جامعه پیشخدمت کودک لوس ما نیست

عصر شلوغی‌ست؛ اتوبوس پر است و چهره‌های خسته حاکی از یک روز پرمشغله. کودکی میان جمعیت مدام فریاد می‌زند، به کیف مسافران دست می‌زند و شال‌گردن دیگری را می‌کشد. هر نگاه معترضی با لبخندی خسته یا جمله‌ای آشنا پاسخ داده می‌شود «بچه‌ست دیگه».کسی چیزی نمی‌گوید، اما سکوت جمع سنگین است؛ سکوتی که نه از رضایت، که از درماندگی می‌آید. این صحنه، نمونه‌ای از روایت‌هایی است در فضاهایی که قرار بود مشترک باشند، اما کم‌کم به میدان کشمکش‌های نانوشته بدل شده‌اند.سؤال مهم این است که وقتی مرزها در تربیت کمرنگ می‌شوند، بارِ سازگاری و تحمل تا کجا باید بر دوش جامعه بیفتد؟

چارهٔ لوس بودن بچه‌ها، سازگاری جامعه نیست

مواجهه با کودکانی که قواعد فضاهای اجتماعی را نادیده می‌گیرند، به تجربه‌ای تکرارشونده برای بسیاری از مردم تبدیل شده است؛ از مهمانی‌های خانوادگی و فضاهای درمانی تا وسایل حمل‌ونقل عمومی.اما مسئله فقط رفتار کودک نیست. نوع مواجههٔ والدین با این رفتارها موضوع مهم‌تری است که مدل رفتار کودک را هم می‌توان از آن نتیجه گرفت؛ اینکه والدین از جامعه انتظار سازگاری با هر نوع رفتار فرزندشان را دارند. این تغییر آرام اما عمیق در مناسبات تربیتی، به‌تدریج تنش‌هایی را در روابط روزمره ایجاد کرده که دیگر محدود به حریم خانواده نمی‌ماند.روایت‌ها و تجربه‌های زیادی که شاید در ذهن خودمان هم سراغ داشته باشیم نشان می‌دهد مسئلهٔ «لوس بارآوردن بچه‌ها» یک بحث صرفاً تربیتی نیست، بلکه می‌تواند به چالشی اجتماعی تبدیل شود. چالشی که یک پرسش ساده و اساسی دارد؛ «مرز مسئولیت والدین و انتظار آنها از جامعه کجاست؟»

وقتی خانهٔ دیگران، زمین بازی می‌شود

یکی از پرتکرارترین گلایه‌ها، مربوط به کودکانی است که در خانهٔ میزبان به وسایل آسیب می‌زنند و والدین نه‌تنها عذرخواهی نمی‌کنند، بلکه طلبکار می‌شوند که «چرا به بچه تذکر دادید». این نوع واکنش، پیام پنهانی اما مهمی برای کودک دارد؛ «تو مسئول رفتارت نیستی و دیگران باید خودشان را با تو تنظیم کنند.»در چنین شرایطی، کودک یاد نمی‌گیرد که هر فضا قواعد خودش را دارد. خانهٔ خود، مهد کودک یا فضای عمومی، هر کدام آداب مشخصی دارند. حذف مفهوم «مرز» از تربیت، همان جایی است که لوس شدن شکل می‌گیرد؛ جایی که کودک تصور می‌کند خواسته‌ها و رفتارهایش همیشه اولویت دارند، حتی اگر هزینه‌اش را دیگران بپردازند.

مطب پزشک؛ درمان یا تمرین توجه‌طلبی؟

چند روز پیش خانم دکتری در توییتی از یک شیفت بسیار شلوغ بیمارستان نوشت و اینکه کودک سرماخورده بعد از ویزیت، در حالی که بیماران زیادی منتظر بوده‌اند، از پارک رفتن و سرما خوردنش به تفصیل و با جزئیات تعریف می‌کرده است. وقتی پزشک صحبت کودک را قطع می‌کند و می‌گوید «باشه عزیزم. دارو نوشتم، خوب میشی.» والدین کودک معترض می‌شوند که «بذارین بچه صحبت کنه، اعتماد به نفسش رو خرد نکنین...»فارغ از درست یا غلط بودن رفتار پزشک، مسئلهٔ اصلی، توقع والدین است. جملهٔ تأمل‌برانگیز دکتر که در ادامه نوشته است «انتظار دارن کل دنیا در خدمت بچه‌شون باشه»، به‌خوبی این شکاف را نشان می‌دهد.کاربران هم واکنش‌های قابل‌توجهی به این موضوع داشتند؛ «این توصیه‌های روانشناسی و تربیتی برای والدینه. مردم قرار نیست پازل تربیتی شما رو کامل کنن.» یا «پدر مادر باید بچه رو برای حضور در جامعه آماده کنن، نه اینکه انتظار داشته باشن همه مطابق میل اینا با بچشون رفتار کنن.»