روایت معاون قوه قضائیه از برخورد قاطع و عادلانه با جاسوسان/ هیچ‌کس به صِرف اعتراض اعدام نمی‌شود

باشگاه خبرنگاران جوان‌؛ حسین قربانی - در روز‌هایی که فضای مجازی انباشته از شبهه‌افکنی دشمن درباره اعدام‌های اخیر است و برخی با برداشت‌های نادرست از پرونده‌های قضایی، قوه قضائیه را به برخورد‌های احساسی متهم می‌کنند، در گفت‌گویی صمیمانه و بی‌واسطه پای صحبت‌های حجت‌الاسلام والمسلمین هادی صادقی، معاون قوه قضائیه و رئیس شورا‌های حل اختلاف کشور نشسته ایم.

در این مصاحبه تفصیلی، معاون قوه قضاییه برای نخستین بار جزئیات تازه‌ای از برخورد قاطع، اما عادلانه با جاسوسان و عوامل بیگانه فاش می‌کند و می‌گوید: «هیچ‌کس به صرف اعتراض اعدام نمی‌شود.» او از فساد ۳۰۰۰ میلیاردی می‌گوید که ۹۰ درصد مردم هنوز نمی‌دانند همه پول‌ها برگشته و فقط یک نفر فرار کرده است. از دادگاه‌های ویژه اقتصادی می‌گوید که هنوز به آن نیاز داریم و از قانون جدید تشدید مجازات همکاری با آمریکا و اسرائیل.

حاج آقا با توجه به داغی که مردم از دست دادن رهبر شهید خود دارند گفت‌و‌گو را با یاد ایشان آغاز می‌کنید شما سال‌ها در جلسات خصوصی و درس خارج ایشان شرکت داشتید چه ویژگی‌هایی از ایشان را برجسته می‌بینید؟

 بسیار خوب است که یاد آن عزیز سفر کرده را گرامی بداریم هم به مردم و هم به خودمان باید این فقدان بزرگ را تسلیت بگوییم و از سوی دیگر به ایشان تبریک بگوییم که به آرزوی دیرینه خود رسیدند امام شهید ما همواره از شهادت با شور و شوق نام می‌برد و دل در گرو آسمان داشت در دیدار‌های گوناگون یکی از ویژگی‌های برجسته رهبر شهید را آگاهی کامل به همه مسائل می‌دانم ایشان بر هر موضوعی چیره بودند و رهنمود‌هایی که می‌دادند کاملا به جا و در جای خود بود دومین ویژگی تعادل در بیان سیاست‌ها و رهنمود‌ها بود ایشان همه جهت‌های کار را میدیدند و هرگز یکسویه نگاه نمی‌کردند، سومین ویژگی که برای من بسیار آموزنده بود استفاده همیشه از کارشناسان بود با کمال فروتنی میفرمودند کارشناس چنین گفته است این نشان میدهد که ایشان منبع اطلاعات خود را آشکارا بیان می‌کردند و هرگز دانش را به خود نسبت نمی‌دادند.

 درباره حضور ایشان در درس خارج فقه و دقت نظرشان بفرمایید؟

من خود نزدیک به هفت سال در درس خارج ایشان شرکت کردم که تا هنگام کرونا ادامه داشت در آن جلسات نکته شگفت آور این بود که ایشان با آن جایگاه والای رهبری هنگام بیان یک مطلب تاریخی یا فقهی به منبع آن مطلب اشاره می کردند و این امانتداری علمی بسیار زیبا و ستودنی بود نکته دیگر حضور ذهن همیشگی ایشان بود من در درس‌های دیگر دیده ام که گاه استاد در برابر پرسش یا ایراد شاگرد حضور ذهن ندارد ولی در مورد ایشان هیچ گاه ندیدم که پرسشی بی پاسخ بماند یا نتواند فوری پاسخ دهند.

 از حافظه قوی ایشان نیز گفته‌اید نمونه‌ای می آورید؟

 روزی در بیمارستان به دیدار ایشان رفته بودیم ایشان عمل جراحی کرده و بستری بودند شورای عالی قضایی به دیدنشان رفت اعضای دفتر یکی یکی اعضا را معرفی می‌کردند وقتی نوبت به من رسید گفتند آقای صادقی بی درنگ ایشان فرمودند می‌شناسم آقای هادی صادقی حتی نام کوچک مرا به یاد آوردند با اینکه من خودم توقع چنین حضوری نداشتم ولی این نشان از حافظه شگفت و احترام ایشان به همه دیدارکنندگان داشت.

رهبر شهید بار‌ها بر اصلاح تصویر ذهنی مردم از قوه قضائیه تأکید داشتند چرا این تصویر هنوز مطلوب نیست؟

 ایشان در سال‌های پایانی عمر خود چند بار در جلسات نکته‌ای را نقطه زن مطرح می‌کردند یعنی جایی که گرفتاری جدی وجود داشت را می‌گفتند یکی از آنها این بود تصویر ذهنی مردم از کارکرد قوه قضائیه آن چنان که باید و شاید نیست، راستش را بخواهید هنوز هم نیست و فاصله زیادی داریم علت این نادرستی تصویر دو چیز است نخست درون خود قوه قضائیه ضعف رسانه‌ای داریم دیر به فکر ایجاد مرکز رسانه افتادیم، هرچند اکنون مرکز رسانه قوه قضائیه راه افتاده و شروع خوبی هم دارد ولی هنوز در آغاز راهیم دوم بیرون دستگاه قضا رسانه‌های مختلف هم در این زمینه کوتاهی کرده اند، بگذارید یک نمونه روشن بگویم همه یادتان هست پرونده فساد سه هزار میلیاردی را هنگامی که این فساد پیدا شد رسانه‌ها صد‌ها بار آن را بازگو کردند، چون خبر زرد و جذاب بود ولی هنگامی که برخورد شد یعنی همه پول‌ها به اضافه جرائم به خزانه برگشت چند اعدامی انجام شد همه دستگیر و محاکمه شدند رسانه‌ها فقط یک بار آن را گفتند، نتیجه اگر امروز از نود درصد مردم بپرسید فساد سه هزار میلیاردی چه شد میگویند خاوری پول را برد و در کانادا خوش می‌گذراند در حالی که جز یک نفر خاوری که فرار کرده همه دستگیر محاکمه و مجازات شده‌اند و پول‌ها نیز برگشته است این فاجعه ذهنی به خاطر کوتاهی خود ما و رسانه هاست رهبر شهید می فرمودند این باید اصلاح شود و ما در مسیر اصلاح هستیم ولی هنوز به خواسته ایشان نرسیده ایم.

رهبر شهید پس از شهادت آقای رئیسی فرمودند دلم سوخت از بی رحمی‌هایی که به رئیسی شد شما که سال‌ها با ایشان همکار بودید کجا‌ها دلتان سوخت؟

 من درباره مظلومیت ایشان بسیار دلم سوخت بگذارید یک نکته اساسی بگویم ایشان یک سیر تکاملی و رشد معنوی را طی کردند اگر از دورترین سال‌ها شاید دهه شصت که ایشان دادستان بودند نگاه کنید تا وقتی به تولیت آستان قدس رضوی رسیدند و سپس رئیس قوه قضائیه و رئیس جمهور شدند یک روند رو به تعالی در ایشان میبینید، من این را در سالگرد ایشان در مشهد گفتم و همسرشان تأیید کرد که این رشد از دوران آستان قدس رضوی جدی‌تر شد به باور من کسی که با اخلاص در مسیر خدمت گام بردارد خداوند رشد معنوی نیز به او می‌دهد جایی که دلم سخت سوخت ماجرای بی سواد خواندن ایشان در انتخابات ریاست جمهوری بود گفتند با شش کلاس سواد آمده است در حالی که ایشان در همان دانشگاه‌های جمهوری اسلامی تحصیل کرده مدرک دکتری داشت رساله دکتری اش چاپ شده بود و استاد راهنمای ایشان یک شخصیت برجسته علمی و حوزوی نزدیک به جریان اصلاحات بود میشد از همان استاد پرسید شهید بهشتی نیز کتابی از ایشان چاپ کرده بودند همه اینها نشان دهنده سواد و توانمندی ایشان بود، اما ایشان گذشت کردند و پاسخ محکم ندادند همین گذشت از ظلم‌هایی که به شخصشان شد پاداش الهی گرفتند و به شهادت رسیدند.

درباره دادگاه‌های ویژه اقتصادی در زمان ایشان توضیح می‌دهید؟

در آن دوره کشور نیاز به برخورد جدی با فساد داشت با اجازه رهبری دادگاه‌های ویژه اقتصادی بنیان نهاده شد در شورای عالی قضایی در این باره گفت‌و‌گو‌های زیادی شد هم موافق بود هم مخالف میخواستیم آیین دادرسی افتراقی یعنی متفاوت با روش معمول ایجاد کنیم تا در شرایط اضطراری سرعت رسیدگی بالا رود هنوز هم به این دادگاه‌ها نیاز داریم مردم حق دارند وقتی در میدان‌ها و بازار‌ها می‌بینند احتکار میشود بپرسند چرا سریع برخورد نمی‌شود ولی دست قاضی به خاطر تشریفات سنگین قانونی بسته است ما از مجلس میخواهیم قانون را اصلاح کند و دادرسی ویژه و سریع برای مفاسد اقتصادی تصویب کند این حق مردم است.

 از شهید آیت الله لاریجانی بگویید چه خاطراتی از ایشان دارید؟

 ایشان بسیار هوشمند تیزبین و دوراندیش بودند ویژگی منحصر به فردشان این بود که هم راهبرد خوب می‌دادند و هم در عمل مدیر توانمندی برای اجرای راهبرد‌ها بودند بسیاری از مدیران اندیشه خوبی دارند ولی نمی‌توانند آن را به سرانجام برسانند ولی ایشان چنین نبود یک نمونه روشن مدیریت دوازده ساله صدا و سیما، ایشان دو مرکز در قم پایه گذاری کردند یکی مرکز پژوهش‌های اسلامی صدا و سیما و دیگری دانشکده صدا و سیما ویژه طلاب مسئولیت هر دو را به من سپردند هدفشان دو چیز بود نخست تربیت انسان‌های توانمند آشنا با معارف دین برای رسانه دوم تولید اندیشه ارزش مدار برای خوراک رسانه و به هدف هم زدند ما در آنجا ۹ نشریه ماهانه داشتیم که هر کدام یک مأموریت ویژه داشت و در سراسر کشور توزیع می‌شد.

ایشان در دوره‌ای با ناملایماتی نیز رو‌به‌رو شدند چه پاسخی داشتند؟

 اتهاماتی به ایشان زدند که گرایش به گروه‌های خاصی دارند خدا پاسخ آنها را داد، اما ایشان دم برنیاوردند و اعتراض نکردند هنگامی که صلاحیتشان برای ریاست جمهوری رد شد با اینکه رهبر شهید از این کار ناخرسند بودند به ایشان گفتند برو اعتراض کن پاسخ داد من نهاد‌ها و نظام را فدای مسائل شخصی خود نمی‌کنم، این ایثار بزرگی بود همین صبر و ایثار پاداش شهادت به ایشان داد جالب است که ایشان در جایی دفن شد که به او اهانت کردند مهر پرتاب کردند ولی خداوند جایگاهش را چنان بلند کرد که کنار مراجع عظام در قم دفن شد کاری که برای یک غیرروحانی در آن سطح مرسوم نیست همچنین رئیس جمهور روسیه پوتین برای ایشان پیام تسلیت فرستاد این نشانه توانمندی و نفوذ بین المللی ایشان بود.

در یک سال و نیم گذشته جنگ سختی با سرویس‌های جاسوسی اسرائیل و آمریکا داشتیم رهبر شهید از این جنایات با واژه کودتا یاد کردند قوه قضائیه چه برخوردی با این جنایتکاران داشته آیا درست است که می‌گویند فقط به خاطر اعتراض اعدام می‌شوند؟

این ادعا دروغی بزرگ و ساخته دشمن است هیچ کس به صرف اعتراض اعدام نمیشود تا اثبات نشود که جاسوسی کرده یا عامل بیگانه بوده یا آدم کشته یا جنایت بزرگی انجام داده هرگز کسی اعدام نمی‌شود بگذارید روشن بگویم قبل از سال ۱۴۰۴ قانون تشدید مجازات همکاری با رژیم صهیونیستی و آمریکا را نداشتیم، اما از مهر ۱۴۰۴ این قانون به اجرا درآمد در این قانون آمریکا و اسرائیل به عنوان دو دولت متخاصم شناخته می‌شوند یعنی هر کس کوچکترین همکاری با این دو انجام دهد چه جاسوسی چه تبلیغ چه تخریب چه ترور مجازاتش جاسوسی و همکاری با دشمن خواهد بود یکی از خوبی‌های این قانون کوتاه شدن زمان رسیدگی است مثلا از بیست روز به کمتر، همچنین امکان مصادره اموال محکومان فراهم شده است، اما نکته بسیار مهم تعداد افرادی که تاکنون اعدام شده اند مثلا سی نفر در برابر هزاران نفری که دستگیر شده اند بسیار اندک است این نشان می دهد قوه قضائیه اسیر موج احساسات و خشم مردم نمی شود هر پرونده با دقت همه جانبه بررسی و تحقیقات کامل می شود، به متهم حق دفاع داده می شود می تواند وکیل بگیرد حتی دو وکیل و تا زمانی که جرمش اثبات نشود محکوم نمی شود برخی موارد اثبات نمی شود که نیت جاسوسی داشته برخی ناآگاهانه وارد همکاری شدهاند اینها مجازات‌های سبکتر مانند زندان می‌گیرند.

پس حکم اعدام صرفاً برای چه کسانی صادر می‌شود؟

برای کسانی که آگاهانه و عامدانه با دشمن همکاری کرده اند به امنیت کشور ضربه زده اند یا دستشان به خون بیگناهان آلوده است، اما حتی در این موارد هم روند قانونی طی می شود یک نمونه بسیار روشن بزنم در یکی از پرونده‌های اخیر چند نفر متهم به قتل و محاربه بودند دادگاه کیفری نتوانست تشخیص دهد ضربه کشنده را کدام یک از آنها وارد کرده است بنابراین حکم قصاص صادر نشد این کاملاً منطقی و قانونی است ولی همان افراد به دلیل محاربه و افساد فی الارض در دادگاه انقلاب به اعدام محکوم شدند حکم هنوز قطعی نیست پس ببینید نه هر کسی محکوم می شود و نه احساسات جای قانون را می گیرد، توصیه من به همه کسانی که در فضای مجازی اظهارنظر می کنند با آگاهی سخن بگویند نه خدمات قوه قضائیه را زیر سؤال ببرند نه از وکلایی که جشن پیروزی می گیرند دفاع کنند یک وکیل حرفه‌ای هرگز برای قصاص نشدن موکلش جشن نمی گیرد این رفتار سیاسی است نه حرفه‌ای کانون وکلا باید به چنین مواردی ورود کند.

از فلسفه تشکیل شورا‌های حل اختلاف بفرمایید این شورا‌ها چه کمکی به قوه قضائیه کرده اند؟

هدف دو چیز بود نخست کاستن از پرونده‌های دادگاه‌ها و دوم ایجاد صلح و سازش میان مردم بر پایه قانون تازه از سال ۱۴۰۲ تحولی بزرگ رخ داد در سال ۱۴۰۴ نزدیک سه میلیون و دویست هزار پرونده به شورا‌ها وارد شد از این تعداد ۴۴ و ۹۴ صدم درصد نزدیک به ۴۵ درصد به سازش انجامید یعنی حدود یک میلیون و سیصد هزار پرونده کیفری و حدود یک میلیون پرونده حقوقی با آشتی طرفین بسته شد خاصیت سازش بسیار بالاست هزینه مردم پایین میآید رابطه همسایگی و همکاری حفظ می شود از پرونده‌های تازه پیشگیری می کند و دل‌های کدورت زده آرام می گیرد.

چالش اصلی الان چیست؟

متأسفانه دادگاه‌های صلح که تازه تشکیل شده اند با تراکم پرونده رو‌به‌رو هستند یک پرونده تخلیه ملک استیجاری که قبلاً در شورا‌ها دو هفته‌ای بسته می شد اکنون ماه‌ها در دادگاه معطل می ماند نه قاضی کم دارد نه مردم مقصرند قانون جدید برخی پرونده‌ها را از شورا‌ها به دادگاه‌های صلح برده ولی نیروی کافی پیش بینی نشده است راهکار ما این است که مردم را تشویق کنیم همان ابتدا به شورا‌های حل اختلاف بروند نه به دادگاه برخی فکر می کنند اگر به شورا بروند حقشان پایمال می شود این اشتباه است در شورا هم حقشان استیفا می شود منتها از راه مسالمت آمیز.

درباره استخدام نیرو‌های شورا‌های حل اختلاف چه خبر؟

صادقی آزمون کتبی در پایان سال ۱۴۰۴ برگزار شد همکاران ما در شورا‌ها سطح نمرات بالایی آوردند، چون سال‌ها با این قوانین سر و کار داشتهاند اکنون مرحله مصاحبه تخصصی در حال انجام است گمان میکنم ظرف دو سه ماه آینده این مرحله نیز پایان یابد و نیرو‌های بر پایه کارآیی جذب شوند.

 اگر اختیار تام داشتید نخستین کارتان چه بود؟

 اگر می‌توانستم همه کسانی که بیست سال داوطلبانه و برای خشنودی خدا در شورا‌ها خدمت کرده اند را بدون آزمون، اما با سنجش کارآیی استخدام می کردم دوم پاداش شایسته به آنها می دادم اکنون پاداش‌ها در کمترین سطح است و مشکل بیمه معوق نیز داریم امیدواریم با کمک سازمان تأمین اجتماعی و سازمان برنامه این مشکل حل شود.

چه توصیه‌ای به مردم دارید تا از گرفتاری در دادگاه‌های طولانی رهایی یابند؟

توصیه محکم و روشن من این است هر قراردادی می بندید اجاره، خرید و فروش، کار و شراکت در آن شرط داوری حرفه‌ای بگنجانید، فایده‌های داوری حرفه‌ای داور را خودتان برمی گزینید، بسیاری از اختلافات در یک هفته حل میشود، رأی داور در همان مرحله نخست پایانی و واجب الاجرا است نیاز به فرجام خواهی نیست داوران حرفه‌ای دارای پروانه و ارزشیابی شده از سوی مراجع رسمی هستند مأمور به سازش هستند میک وشند نخست شما را آشتی دهند نیاز به وکیل ندارید ، هرچند میتوانید داشته باشید متأسفانه مردم این نهاد را نمیشناسند، من به همه میگویم در هر قراردادی بنویسید هر اختلافی از این قرارداد به داوری حرفه‌ای ارجاع شود، مراکز داوری حرفه‌ای در همه استان‌ها جای دارند اگر چنین شرطی بگذارید از سردرگمی در دادگاه‌های شلوغ و تشریفات سنگین نجات پیدا می کنید، از مردم میخواهم نخست به شورا‌های حل اختلاف بروند و در قرارداد‌های خود شرط داوری حرفه‌ای بگنجانند هم زودتر به حق میرسند هم هزینه کمتری میدهند هم دلشان با آشتی و سازش آرام می شود.