مقایسه یادداشت تفاهم ترامپ با ایران و توافق هسته‌ای اوباما

باشگاه خبرنگاران جوان؛ اعظم پورکند - یادداشت تفاهم ۱۴ ماده‌ای که روز چهارشنبه امضا شد، شامل تعهد ایران به خودداری از تهیه یا توسعه سلاح هسته‌ای در ازای لغو تحریم‌ها، یک طرح بازسازی ۳۰۰ میلیارد دلاری و ازسرگیری تردد دریایی در تنگه هرمز است. ترامپ در حاشیه نشست گروه هفت، این توافق را بهتر از برجام خواند. با این حال، تحلیلگران هشدار می‌دهند که برای مقایسه این دو توافق زود است، زیرا یادداشت تفاهم بر تمدید آتش‌بس متمرکز است، نه پرداختن دقیق به برنامه هسته‌ای ایران.

محدود کردن برنامه هسته‌ای و تسلیحاتی ایران

یادداشت تفاهم بحث درباره برنامه هسته‌ای ایران را به دوره ۶۰ روزه مذاکره موکول کرده است، اما تصریح می‌کند که تهران «نباید سلاح هسته‌ای تهیه یا توسعه دهد». برجام نیز شامل همین تعهد بود، اما به ایران اجازه می‌داد تا ۱۵ سال اورانیوم را تا ۳.۶۷ درصد غنی‌سازی کند. یادداشت تفاهم ذکر نکرده که آیا ایران اصلاً اجازه غنی‌سازی خواهد داشت یا برای چه مدتی. کارشناسان تأکید می‌کنند که تعهد ایران به عدم توسعه سلاح هسته‌ای، نکته جدیدی نیست و سازمان‌های اطلاعاتی از جمله سیا قبلاً به این نتیجه رسیده بودند که تهران به طور فعال سلاح هسته‌ای توسعه نمی‌دهد.

لغو تحریم‌ها و سرمایه‌گذاری

یادداشت تفاهم تصریح می‌کند که ایالات متحده متعهد به «پایان دادن به همه انواع تحریم‌ها علیه جمهوری اسلامی ایران» و تدوین طرحی ۳۰۰ میلیارد دلاری برای بازسازی و توسعه اقتصادی این کشور است. در حالی که برجام لغو تدریجی تحریم‌ها را به پایبندی ایران به محدودیت‌های هسته‌ای مشروط کرده بود، این یادداشت بیان می‌کند که معافیت‌ها طبق برنامه‌ای توافقی به عنوان بخشی از توافق نهایی اجرا خواهد شد. صندوق سرمایه‌گذاری ۳۰۰ میلیارد دلاری نیز دستاوردی عظیم برای ایران محسوب می‌شود. ترامپ که پیشتر دسترسی ایران به برخی وجوه محدود را به عنوان دلیل اصلی خروج از برجام نقد کرده بود، اکنون گفته است که این پول «پول ایران» است و باید بازگردانده شود.

تنگه هرمز

مسئله تنگه هرمز هرگز در برجام مطرح نبود، اما این بار به اهرم فشار حیاتی برای ایران تبدیل شده است. ایران در اوایل درگیری، این آبراه را بست و حدود یک‌پنجم نفت و گاز طبیعی مایع جهان را مسدود کرد. یادداشت تفاهم تصریح می‌کند که آمریکا «بلافاصله» لغو محاصره خود را آغاز کرده و ظرف ۳۰ روز آن را به طور کامل پایان خواهد داد. همچنین ایران با عمان برای تعیین آینده مدیریت تنگه گفتگو خواهد کرد. کارشناسان معتقدند ایران با اعمال کنترل بر تنگه، اهرم فشار بیشتری نسبت به دوران برجام دارد.

 به گفته تحلیلگران، آنچه می‌تواند توافق ترامپ را از برجام متمایز کند، جذابیت اقتصادی آن برای ایران است که می‌تواند به تدریج ایران را از آسیب‌پذیری خارج کرده و بر اعتماد متقابل بیفزاید. ۶۰ روز آینده مشخص خواهد کرد که آیا این ممکن است یا خیر.

منبع: الجزیره