ایران در جمع بازیگران اثرگذار تدوین استانداردهای بین‌المللی نانو

باشگاه خبرنگاران جوان؛  پریزاد اقبالی - حسن پوی‌پوی مدیر برنامه استاندارد و ایمنی ستاد توسعه فناوری نانو با اشاره به پیچیدگی فرایند تدوین استاندارد‌های بین‌المللی تأکید کرد که حضور فعال کشور‌ها در این عرصه نه‌تنها به تسهیل تجارت و صادرات کمک می‌کند، بلکه ابزاری راهبردی برای حفظ منافع ملی و تثبیت جایگاه بین‌المللی در صنایع پیشرو به شمار می‌رود.

او افزود: تدوین استاندارد در حوزه فناوری‌های نوین، به‌ویژه محصولاتی که استاندارد‌های پیشین پاسخگوی ارزیابی کیفیت و ایمنی آنها نیست، ضرورتی انکارناپذیر است. به گفته وی، زمانی که یک محصول فناورانه وارد بازار‌های جهانی می‌شود، نخستین مطالبه مشتریان، ارائه مستندات معتبر درباره ارزیابی کیفیت، ایمنی و کارایی آن بر اساس استاندارد‌های شناخته‌شده است؛ مستنداتی که باید از سوی مراجع معتبر ارائه شود تا امکان تبادل و تجارت بین‌المللی فراهم شود.

او با بیان اینکه کشور‌های دارای مزیت و سهم صادراتی بالا تلاش می‌کنند در تدوین استاندارد‌های بین‌المللی نقش‌آفرینی کنند، افزود مشارکت در این فرایند علاوه بر تسهیل صادرات، امکان رصد تحولات استانداردی سایر کشور‌ها و جلوگیری از شکل‌گیری استاندارد‌های جهت‌دار به نفع رقبا را فراهم می‌کند. به گفته او، در برخی موارد ممکن است کشوری استانداردی تدوین کند که عملاً تنها محصولات خود را پوشش دهد و منافع سایر کشور‌ها را به خطر اندازد؛ از این رو حضور فعال در کمیته‌های فنی بین‌المللی اهمیت راهبردی دارد.

پوی‌پوی فرصت‌های یادگیری و شبکه‌سازی تخصصی را از دیگر دستاورد‌های مشارکت در تدوین استاندارد دانست و تصریح کرد متخصصان صنعت و دانشگاه از طریق حضور در این فرایند با شبکه‌ای از خبرگان جهانی تعامل می‌کنند و از آخرین تحولات فناوری آگاه می‌شوند. این تعاملات به ارتقای دانش فنی، توسعه مهارت‌های تخصصی و شناخت رقبا در سطح بین‌المللی منجر می‌شود.

او در تشریح یکی از تجربه‌های ایران در پیشنهاد یک استاندارد حوزه نانو گفت چند سال پیش پیشنهادی از سوی ایران در زمینه یکی از محصولات پیشرفته نانویی ارائه شد که با مخالفت جدی برخی کارشناسان خارجی، به‌ویژه از ژاپن، روبه‌رو شد. علت این مخالفت، تفاوت در شاخص‌های فنی و معیار‌های اندازه‌گیری بود که با محصولات آن کشور همخوانی نداشت. این اختلاف نظر طی سه تا چهار سال بحث‌های فنی و مذاکرات مستمر ادامه یافت و در نهایت منجر به پذیرش تعریف پیشنهادی ایران و ارائه یک استاندارد مکمل از سوی طرف مقابل شد.

مدیر برنامه استاندارد و ایمنی ستاد نانو ادامه داد در نمونه‌ای دیگر که از سال ۲۰۲۴ پیشنهاد شده، برخی کشور‌ها با طرح مباحث فنی تلاش کردند ضرورت تدوین استاندارد جدید را زیر سؤال ببرند، زیرا پیش از آن از خلأ استانداردی موجود بهره می‌بردند و نگران از دست دادن بازار خود بودند. به گفته وی، این چالش‌ها نشان می‌دهد کشور‌های پیشرو می‌کوشند در کمیته‌های تخصصی بین‌المللی نقش تعیین‌کننده داشته باشند تا چارچوب‌های فنی را مطابق منافع خود شکل دهند.

او درباره فرایند تدوین استاندارد توضیح داد این اسناد در کمیته‌های فنی بین‌المللی توسط ویراستاران تخصصی تهیه می‌شود و پس از ثبت پیشنهاد، کشور‌ها باید درباره آغاز پروژه رأی‌گیری کنند. در صورت تصویب، پیش‌نویس‌ها در چرخه‌ای از رفت‌وبرگشت میان کشور‌های عضو قرار می‌گیرد تا پس از جمع‌بندی نهایی به تصویب برسد. برخی کشور‌ها به‌عنوان عضو ناظر تنها مستندات را دریافت می‌کنند و در رأی‌گیری مشارکت فعال ندارند.

پوی‌پوی با اشاره به جایگاه ایران در حوزه تدوین استاندارد‌های ملی فناوری نانو گفت از نظر تعداد استاندارد‌های ملی در این حوزه، ایران۰ پس از انگلستان در رتبه سوم قرار دارد. وی افزود حضور مؤثر در تدوین استاندارد‌های بین‌المللی علاوه بر مزایای اقتصادی، نوعی اعتبار و پرستیژ علمی برای کشور ایجاد می‌کند و نشان‌دهنده نقش راهبردی آن در حوزه‌های دانش‌بنیان و پیشرو است.