دردی فراتر از ناتوانی؛ قصه زندگی معلولان در لرستان

باشگاه خبرنگاران جوان؛ رضوان پاک منش - معلولین لرستان، همانند سایر نقاط کشور، شهروندانی هستند با حقوق برابر که با وجود محدودیت‌های جسمی، ذهنی یا حسی، توانایی‌های بالقوه و بالفعل فراوانی در عرصه‌های اجتماعی، فرهنگی، هنری و حتی اقتصادی دارند. با این حال، واقعیت‌های میدانی نشان می‌دهد که این قشر همچنان با چالش‌های جدی و ساختاری مواجه است. 

عوامل متعددی در افزایش آمار معلولیت در لرستان نقش داشته‌اند؛ از جمله حوادث رانندگی، سوانح کاری، فقر و محرومیت، ازدواج‌های فامیلی، کمبود امکانات بهداشتی در برخی مناطق روستایی و عشایری، و همچنین حوادث طبیعی مانند زلزله. این عوامل باعث شده‌اند که معلولیت در برخی شهرستان‌های استان، به‌ویژه مناطق کمتر برخوردار، نمود پررنگ‌تری داشته باشد. 

سهمیه‌ای که اجرا نشد؛ وقتی قانون، معلولان لرستان را فراموش کرد

دکتر همایون عمودی‌زاده مدیرکل بهزیستی استان لرستان با اشاره به رویکرد پیشگیرانه و حمایتی سازمان بهزیستی اظهار کرد: ارائه خدمات آموزشی، درمانی و حمایتی در تمامی مراحل زندگی افراد، از اولویت‌های اصلی بهزیستی بوده و تلاش می‌شود با مداخلات به‌موقع، از افزایش آمار معلولیت‌ها جلوگیری شود. 

وی با اشاره به اقدامات انجام‌شده در حوزه اشتغال افراد دارای معلولیت افزود: خوشبختانه برای دومین بار مجوز استخدام ویژه افراد دارای معلولیت واجد شرایط اخذ شده است که این اقدام گامی مهم در جهت احقاق حقوق این قشر محسوب می‌شود. 

مدیرکل بهزیستی لرستان با انتقاد از اجرا نشدن صحیح سهمیه قانونی ۳ درصد استخدام معلولان در دستگاه‌های اجرایی گفت: متأسفانه در سال‌های گذشته این سهمیه به‌درستی اجرا نشده و حقوق قانونی افراد دارای معلولیت در بسیاری از استخدام‌های عمومی نادیده گرفته شده است. 

عمودی‌زاده ادامه داد: به همین منظور در دو سال اخیر آزمون‌های استخدامی جداگانه و اختصاصی برای افراد دارای معلولیت برگزار شده و دومین دوره این آزمون‌ها نیز به‌زودی برگزار خواهد شد تا فرصت اشتغال برابر برای این عزیزان فراهم شود. 

۲۰۰ میلیون کمک بلاعوض؛ مرهمی کوچک بر زخم بزرگ مسکن معلولان 

وی در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع مناسب‌سازی فضا‌های شهری اشاره کرد و گفت: شهرداری‌ها و دستگاه‌های عمومی موظف هستند معابر، اماکن و فضا‌های عمومی را به‌گونه‌ای طراحی، تولید و اجرا کنند که برای تردد و استفاده افراد دارای معلولیت مناسب باشد. 

مدیرکل بهزیستی لرستان افزود: در حال حاضر ۲۰ دستگاه اجرایی در استان موظف به همکاری و خدمت‌رسانی در حوزه مناسب‌سازی هستند و خوشبختانه لرستان به‌عنوان یکی از استان‌های برتر کشور در زمینه مناسب‌سازی معرفی شده است. 

عمودی‌زاده با اشاره به شعار امسال سازمان بهزیستی با عنوان «فراگیرسازی و تلفیق اجتماعی» تأکید کرد: هدف از این شعار، تکریم افراد دارای معلولیت و فراهم‌سازی زمینه حضور فعال، مؤثر و برابر آنان در جامعه است. 

وی همچنین به حمایت‌های بهزیستی در حوزه مسکن معلولان اشاره کرد و گفت: افراد دارای معلولیت می‌توانند از طریق ثبت‌نام در طرح نهضت ملی مسکن یا طرح‌های مسکن روستایی از تسهیلات بانکی بهره‌مند شوند. 

مدیرکل بهزیستی لرستان در پایان خاطرنشان کرد: علاوه بر این تسهیلات، بهزیستی مبلغ ۲۰۰ میلیون تومان کمک بلاعوض به افراد دارای معلولیت واجد شرایط برای تأمین مسکن پرداخت خواهد کرد تا بخشی از مشکلات این قشر در حوزه مسکن برطرف شود. 

مشکلات معیشتی و اشتغال 

یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های معلولین لرستان، مسئله اشتغال و معیشت است. نرخ بالای بیکاری در استان، حتی برای افراد سالم، شرایط را برای معلولین دشوارتر کرده است. بسیاری از افراد دارای معلولیت با وجود تحصیلات دانشگاهی و مهارت‌های فنی، به دلیل نگاه ترحم‌آمیز یا تبعیض‌آمیز کارفرمایان، از ورود به بازار کار محروم می‌شوند. مستمری‌های حمایتی نیز اغلب پاسخگوی حداقل نیاز‌های زندگی نیست و فاصله‌ی زیادی با هزینه‌های واقعی درمان، توان‌بخشی و معیشت دارد. 

فضای شهری در بسیاری از شهر‌های لرستان، هنوز برای حضور فعال معلولین مناسب‌سازی نشده است. پیاده‌رو‌های نامناسب، نبود رمپ استاندارد، حمل‌ونقل عمومی غیرقابل استفاده برای ویلچرنشینان و کمبود علائم ویژه نابینایان، عملاً مشارکت اجتماعی این افراد را محدود می‌کند. این مسئله نه‌تنها یک مشکل فنی، بلکه نشانه‌ای از کم‌توجهی به حق شهروندی معلولین است. 

نگاه جامعه به معلولیت، نقش تعیین‌کننده‌ای در کیفیت زندگی معلولین دارد. در لرستان، اگرچه روحیه همدلی و کمک‌رسانی وجود دارد، اما همچنان در برخی موارد شاهد نگاه ترحم‌آمیز یا کنار گذاشتن معلولین از فعالیت‌های جمعی هستیم. در حالی که آنچه معلولین نیاز دارند، «فرصت برابر» است نه دلسوزی. تقویت آموزش‌های فرهنگی، معرفی الگو‌های موفق معلول در رسانه‌های محلی و حمایت از تشکل‌های مردم‌نهاد می‌تواند در اصلاح این نگاه بسیار مؤثر باشد. 

ظرفیت‌های مغفول‌مانده 

با وجود همه مشکلات، معلولین لرستان ظرفیت‌های ارزشمندی دارند. حضور هنرمندان، ورزشکاران، فعالان اجتماعی و دانشجویان معلول در استان نشان می‌دهد که اگر بستر مناسب فراهم شود، این قشر می‌تواند نقش مؤثری در توسعه‌ی استان ایفا کند. حمایت هدفمند، اجرای کامل قوانین حمایت از حقوق معلولان، و مشارکت دادن خود معلولین در تصمیم‌گیری‌ها، می‌تواند این ظرفیت‌ها را شکوفا کند. 

معلولین لرستان نه سربار جامعه‌اند و نه نیازمند نگاه از بالا به پایین؛ بلکه شهروندانی هستند با حقوق مشخص که تحقق این حقوق، نشانه‌ی توسعه‌یافتگی و عدالت اجتماعی است. توجه جدی مسئولان، مطالبه‌گری آگاهانه جامعه مدنی و تغییر نگرش عمومی، سه ضلع اصلی بهبود وضعیت معلولین در لرستان است. آینده‌ای عادلانه‌تر برای این استان، بدون دیدن و شنیدن صدای معلولین، قابل تصور نخواهد بود.