دایره محدود

در بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته، مدیران قدیمی پس از پایان دوران مسئولیت، جای خود را به نسل‌های تازه می‌سپارند و در نقش مشاور، استاد یا راهبر، تجربیات خود را در اختیار نسل جدید قرار می‌دهند. اما در ایران، داستان متفاوت است. بخشی از مدیران نسل انقلاب ۵۷، پس از گذشت نزدیک به پنج دهه، همچنان بر صندلی‌های اصلی قدرت و مدیریت تکیه زده‌اند و ظاهراً قصد ترک میدان را ندارند.

ریشه این وضعیت را باید در چند عامل جست‌وجو کرد؛ نخست اینکه در سال‌های پس از انقلاب و با خروج یا حذف بخش بزرگی از مدیران پیشین، کشور با نوعی قحط‌الرجال مدیریتی روبه‌رو شد لذا نسلی تازه با خط‌ و مشی انقلابی، که بسیاری از آنها نه‌تنها تجربه که بعضاً دانش کافی برای اداره ساختارهای بزرگ را نداشتند، بر مسند قدرت قرار گرفتند. این نسل در یک بزنگاه تاریخی وارد میدان شد و با آزمون و خطا، مدیریت آموخت و تجربه کسب کرد.

در این بین جنگ ۸ ساله، تحولات سیاسی بعد از انقلاب و ضرورت بازسازی کشور جنگ زده نیز به تثبیت جایگاه این نسل کمک کرد. اما مسئله این بود که این نسل به‌تدریج خود را نه فقط مدیران یک دوره بلکه وارثان و صاحبان اصلی ساختار جدید قدرت دانست و همین تصور، واگذاری مسئولیت را برای بخشی از آنها دشوار کرد و نسلی که قرار بود، شیفتگان خدمت باشند به تسخیرکنندگان قدرت تبدیل شدند.

از سوی دیگر در فرهنگ سیاسی و اداری ایران، قدرت با هویت و شأن اجتماعی گره خورده است. برای بسیاری عنوان مدیریتی صرفاً یک مسئولیت نیست؛ بخشی از هویت و اعتبار اجتماعی آنهاست. کسی که سال‌ها وزیر، نماینده، مدیرکل، رئیس یا مدیرعامل بوده به‌سختی می‌تواند، تصور کند روزی بدون آن عنوان و جایگاه زندگی کند. در چنین نگاهی بازنشستگی نه پایان طبیعی یک دوره خدمت بلکه نوعی حذف و به حاشیه رانده شدن و از دست دادن شأن اجتماعی است. وقتی صندلی مدیریت به بخشی از هویت فرد تبدیل می‌شود، طبیعی است که برای حفظ آن به هر شکل ممکن تلاش کند. …