدی موعود (عج) چنین می‌نویسد: برای ابومحمد حسن (بن علی؛ امام یازدهم «ع») فرزندی متولد شد که او را م ح م د نامید و روز سوم، او را بر یارانش عرضه نمود و فرمود: این (نوزاد)، پیشوای شما پس از من و جانشینم بر شماست، او همان قائمی است که گردن‌ها به انتظارش افراشته می‌شود (همگان در انتظار ظهورش بسر می‌برند) و هنگامی که زمین از ستم و بیداد پر شود، خروج کرده و آن را از عدل و داد پُر می‌سازد. (ینابیع المودة لذوی القربی، ج۳ ص۵۱۸).

در روایت‌های فراوانی از اهل بیت رسالت (ع) موضوع معرفی امام عصر (عج)، حتمی بودن قیام و نهضت جهانی ایشان در آخر الزمان و مبارزه اش با ستمگران و طواغیت دوران (که مصادق بارز آن دجال است)، پر شدن جهان از عدالت و دادگری پس از رواج ستم و تبه کاری، فراگیر شدن دین الهی در سراسر گیتی و ... تصریح شده و امید که آن روز (که وعده تخلف ناپذیر خداوند و حجت‌های الهی است) را مشاهده کرده و در زمره کسانی باشیم که بر این مسیر استوار، ثابت قدم گردیم و شبهات و سخنان منحرفان و تردیدگنندگان، ما را از راه صواب باز ندارد. انَّهُم یَرَونَهُ بَعِیداً وَنَراهُ قَریباً

فهرست منابع:

۱- بستوی، عبد العلیم، المهدی المنتظر (عج) فی ضوء الأحادیث و الآثار الصحیحة، مکة المکرمة، دار ابن حزم ۱۹۹۹،

۲- صدوق، محمد بن علی بن بابویه، کمال الدین وتمام النعمة، قم، مؤسسة الصادق ۲۰۱۸،

۳- قندوزی حنفی، سلیمان بن ابراهیم، ینابیع المودة لذوی القربی، مؤسسة الأعلمی