کار کودک؛ ویترینی تلخ نیازمند نگاه مسئولانه

باشگاه خبرنگاران جوان؛ مهرانگیز آبروشن  - کار کودک، زخمی عمیق بر پیکره جامعه است که اغلب در هیاهوی اخبار روزمره، نادیده گرفته می‌شود. در آذربایجان‌غربی، این معضل تنها در سیمای کودکان کار در معابر عمومی خلاصه نمی‌شود؛ بلکه در لایه‌های پنهان نظیر کارگاه‌های تولیدی و زمین‌های کشاورزی دیده می شود که این کودکان در واقع نسلی در حال سوختن هستند. 

نماینده یکی از موسسات حمایت از کودکان کار در آذربایجان غربی، امروز به مناسبت روز جهانی «کار کودک» در گفت‌وگوی اختصاصی با خبرنگار ما ضمن تأکید بر ضرورت تغییر نگاه از «حمایت‌های سنتیِ خیریه‌محور» به «توانمندسازی ساختاری»، ریشه‌های فرهنگی و آموزشی کار کودک در استان را واکاوی کرد.

خبرنگار:  به عنوان نماینده شتاب‌دهنده اجتماعی شبکه مردمی کودکیاران ایران در آذربایجان غربی، وضعیت فعلی کار کودکان در این استان را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

نماینده یکی از موسسات حمایت از کودکان کار: کار کودک در استان ما صرفاً یک معضل اقتصادی نیست؛ بلکه گره‌خورده با مسائل فرهنگی، حاشیه‌نشینی و شکاف‌های آموزشی است. در آذربایجان غربی، به‌ویژه در مناطق مرزی و حاشیه شهرهای بزرگ، ما با پدیده‌ای مواجه هستیم که در آن، کودک نه به‌عنوان یک دانش‌آموز، بلکه به عنوان یک «کمک‌خرج» دیده می‌شود. این نگاه باید از ریشه تغییر کند. کار کودک فقط به معنای حضور در خیابان نیست؛ بخش بزرگی از آن در کارگاه‌های کوچک، کوره‌های آجرپزی و در زمین‌های کشاورزی پنهان مانده است.

خبرنگار: شبکه مردمی کودکیاران چه استراتژی‌ای برای مقابله با این وضعیت دارد؟ آیا صرفاً به حمایت‌های مالی تکیه می‌کنید؟

نماینده یکی از موسسات حمایت از کودکان کار: خیر، رویکرد ما در شتاب‌دهنده اجتماعی، «حمایت‌گری توانمند‌ساز» است. دادن پول نقد به خانواده، راه‌حل موقتی است و گاهی حتی باعث وابستگی می‌شود. ما به دنبال اکوسیستمی هستیم که کودک را به چرخه آموزش بازگرداند. شتاب‌دهنده ما بر سه محور تمرکز دارد:

۱. شناسایی و اطلس‌یابی: استفاده از ظرفیت محلی برای شناسایی کودکانی که از تحصیل بازمانده‌اند.

۲. توانمندسازی خانواده‌ها: اجرای دوره‌های مهارت‌آموزی برای والدین، به‌ویژه مادران، تا فشار اقتصادی از دوش کودک برداشته شود.

۳. تغییر نگرش اجتماعی: ما معتقدیم تا زمانی که جامعه، کار کودک را «امری عادی» یا «آموزش سخت‌کوشی» بداند، مبارزه با آن دشوار است.

خبرنگار: یکی از چالش‌های اصلی در استان‌هایی مثل آذربایجان غربی، کودکان بازمانده از تحصیل هستند. برای بازگرداندن این کودکان به مدرسه چه کرده‌اید؟

نماینده یکی از موسسات حمایت از کودکان کار: یکی از کارهای کلیدی ما، همکاری با مدارس محلی و مراکز آموزشی برای فراهم کردن «بسته‌های حمایتی آموزشی» است. بسیاری از این کودکان به دلیل نداشتن مدارک هویتی یا فقر مطلق در خرید لوازم التحریر و پوشاک، مدرسه را رها کرده‌اند. ما در شتاب‌دهنده، شبکه‌ای از داوطلبان ایجاد کرده‌ایم که به‌عنوان «مربی-همیار» در کنار این کودکان قرار می‌گیرند تا فاصله آموزشی آن‌ها را پر کنند.

خبرنگار: صحبت از شبکه مردمی کردید؛ چقدر مردم و نهادهای مدنی در این استان با شما همراه هستند؟

نماینده یکی از موسسات حمایت از کودکان کار: خوشبختانه مشارکت مردم آذربایجان غربی در کارهای خیر بسیار بالاست، اما نیاز داریم که این «خیرخواهی» به «مطالبه‌گری» تبدیل شود. مبارزه با کار کودک، کار یک نهاد یا یک شخص نیست. ما نیاز داریم خیرین از کمک‌های صرفاً معیشتی به سمت حمایت از طرح‌های زیرساختی بیایند. اینکه ما بتوانیم یک کودک را از فضای کارگاه خطرناک به فضای امن مدرسه منتقل کنیم، بزرگترین دستاورد برای استان ماست.

خبرنگار: حرف آخر شما به مسئولین و مردم چیست؟

نماینده یکی از موسسات حمایت از کودکان کار: به مسئولین می‌گویم که کار کودک ویترین توسعه‌نیافتگی است؛ برای حل آن باید به سراغ ریشه‌های فقر در حاشیه شهرها رفت. و به مردم می‌گویم؛ وقتی کودکی را در حال کار می‌بینید، او را نادیده نگیرید، اما به جای دادن صدقه، سعی کنید مسیر حمایت او را از طریق نهادهای تخصصی و شبکه‌های مردم‌نهاد پیدا کنید.

صمدزاده همچنین خاطرنشان شد: به مناسبت فرارسیدن روز جهانی مبارزه با «کار کودک» نشستی با جمعی از کودکیاران، مددکاران اجتماعی و فعالان حوزه حقوق کودک در ارومیه برگزار شد که ضمن بررسی وضعیت موجود در استان بر لزوم رویکردهای حمایتی از اقدامات مقطعی به سمت توانمندسازی پایدار خانواده‌ها تأکید شد.کودکیاران نیز با اشاره به اهمیت دوران کودکی و حق بازی و تحصیل، خواستار نظارت دقیق تر بر اجرای قوانین منع کار کودک و افزایش حمایت های تحصیلی و معیشتی از کودکان در معرض آسیب شدند.