بقایی: متن تفاهم‌نامه ایران و آمریکا امضا و نهایی شد

اسماعیل بقایی در این خصوص گفت: من حدس می‌زنم که متن رسما به امضای روسای جمهوری دو کشور رسیده باشد. بامداد پنج‌شنبه ۲۸ خرداد، قرار بود که امضا شود، من حدس می‌زنم که امضا شده باشد.

بقائی با اشاره به اینکه برنامه این بود که نشستی در سوئیس انجام شود و متن به امضای رسمی دو طرف برسد، ادامه داد: طی ۲۴ ساعت گذشته، بررسی کردیم و به این نتیجه رسیدیم که بهتر است متن از سوی روسای جمهوری دو کشور و به صورت مجازی بدون اینکه نیاز به حضور در جای خاصی باشد، انجام شود. دلایل زیادی برای این کار داریم.

او ادامه داد: یکی از دلایلش این است که وقتی متن به امضای بالاترین مقام‌های دو کشور برسد، قاعدتا نقض آن هزینه‌های بیشتری دارد و ما با توجه به تجربه‌هایی که داریم ترجیح دادیم که این اتفاق بیافتد. ضمن اینکه تشخیص دادیم برگزاری مراسم هم چندان جایی [در برنامه ما]ندارد.

بقائی در پاسخ به این پرسش که برنامه سفر روز جمعه به سوئیس در چه وضعیتی قرار دارد، توضیح داد: به هر حال باید فاز بعدی مذاکرات آغاز شود. این نشست در سوئیس هنوز در دستور کار است که برگزار شود. باید ببینیم که در ساعات آینده طرفین از طریق میانجی‌ها به نتیجه‌ای می‌رسند.

سخنگوی وزارت خارجه درباره چرایی فاصله‌ای که طی شد از زمان نهایی شدن تا زمان انتشار متن یادداشت تفاهم گفت: این یادداشت اکنون رسماً نهایی شده است، چرا که دو طرف امضا کرده‌اند. به هر حال، در هر روند دیپلماتیکی، رویه‌هایی وجود دارد که طرف‌های مربوطه تلاش می‌کنند به آن پایبند بمانند. همچنین نظر میانجی‌ها نیز مهم است تا بتوانند این روند را به نتیجه مورد نظر برسانند.

وی ادامه داد: برای طرف‌های مذاکراتی، این تفاهمی بود که دو طرف انجام داده بودند مبنی بر اینکه تا پیش از نهایی شدن، متن منتشر نشود. البته در مورد بخش‌های مختلف و محتوای متن، ما بار‌ها توضیح داده بودیم و فکر می‌کنم اکنون اگر متن را مرور کنیم، خواهیم دید که مطلب ناگفته‌ای در این مدت باقی نگذاشته بودیم. ممکن است در مورد برخی جزئیات ورود دقیقی نکرده باشیم، اما در خصوص کلیت موضوعات، همه این موارد را کم‌وبیش بیان کرده بودیم.

سخنگوی وزارت امور خارجه با بیان اینکه جمهوری اسلامی ایران نشان داده است که دوستان خود را در هیچ شرایطی دوستانش را تنها نمی‌گذارد. برای ما، آتش‌بس در لبنان به اندازه آتش‌بس در ایران و در ادامه، خاتمه جنگ در لبنان به اندازه خاتمه جنگ در ایران اهمیت داشته و دارد. بار‌ها نیز گفته بودیم. در این بند که بند اول یادداشت تفاهم است، سه بار از کلمه لبنان نام برده شده و بر خاتمه جنگ در لبنان و همچنین احترام به تمامیت سرزمینی و حاکمیت ملی لبنان تأکید شده است و این کاملاً گویا است.

بقائی در پاسخ به این پرسش که «جمله پایانی نیز ناظر بر این است که در متن توافق نهایی که قرار است ظرف ۶۰ روز تنظیم شود، حتماً این موضوع مجدداً مورد تأکید قرار خواهد گرفت. آیا با امضای این یادداشت تفاهم، خیال‌تان راحت شده است؟» گفت: اینکه در این مرحله ما یک توافق خاتمه جنگ را امضا کرده‌ایم به این معنا نیست که گذشته را فراموش کنیم یا درس‌هایی را که با قیمت گزاف و بهای سنگین آموخته‌ایم رها کنیم. تجربه‌های قبلی همواره باید پیش چشم ما باشد. الان به نظر می‌رسد کار ما اتفاقاً سخت‌تر از قبل است، چرا که همواره اجرای توافق‌های بین‌المللی از تدوین آنها به‌مراتب دشوارتر است.

سخنگوی وزارت امور خارجه درباره بخشی از یادداشت تفاهم که درباره تعهد دو کشور به عدم دخالت در امور یکدیگر است، گفت: سندی به صورت متناظر و متقابل تنظیم می‌شود و تعهدات دوسویه و دوطرفه است. جمهوری اسلامی ایران کشوری مسئولیت‌پذیر است و بر اساس اصول حقوق بین‌الملل رفتار می‌کند. در عین حال، می‌دانیم که در بسیاری از موارد، ما را متهم می‌کردند که در امور داخلی آنها مداخله می‌کنیم، حتی در مباحث مربوط به انتخابات‌شان؛ همه بی‌اساس بوده است.

او افزود: اما در مورد ایالات متحده آمریکا، تاریخچه مداخلات آمریکا در کشور‌های مختلف از جمله ایران طولانی است. تاریخچه مداخله آمریکا در ایران به دهه ۱۹۵۰ میلادی، یعنی ۱۳۳۰ بازمی‌گردد؛ لذا از این لحاظ این تعهد مهم است. ممکن است شما بفرمایید که در مثلاً قرارداد الجزایر یا بیانیه الجزایر نیز بحث عدم مداخله وجود داشت، اما در نظر داشته باشیم که اکنون ۴۷ سال بعد از انقلاب، در شرایطی قرار داریم که همواره علیه جمهوری اسلامی ایران صحبت شده است؛ نه فقط در سطح گفتار، بلکه در عمل نیز گروه‌های مختلف تروریستی را تجهیز کرده‌اند، دشمنان ما را تجهیز و تحریک کرده‌اند.

بقائی ادامه داد: «در مورد طرف‌هایی که نشان دادند به تعهداتشان پایبند نیستند در این مرحله دستگاه دیپلماسی به پشتوانه حمایت همه جانبه مردم و مدافعان وطن و با توکل بر خدا توانست به متنی دست پیدا کند که به نظر ما تامین کننده مصالح و منافع کشور است.»

سخنگوی وزارت امور خارجه گفت: «از این به بعد باید مراقب بود که در اجرا هم به نحوی عمل کنیم که طرف مقابل مجبور به پایبندی به تعهداتش باشد. این فرآیند بسیار مهم و حساس خواهد بود.»

بقائی با اشاره به فرآیند ۶۰ روزه مذاکرات پس از امضای تفاهم‌نامه گفت: «کار ما تازه شروع شده هم به دلیل اینکه باید نسبت به اجرای مفاد یادداشت تفاهم مراقبت کنیم و هم از این جهت که ما در یک بازه ۶۰ روزه که بلافاصله بعد از امضای این متن شروع می‌شود باید در مورد هم جزئیات مربوط به اجرای بخش‌های از این سند کار بکنیم و هم در مورد دو موضوع خیلی مهم موضوع رفع تحریم‌ها و موضوع هسته‌ای. این هم تاکید شده که ما منحصراً در مورد این دو موضوع صحبت میکنیم یعنی موضوع رفع تحریم‌ها و موضوع هسته‌ای.»

سخنگوی وزارت خارجه ادامه داد: «آرزو‌های خامی در مورد فروپاشی ایران و اسقاط نظام داشتند. آنها مجبور شدند با استقامت مردم ایران، همه اینها را به کنار بگذارند و اکنون در این متن تصریح کنند که به حاکمیت و تمامیت ارضی جمهوری اسلامی ایران احترام می‌گذارند. البته ما همیشه به خود متکی بوده‌ایم و می‌دانیم چگونه تمامیت ارضی و حاکمیت ملی خود را حفظ کنیم. اینکه در این متن قید شده است آمریکا احترام می‌گذارد، این صرفاً بیان تعهدی است که به صورت عادی، طبق حقوق بین‌الملل و طبق منشور سازمان ملل متحد، همه کشور‌ها از جمله آمریکا نسبت به کشور‌های دیگر دارند.»

او در مورد مذاکرات ۶۰ روزه و موضوع آن توضیح داد: «ما از ابتدا تاکید کردیم که در مورد موضوع هسته‌ای در این مرحله صحبت نمی‌کنیم. تصمیم حکیمانه جمهوری اسلامی ایران این بود که ما راجع به موضوعی که دو بار درباره آن صحبت شد و منجر به انهدام میز مذاکره توسط طرف مقابل گردید و به کشور ما تعرض شد، اکنون صحبت نخواهیم کرد. قرار شد که تمرکز ما بر خاتمه جنگ باشد و این کار را انجام داد.»

بقائی ادامه داد: «از زمان امضای این معاهده که قاعدتاً از اکنون شروع می‌شود، ما به مدت ۶۰ روز قرار است راجع به دو موضوع صحبت کنیم. اینکه گفته شده ۶۰ روز، ما هرچه زودتر به نتیجه برسیم خوشحال‌تر می‌شویم. ما اگر بتوانیم ظرف ۳۰ روز به نتیجه برسیم حتماً برای ما بهتر خواهد بود؛ برای اینکه هر روزی که بتوانیم تحریم‌های ظالمانه را برداریم، به نفع ما خواهد بود. اما خب به صورت منطقی، با توجه به حساسیت این دو موضوع و پیچیدگی‌هایی که وجود دارد، به نظرم عدد ۶۰ عدد معقول و منطقی است. اگر لازم شود، با توافق طرفین تمدید خواهد شد، ولی از آنجا که ما همیشه مذاکراتمان نتیجه‌محور و معطوف به نتیجه بوده است، تلاشمان این است که در کوتاه‌ترین زمان ممکن در مورد آن دو موضوع نیز به نتیجه برسیم. موضوع رفع تحریم‌ها و موضوعات هسته‌ای جمع‌بندی خواهد شد؛ بنای ما بر این است و تلاش ما این است که در این بازه زمانی این کار را انجام دهیم.»

سخنگوی وزارت امور خارجه درباره دلایل رفع محاصره دریایی بلافاصله پس از اعلام تفاهم گفت: طبق این بند، به صورت متناظر قرار بر این بود که آمریکا طی ۳۰ روز آن چیزی را که تحت عنوان محاصره دریایی علیه ایران اعمال کرده بود، بردارد و متقابلاً ما هم در رابطه با تردد در تنگه هرمز چنین کاری را انجام دهیم. بعد از تحولات مربوط به حمله رژیم صهیونیستی به ضاحیه و برنامه جمهوری اسلامی ایران برای اقدام متقابل، که تهدیدی بسیار معتبر و جدی بود، مذاکراتی به‌صورت فوری انجام شد و قرار بر این شد که آمریکا تعهد خود را بلافاصله در رابطه با برداشتن محاصره دریایی انجام دهد و این اتفاق افتاد.

او ادامه داد: ما صرفاً به حرف و قول طرف مقابل بسنده نمی‌کنیم. رصدی که انجام شد، نشان داد که ظرف دو سه روز گذشته کشتی‌های ما بدون مشکل وارد بنادر شده‌اند و آنهایی که محموله‌ای داشتند نیز از بنادر خارج شده‌اند؛ لذا این تعهد آغاز شده است. تعهد ما نیز بلافاصله پس از امضای این سند، در رابطه با تنگه هرمز آغاز می‌شود.

بقائی در پاسخ به این پرسش که «آیا در ۲۸ خرداد شاهد باز شدن تنگه هرمز و تردد کشتی‌ها با تأییدات جمهوری اسلامی ایران خواهیم بود؟» گفت: بله. به مدت ۳۰ روز این کار باید انجام شود تا به حجم ترافیک دریایی که قبل از ۹ اسفند برقرار بود، برسد. این زمان لازم است؛ هم برای اینکه ترتیبات لازم را تمهید کنید و هم برای اینکه اگر موانعی وجود دارد، موانع و مسائلی که در بند ۵ به آن خواهیم رسید، رفع شود.

او افزود: نکته مهم دیگر، بحث خروج نیرو‌های نظامی از منطقه است. این یک هدف راهبردی برای جمهوری اسلامی ایران است. ما اعتقاد داریم که حضور نیرو‌های نظامی بیگانه در منطقه ما، جز ناامنی، جنگ، فتنه و تفرقه، چیزی برای منطقه به ارمغان نیاورده است. کشور‌های منطقه نیز شاهد این موضوع بوده‌اند. کشور‌های منطقه دیده‌اند که وجود پایگاه‌های نظامی آمریکا در منطقه، صرفاً آنها را در برابر اقدامات دفاعی جمهوری اسلامی ایران آسیب‌پذیر می‌کند.

سخنگوی وزارت خارجه خاطرنشان کرد: اجازه بدهید از این فرصت استفاده کنم و بار دیگر نارضایتی شدید خود را از اتفاقاتی که در چند ماه گذشته، به‌ویژه از ۹ اسفند، در منطقه رخ داد، اعلام کنم. علی‌رغم همه هشدار‌های ما به کشور‌های منطقه و کشور‌های همسایه مبنی بر اینکه اجازه سوءاستفاده آمریکا و رژیم صهیونیستی از پایگاه‌ها، امکانات و خاک خود را برای حمله به یک کشور مسلمان ندهند، متأسفانه این اتفاق رخ داد و جمهوری اسلامی ایران نیز طبق اصل دفاع مشروع، پایگاه‌ها و امکانات مورد استفاده برای حمله به ایران را هدف قرار داد.

بقائی ادامه داد: این بخشی از حق ذاتی دفاع مشروع ایران است. اما ما به‌عنوان کشوری که همواره قائل به اصل حسن همجواری با کشور‌های منطقه بوده‌ایم و خود را دوست کشور‌های منطقه می‌دانیم، با کشور‌هایی مسلمان، هم‌کیش و هم‌فرهنگ روبه‌رو هستیم و این اتفاق، رخدادی بسیار ناخوشایند بود. امیدواریم کشور‌های منطقه از این اتفاقات درس گرفته باشند و برای ایجاد یک سازوکار امنیتی دسته‌جمعی که مبتنی بر اعتماد متقابل میان کشور‌های منطقه باشد، تلاش کنند.