حقوق بین‌الملل در خصوص اقدام غیر قانونی ترامپ در ونزوئلا چه می‌گوید؟

باشگاه خبرنگاران جوان - دونالد ترامپ صبح روز شنبه اعلام کرد که نیرو‌های آمریکایی یک «حمله گسترده» علیه ونزوئلا انجام داده و رئیس‌جمهور این کشور، نیکلاس مادورو، و همسرش سیلیا فلورس را دستگیر کرده‌اند. این زوج اکنون در نیویورک به اتهامات تروریسم و مواد مخدر تحت تعقیب قرار گرفته‌اند و ترامپ مادورو را متهم کرده است که یک «سازمان نارکوتروریستی» را هدایت می‌کند.
با این حال، مشروعیت حقوقی این عملیات زیر سؤال رفته است و حتی برخی از متحدان ترامپ نیز می‌گویند این اقدام ممکن است ناقض حقوق بین‌الملل باشد. در همین ارتباط با چند تن از برجسته‌ترین متخصصان حقوق بین‌الملل گفت‌و‌گو شده تا نظر آنان درباره رویداد‌های جاری در ونزوئلا جویا شود.

آیا عملیات آمریکا از نظر حقوق بین‌الملل موجه است؟

کارشناسانی که در این گفت‌و‌گو‌ها حضور داشته‌اند متفق‌القول‌اند که ایالات متحده مفاد منشور سازمان ملل را نقض کرده است؛ منشوری که در اکتبر ۱۹۴۵ امضا شد و هدفش جلوگیری از تکرار جنگی در مقیاس جنگ جهانی دوم بود. یکی از مقررات مرکزی این توافق، یعنی ماده ۲ بند ۴، مقرر می‌کند که دولت‌ها باید از توسل به زور نظامی علیه سایر کشور‌ها خودداری کنند و به حاکمیت آنان احترام بگذارند.
جفری رابرتسون، کینگز کانسل (KC)، از بنیان‌گذاران چمبرز داوتی استریت و رئیس پیشین دادگاه جنایات جنگی سازمان ملل در سیرالئون، گفت حمله به ونزوئلا مغایر ماده ۲ (۴) منشور است. او افزود: «واقعیت این است که آمریکا منشور سازمان ملل را نقض کرده است. این کشور مرتکب جنایت تجاوز شده؛ جنایتی که دادگاه نورنبرگ آن را جنایتِ برتر، بدترین جنایتِ همه، توصیف کرده است.»
الویرا دومینگز-ردوندو، استاد حقوق بین‌الملل در دانشگاه کینگستون، این عملیات را یک «جنایت تجاوز و استفاده غیرقانونی از زور علیه یک کشور دیگر» توصیف کرد. سوزان برو، استاد حقوق بین‌الملل و پژوهشگر ارشد وابسته در مؤسسه مطالعات حقوقی پیشرفته، تأیید کرد که این حمله تنها در دو حالت می‌توانست قانونی تلقی شود: یا اگر آمریکا مجوزی از شورای امنیت سازمان ملل داشت، یا اگر در مقام دفاع از خود عمل می‌کرد. او گفت: «هیچ مدرکی – مطلقاً هیچ مدرکی – در هیچ‌یک از این دو زمینه وجود ندارد.»

آمریکا احتمالاً چگونه از اقدام خود دفاع خواهد کرد؟

ایالات متحده ممکن است تلاش کند استدلال کند که به قصد دفاع از خود و برای مقابله با تهدید ادعایی ناشی از «سازمان نارکوتروریستی» که مادورو به رهبری آن متهم شده، به ونزوئلا حمله کرده است. در منشور سازمان ملل و همچنین در قوانین داخلی آمریکا، در مواردی برای استفاده از زور نظامی در مقام دفاع از خود پیش‌بینی‌هایی شده است.
با این حال، رابرتسون گفت: «هیچ راه قابل تصوری وجود ندارد که آمریکا بتواند ادعا کند – هرچند بدون تردید چنین خواهد کرد – که این اقدام در دفاع از خود صورت گرفته است. اگر می‌خواهید به دفاع از خود متوسل شوید باید باور واقعی و صادقانه‌ای داشته باشید که در آستانه حمله مسلحانه قرار دارید. هیچ‌کس نگفته که ارتش ونزوئلا در شُرُف حمله به ایالات متحده است … این ادعا که [مادورو]نوعی قاچاقچی بزرگ مواد مخدر است نمی‌تواند بر قاعده‌ای غلبه کند که می‌گوید تهاجم به قصد تغییر رژیم غیرقانونی است.»

برو افزود: «باید ثابت کنید آن قاچاقچیان مواد مخدر، حاکمیت ایالات متحده را تهدید می‌کرده‌اند. آمریکا قرار است با حرارت استدلال کند که قاچاق مواد مخدر آفتی است که بسیاری را به کشتن می‌دهد، و من هم با این حرف موافقم. اما بسیاری از کارشناسان حقوق بین‌الملل به این مسئله پرداخته‌اند و حتی هیچ سند روشنی وجود نداشت که نشان دهد آن قاچاقچیان واقعاً اهل ونزوئلا هستند؛ چه برسد به اینکه به هر معنایی تحت فرمان مادورو بوده باشند.»
آمریکا ممکن است با چه مجازات‌هایی روبه‌رو شود؟

شورای امنیت سازمان ملل می‌تواند برای حفظ صلح علیه کشور‌ها تحریم‌هایی اعمال کند. این تحریم‌ها می‌تواند شامل محدودیت‌های تجاری، تحریم‌های تسلیحاتی و ممنوعیت‌های سفر باشد. با این حال، پنج عضو شورا – آمریکا، چین، روسیه، بریتانیا و فرانسه – در این زمینه حق وتو دارند؛ بنابراین هرگونه اقدام علیه آمریکا به احتمال زیاد عملی نخواهد شد.
رابرتسون گفت: «تحریم‌ها باید توسط شورای امنیت اعمال شود و آمریکا یکی از اعضایی است که حق وتو دارد. این موضوع مهم است، چون نشان می‌دهد شورای امنیت نهادی بی‌خاصیت است. کشوری که حقوق بین‌الملل را نقض می‌کند می‌تواند به‌سادگی با استفاده از وتو از محکومیت بگریزد … تنها نهادِ دارای اختیار عمل، با وتوی آمریکا از درون تهی می‌شود.»

دومینگز-ردوندو این وضعیت را «غیرممکن» توصیف کرد. او گفت: «اگر شورای امنیت نتواند درباره تحریم‌ها تصمیم‌گیری کند، این به عهده کشورهاست که انتخاب کنند آیا از آن تحریم‌ها تبعیت کنند یا نه. چون آمریکا قدرت وتو دارد، تحریم‌ها هرگز در آنجا به تصویب نخواهند رسید.»

این اقدام چه سابقه‌ای در سطح جهان ایجاد می‌کند؟

اگر آمریکا به دلیل تهاجم به ونزوئلا با پیامدی روبه‌رو نشود، کارشناسان بر این باورند که این امر می‌تواند سایر کشور‌ها را جسور کند تا دست به عملیات‌هایی بزنند که ممکن است ناقض حقوق بین‌الملل باشد. رابرتسون گفت: «واضح‌ترین پیامد این است که چین فرصت را مغتنم می‌شمارد تا به تایوان حمله کند. اکنون مناسب‌ترین زمان برای چنین اقدامی است؛ با دلگرمی از سابقه‌ای که تهاجم ترامپ به ونزوئلا و البته سیاست مماشات او با روسیه در قبال تهاجم این کشور به اوکراین ایجاد کرده است. در واقع، می‌گویم تهاجم ترامپ به ونزوئلا همان جنایت تجاوزی است که [همان جنایتی که پوتین با حمله به اوکراین مرتکب شده است].»

دومینگز-ردوندو افزود که این وضعیت می‌تواند بیش از پیش شورای امنیت سازمان ملل را تضعیف کند. او گفت: «شورای امنیت سازوکاری برای جلوگیری از وقوع جنگ جهانی سوم بود. این سازوکار کاملاً از هم پاشیده است؛ عمدتاً به‌دست ایالات متحده، اما همچنین به‌دست بریتانیا زمانی که بدون مجوز شورا وارد جنگ عراق شدند. شورای امنیت فرسوده شده است.»
این حمله ترامپ، متحدان آمریکا را در چه موقعیتی قرار می‌دهد؟

نخست‌وزیر بریتانیا، کیر استارمر، گفته است که می‌خواهد با ترامپ و سایر متحدان گفت‌و‌گو کند تا از جزئیات عملیات ونزوئلا باخبر شود، اما تأکید کرده است که بریتانیا در این تهاجم دخالتی نداشته و معتقد است «همه ما باید از حقوق بین‌الملل حمایت کنیم». سایر اعضای ناتو نیز به‌دقت روند تحولات را زیر نظر خواهند داشت.
رابرتسون گفت: «بریتانیا، به‌عنوان پاسدار اصول نورنبرگ، وظیفه دارد ایالات متحده را به دلیل این نقض حقوق بین‌الملل محکوم کند. به باور من، رهبرانی که جنگ به راه می‌اندازند مسئول مرگ و ویرانی‌ای هستند که در پی آن می‌آید.»

او ادامه داد: «بر عهده کیر استارمر مسئولیتی وجود دارد – که تا اینجا با احتیاط عمل کرده و به‌درستی زمانی که همه حقایق روشن نبود از اظهارنظر خودداری کرده –، اما به احتمال زیاد این تکلیف بر دوش او خواهد بود که برای دفاع از اصول نورنبرگ، ترامپ را به‌خاطر نقض آن اصول با ارتکاب جنایت تجاوز محکوم کند و در تلاش برای تعدیل پیامدها، رهبری جهان آزاد را بر عهده گیرد.»

منبع : گاردین