تخریب تالاب صالحیه و برداشت بی‌رویه آب، عوامل تشدید بیابان‌زایی در البرز

باشگاه خبرنگاران جوان؛ رویا نادری - کامران رضایی، معاون پژوهشی دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران در برنامه «رهیافت» با موضوع چالش‌های بیابان‌زدایی در استان البرز گفت: زمانی که از بیابان سخن می‌گوییم باید آن را به‌عنوان یک اکوسیستم در نظر بگیریم؛ زیرا شرایط خاصی از نظر سازگاری گونه‌های گیاهی و جانوری در آن شکل گرفته است.

وی در برنامه رادیویی رهیافت افزود: بیابان فی‌نفسه می‌تواند یک فرصت باشد و علاوه بر کارکردهای زیست‌محیطی، ظرفیت‌های تفریحی و گردشگری نیز دارد. همچنین در حاشیه مناطق کویری، بیابان می‌تواند تا حدی از گسترش کویر جلوگیری کند و وجود آب‌های زیرزمینی نیز موجب ایجاد رطوبت در این مناطق می‌شود.

رضایی با بیان اینکه شهرستان‌های نظرآباد و اشتهارد بیشترین گستره بیابانی استان البرز را دارند، اظهار کرد: تخریب تالاب صالحیه، استقرار برخی کارخانه‌ها و برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی از جمله عواملی است که مشکلات زیست‌محیطی متعددی را برای استان ایجاد کرده است.

وی در برنامه زنده رهیافت ادامه داد: اکوسیستم‌هایی که به سمت خشکی حرکت می‌کنند به‌تدریج به بیابان و حتی کویر تبدیل می‌شوند و در چنین شرایطی توانایی حفظ پوشش گیاهی نیز از بین می‌رود. در برخی مناطق با وجود اجرای طرح‌های بوته‌کاری، چرای دام همچنان ادامه دارد که این مسئله مشکلاتی را در روند احیای پوشش گیاهی ایجاد می‌کند.

معاون پژوهشی دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران با اشاره به فعالیت‌های علمی این دانشکده گفت: دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران چندین دهه است که در حوزه محیط‌زیست فعالیت دارد و به دلیل استقرار آن در استان البرز، توجه ویژه‌ای به مسائل زیست‌محیطی این استان شده است. در همین راستا مرکزی تخصصی برای بررسی مطالعات و پژوهش‌های مرتبط با بیابان فعال است.

رضایی همچنین برخی سیاست‌ها و اقدامات اجرایی را از عوامل تشدید بیابان‌زایی دانست و افزود: در برخی موارد اقداماتی که با اهداف دیگر انجام شده‌اند، ناخواسته به بیابان‌زایی منجر شده‌اند. تغییر کاربری اراضی نیز از جمله مشکلاتی است که به‌طور مکرر مشاهده می‌شود؛ به‌عنوان مثال زمین‌هایی که برای کشاورزی واگذار می‌شوند، پس از مدت کوتاهی تغییر کاربری می‌دهند.

وی در برنامه زنده رهیافت تأکید کرد: مقابله با تغییر کاربری اراضی یکی از چالش‌های مهم اداره محیط‌زیست است و این دستگاه‌ها باید به‌صورت مستمر با آن مقابله کنند.

رضایی با اشاره به ظرفیت سازمان‌های مردم‌نهاد (سمن‌ها) در حوزه محیط‌زیست در برنامه زنده رادیویی گفت: با افزایش تعداد سمن‌ها و حضور دانشجویان علاقه‌مند به محیط‌زیست، می‌توان از این ظرفیت برای حفاظت از منابع طبیعی استفاده کرد. سازمان‌ها و ادارات محیط‌زیست تحت سیاست‌های دولتی فعالیت می‌کنند، اما سمن‌ها می‌توانند نقش مکمل و اثرگذاری داشته باشند و مشکلات را به دستگاه‌های مسئول منتقل کنند.

وی در پاسخ به پرسش مجری رادیو البرز افزود: شکل‌گیری سمن‌ها معمولاً زمان‌بر است و گاهی چند سال طول می‌کشد، اما در بسیاری از موارد این نهادها آن‌طور که باید دیده نمی‌شوند؛ در حالی که می‌توانند به‌عنوان بازوی منابع طبیعی در حفاظت از محیط‌زیست ایفای نقش کنند.

معاون پژوهشی دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران همچنین به ظرفیت‌های اقتصادی مناطق بیابانی اشاره کرد و گفت: گردشگری کویر و بیابان می‌تواند از نظر اقتصادی بسیار مؤثر باشد، اما باید در چارچوب سیاست‌های حفاظت مشارکتی و با حضور سمن‌ها مدیریت شود.

وی در پایان حضور در برنامه زنده رهیافت هشدار داد: در برخی مناطق فعالیت‌هایی مانند آفرودسواری و استفاده بی‌رویه از طبیعت موجب تخریب محیط‌زیست می‌شود و در صورت مدیریت نشدن می‌تواند پیامدهای منفی جدی برای اکوسیستم‌های بیابانی به همراه داشته باشد.