فولاد ازنا زیر بار وعده‌ها ذوب شد!؛ تعطیلی در آستانه عید و کارگرانی که بی‌پناه مانده‌اند

باشگاه خبرنگاران جوان؛ رضوان پاک منش - کارخانه فولاد و ذوب‌آهن ازنا در شهرستان ازنا  از اوایل دهه ۸۰ خورشیدی به‌عنوان یکی از پروژه‌های بزرگ صنعتی و اشتغال‌زا آغاز شد. این پروژه قرار بود ظرفیت قابل توجهی در تولید فولاد داشته باشد و سال‌هاست که به‌عنوان یک طرح راهبردی برای توسعه منطقه مطرح بوده است.  

با این حال اجرای این کارخانه بیش از دو دهه طول کشیده و هنوز به بهره‌برداری کامل نرسیده است. در طول این مدت، بار‌ها وعده‌های مختلف از سوی مسئولان کشوری و استانی برای راه‌اندازی آن داده شده، اما این وعده‌ها عملاً به نتیجه نرسیده‌اند.  

یکی از ریشه‌ای‌ترین مشکلات این شرکت، مسائل حقوقی و اختلافات مالکیتی بوده است. اختلافاتی میان سرمایه‌گذاران و مالکان پروژه باعث شده روند تکمیل کار بی‌ثبات و متوقف شود. حتی در سال‌های اخیر قضاییه به مالکان مهلت داده تا وضعیت را تعیین تکلیف کنند.  

این پروژه در طول اجرا با بحران مالی جدی مواجه بوده است. سرمایه‌گذاری عظیم اولیه (ده‌ها هزار میلیارد ریال) عملاً برای تکمیل پروژه کافی نبوده و تأمین منابع جدید مالی برای اتمام مراحل ساخت هر بار به تأخیر افتاده است.  

از وعده تا ورشکستگی؛ سرنوشت مبهم فولاد ازنا

گزارش‌ها نشان می‌دهند که این کارخانه بار‌ها در مراحل مختلف متوقف شده و دوباره با پیگیری‌های مسئولان فعال شده است. حتی در مقاطعی اعلام شده با پیگیری قوه قضاییه این کارخانه به مدار تولید بازگشته، ولی این وضعیت پایدار نبوده و بیش از «ادامه تولید» حالت موقت و مقطعی داشته است.  

از مشکلات دیگر، شنیده شدن مکرر وعده‌های متنوع از سوی دولت‌ها و مسئولان برای تکمیل کارخانه بدون تحقق واقعی این وعده‌هاست. برای مثال در چند دولت مختلف از سال‌های قبل وعده تکمیل این خط تولید داده شده، اما وضعیت همچنان ناقص مانده بود.  

از کوره‌های خاموش تا خانه‌های نگران؛ پرداخت نشدن حقوق کارگران

یکی از کارگران فولاد ازنا در گفت‌و‌گو با خبرنگار ما می‌گوید: ما کارگران فولاد ازنا، در ماه رمضان و درست نزدیک عید نوروز، بعد از ماه‌ها بلاتکلیفی عملاً بیکار شدیم.

وی ادامه می‌دهد: ۴ ماهه حقوق نگرفتیم و بیمه‌هامون هم پرداخت نشده و با این همه پیگیری و اعتراض، نه‌تنها مشکلی حل نشد، بلکه امروز به ما اعلام کردن شرکت تعطیله و سر کار نیایم.

این کارگر کارخانه از شرایط گرونی و تورم، حداقل حقوق کارگری می‌گوید و در ادامه بیان کرد: باعث شده فقط بدهی، قرض و وام روی دوشمون جمع بشه و الان ما موندیم و جیب خالی، خانواده، اجاره، درمان، خرج زندگی و شب عید.

کارگران کارخانه فولاد ازنا از مسئولان شهر، فرماندار، امام جمعه، شورای تأمین و ... خواستند که واقعی و پیگیر حق و حقوق، بیمه و وضعیت بیکاری ما باشند؛ و آن هاگفتند

ما چیزی بیشتر از حق قانونی‌مون نمی‌خواهیم؛ فقط نگذاارید شرمنده زن و بچه‌هامون بشویم.

بحران مالکیت، کمبود سرمایه و بی‌ثباتی مدیریتی؛ سه ضلع بن‌بست فولاد ازنا

یکی از اصلی‌ترین وعده‌ها برای ساخت کارخانه ازنا، ایجاد اشتغال مستقیم (تا هزاران نفر) در منطقه بود. با این‌که پروژه نزدیک به عملی شدن به نظر می‌رسید، اما بلاتکلیفی آن باعث شده فرصت‌های شغلی محلی که می‌توانست به کاهش بیکاری کمک کند به‌طور کامل فراهم نشود.  

سرمایه‌گذاری گسترده در این پروژه که تا حد زیادی اجرا شده، اما به بهره‌برداری نرسیده، باعث شده سرمایه‌های بزرگ در «طرح‌های نیمه‌تمام» گیر کند و اثر مثبت اقتصادی برای منطقه ننویسد.  

تکرار وعده‌های تحقق‌نیافته موجب کاهش اعتماد عمومی به وعده‌های توسعه صنعتی در منطقه شده و اعتراضاتی در بخشی از جامعه محلی به وجود آورده است.  

اگر بخواهیم به مشکلات کارخانه ازنا و امثال آن در بافت صنعت فولاد ایران نگاه کلان داشته باشیم، برخی بحران‌های سراسری در این صنعت هم مؤثرند:

صنعت فولاد ایران به شدت وابسته به برق و گاز است. در سال‌های اخیر کمبود انرژی و قطعی‌های متعدد موجب شده بسیاری از کارخانه‌های فولادی در سراسر کشور نتوانند تولید را به‌طور مداوم ادامه دهند یا مجبور به کاهش ظرفیت شوند.  

نوسانات شدید ارزی و مشکلات تأمین ارز برای واردات تجهیزات یا مواد اولیه، هزینه تولید فولاد را افزایش داده و مرجعی برای خروج سرمایه و رکود در بخش تولید شده است.  

بررسی وضعیت کلی بعضی از کارخانه‌های ذوب‌آهن نشان می‌دهد که برخی واحد‌ها حتی زیان انباشته قابل توجهی داشته‌اند، موضوعی که می‌تواند به الگوی مالی واحد‌های دیگر نیز مربوط باشد.  

دستور قوه قضاییه برای حل مشکلات ولی بی تاثیر ماند

رئیس قوه قضاییه در جلسه شورای قضایی استان لرستان پیش از این گفت: برای رفع مسائل مربوط به مجتمع فولاد و ذوب‌آهن ازنا، اختیارات قابل تفویض خود را به رئیس کل دادگستری لرستان و رئیس کل دادگستری تهران تفویض می‌کنم و به آنها دستور داده‌ام که تدابیر مقتضی را در این مسیر اتخاذ کنند.

با وجود تمامی مشکلات، اقدامات قضایی و دولتی برای حل مسائل این مجتمع ادامه داشته است. مقامات قضایی و اجرایی بار‌ها دستور پیگیری و تعیین تکلیف این کارخانه را صادر کرده‌اند، و در دوره‌های مختلف تلاش شده تا با تکمیل طرح و حل اختلافات مالی و مالکیتی کارخانه را به مدار تولید بازگردانند.  

اگر این حمایت‌ها با مدیریت منابع، ثبات سرمایه‌گذاری و حل مسائل محیط‌زیستی و حقوقی همراه شود، می‌تواند به بهره‌برداری کامل برسد و جایگاه مهمی در اشتغال و اقتصاد منطقه پیدا کند. البته به‌نظر می‌رسد این مسیر هنوز طولانی و نیازمند اراده جدی و راهبردی از سوی بخش‌های مختلف باشد.