ایران در جمع ۲۵ کشور برتر جهان در علوم شناختی قرار گرفت

باشگاه خبرنگاران جوان؛ پریزاد اقبالی - عطا‌الله پورعباسی، دبیر ستاد توسعه علوم و فناوری‌های شناختی، در نشست خبری با اصحاب رسانه با اشاره به نقش تعیین‌کننده علوم شناختی در تحولات معاصر، گفت: مهم‌ترین عرصه جنگ‌های امروز، ذهن و مغز انسان است و جنگ‌ها از شکل سنتی به سمت جنگ‌های شناختی تغییر پارادایم داده‌اند.

به گفته وی، جامعه ایرانی در جریان جنگ‌های اخیر، به‌ویژه جنگ ۴۰ روزه، الگویی متفاوت و کم‌نظیر از تاب‌آوری شناختی را به نمایش گذاشت که نمونه‌های مشابه آن به‌ندرت در دیگر نقاط جهان مشاهده شده است.

پورعباسی با قدردانی از نقش رسانه‌ها در پوشش موضوعات مرتبط با جنگ شناختی، اظهار کرد: رسانه‌های بیگانه تلاش گسترده‌ای برای تأثیرگذاری بر ادراک عمومی و تغییر فرآیند‌های تصمیم‌گیری جامعه ایران داشتند، اما مردم ایران با رفتار‌هایی مبتنی بر همبستگی اجتماعی و مقاومت روانی، سطح بالایی از تاب‌آوری شناختی را نشان دادند. وی افزود: این الگو نیازمند مستندسازی، تحلیل علمی و معرفی به عنوان یک تجربه موفق در سطح جهانی است.

دبیر ستاد توسعه علوم و فناوری‌های شناختی از اقدامات این ستاد در دوران جنگ یاد کرد و گفت: تدوین ۱۰ گزاره‌برگ سیاستی برای مدیران و تصمیم‌گیران کشور، تهیه مستند علمی ویژه مدیران سایر دستگاه‌ها و تدوین مجموعه‌ای شامل ۶۰ کد رفتاری ارتقای تاب‌آوری شناختی برای عموم مردم، از جمله مهم‌ترین اقدامات انجام‌شده در این دوره بود. به گفته وی، بسته آموزشی مربوط به رفتار‌های تقویت‌کننده تاب‌آوری شناختی تاکنون بیش از ۲۰۰ هزار بار دریافت و بازنشر شده است.

وی با اشاره به دستاورد‌های ۱۵ ساله زیست‌بوم علوم شناختی کشور خاطرنشان کرد: این زیست‌بوم که از زمان تصویب سند راهبردی توسعه علوم و فناوری‌های شناختی در سال ۱۳۹۰ شکل گرفت، امروز حدود ۱۰ هزار پژوهشگر و فعال تخصصی را در بر می‌گیرد که از این تعداد، حدود هزار نفر در حوزه فناوری فعالیت می‌کنند. همچنین ۱۶۰ هسته فناور، ۶۰ شرکت دانش‌بنیان و بیش از ۷۰ محصول تجاری‌شده در حوزه فناوری‌های عصبی در کشور فعال هستند.

پورعباسی تأکید کرد: ایران در حوزه دانش فنی بسیاری از فناوری‌های پیشرفته عصبی، از جمله تحریک عمقی مغز، فناوری‌های مبتنی بر ارگانوئید مغزی، سلول‌درمانی اختلالات عصبی و سایر فناوری‌های عمیق، به خودکفایی علمی دست یافته است و اکنون تمرکز اصلی بر تجاری‌سازی این دستاورد‌ها قرار دارد.

وی ارزش بازار فناوری‌های عصبی کشور را حدود ۱۵۰ میلیون دلار برآورد کرد و گفت: بر اساس شاخص‌های بین‌المللی، این بازار باید طی ۱۰ سال آینده به حدود ۶۰۰ میلیون دلار افزایش یابد. تحقق این هدف مستلزم توسعه سرمایه انسانی این حوزه است؛ به‌گونه‌ای که تعداد فعالان زیست‌بوم علوم شناختی از ۱۰ هزار نفر به ۳۰ هزار نفر افزایش یابد و نسبت فناوران به پژوهشگران از یک به ۱۰ به یک به سه ارتقا پیدا کند.

دبیر ستاد توسعه علوم و فناوری‌های شناختی با اشاره به برنامه‌های حمایتی این ستاد برای تحقق این اهداف اظهار داشت: طراحی واحد‌های درسی مرتبط با علوم اعصاب و شناخت برای دانشجویان رشته‌های فنی و مهندسی، حمایت از پژوهش‌های کاربردی، پشتیبانی از توسعه نمونه‌های اولیه محصولات فناورانه، ارائه تسهیلات به شرکت‌های نوپا و دانش‌بنیان و کمک به تجاری‌سازی و نفوذ محصولات در بازار، بخشی از این برنامه‌هاست.

وی افزود: در حوزه تجاری‌سازی فناوری، در صورت وجود توجیه فنی و اقتصادی مناسب، حمایت‌های معاونت علمی و ستاد توسعه علوم و فناوری‌های شناختی سقف مشخصی ندارد و شرکت‌های فناور می‌توانند از ظرفیت نهاد‌هایی نظیر صندوق نوآوری و شکوفایی، صندوق‌های تخصصی و کانون پتنت ایران بهره‌مند شوند.

پورعباسی، هفت اولویت اصلی حمایتی ستاد را شامل فناوری‌های نقشه‌برداری مغز، فناوری‌های تحریک مغزی، فناوری‌های کمک‌آموزشی شناختی، فناوری‌های مبتنی بر سلول، نرم‌افزار‌ها و سامانه‌های نورواینفورماتیک، نوروپروتز‌ها و سامانه‌های ارتباط مغز و ماشین، و نیز سامانه‌های هوشمند دارورسانی مغزی عنوان کرد و گفت: توسعه ابزار‌ها و تجهیزات خانگی و قابل‌حمل حوزه علوم شناختی، به دلیل هزینه کمتر و امکان پاسخگویی سریع‌تر به نیاز‌های جامعه، از اولویت‌های ویژه حمایت در سال‌های آینده خواهد بود.

او ادامه داد: در کنار ظرفیت‌های علمی کشور، برخورداری از نیروی انسانی توانمند در حوزه‌های برنامه‌نویسی، هوش مصنوعی و نوروانفورماتیک، مزیتی رقابتی برای زیست‌بوم علوم شناختی ایران به شمار می‌رود. از همین رو، از تمامی فناوران و متخصصانی که در این حوزه‌ها فعالیت دارند دعوت می‌شود تا از طریق اطلاع‌رسانی‌های منتشرشده در پایگاه اینترنتی و کانال‌های ارتباطی ستاد توسعه علوم و فناوری‌های شناختی، فراخوان‌های حمایتی را دنبال کنند تا زمینه تجاری‌سازی هرچه سریع‌تر این فناوری‌ها فراهم شود.

وی افزود: در کنار حمایت‌های فناورانه، ستاد علوم شناختی طی ۱۵ سال گذشته اقدامات گسترده‌ای را در حوزه ترویج علم با هدف عمومی‌سازی و اجتماعی‌سازی مفاهیم علوم شناختی دنبال کرده است. یکی از شاخص‌ترین این برنامه‌ها، برگزاری مسابقات دانش‌آموزی علوم اعصاب و علوم شناختی در قالب «کارسوق علوم اعصاب» است که با همکاری سازمان ملی پرورش استعدادهای درخشان برگزار می‌شود. امسال نهمین دوره این رویداد رقابتی در حال برگزاری است و طی هشت دوره گذشته، بیش از ۲۰ هزار دانش‌آموز در آن مشارکت داشته‌اند؛ دانش‌آموزانی که سرمایه‌های انسانی آینده زیست‌بوم علوم شناختی کشور محسوب می‌شوند.

او تاکید کرد: این رویدادها با هدف استعدادیابی و هدایت نسل جوان به سوی علوم اعصاب و علوم شناختی طراحی شده‌اند و تجربه سال‌های گذشته نشان داده است که بسیاری از شرکت‌کنندگان این مسابقات، امروز به عنوان پژوهشگران و فناوران حوزه فناوری‌های عصبی در کشور فعالیت می‌کنند.

او می‌گوید: حمایت از حضور دانش‌آموزان ایرانی در رقابت‌های بین‌المللی نیز از دیگر اقدامات ترویجی ستاد علوم شناختی است. مسابقات جهانی «برین‌بی» (Brain Bee) که نزدیک به سه دهه از برگزاری آن می‌گذرد، مهم‌ترین رقابت بین‌المللی علوم اعصاب برای دانش‌آموزان به شمار می‌آید. ایران از سال ۲۰۱۶ در این مسابقات حضور داشته و دانش‌آموزان کشورمان موفق شده‌اند افتخارات ارزشمندی را رقم بزنند؛ از جمله کسب رتبه سوم جهان در سال‌های ۲۰۱۹ و ۲۰۲۳ و همچنین دستیابی به رتبه‌های چهارم و پنجم در دیگر دوره‌ها. این موفقیت‌ها علاوه بر ارتقای جایگاه علمی ایران در عرصه جهانی، انگیزه‌ای مضاعف برای ورود دانش‌آموزان به حوزه علوم اعصاب و علوم شناختی ایجاد کرده است.

وی افزود: در کنار این دستاوردها، توجه به موضوع «تاب‌آوری شناختی» از اولویت‌های مهم کشور به شمار می‌رود. سرمایه‌گذاری برای ارتقای تاب‌آوری شناختی جامعه، نقشی تعیین‌کننده در افزایش توان ملی برای مواجهه با چالش‌ها و تهدیدهای نوظهور دارد. در این مسیر، نقش رسانه‌ها در آگاهی‌بخشی عمومی و ترویج فرهنگ توجه به سلامت و توانمندی‌های شناختی، بسیار اثرگذار است و انتظار می‌رود اصحاب رسانه با همراهی و مشارکت فعال، زمینه ارتقای این سرمایه اجتماعی ارزشمند را فراهم کنند.