بررسی قیمت اقلام اصلی سبد کالابرگ نشان میدهد اعتبار یک میلیون تومانی که در نخستین ماههای اجرای طرح در سال ۱۴۰۴ برای خرید بخشی از نیازهای اساسی خانوار اختصاص یافت، اکنون قدرت خرید گذشته را ندارد. مقایسه همان سبد ۱۱ قلمی با قیمتهای مرداد ۱۴۰۵ نشان میدهد هزینه تهیه آن به حدود یک میلیون و ۶۰۰ تا یک میلیون و ۷۰۰ هزار تومان رسیده است.
به بیان سادهتر، خانواری که پیشتر با یک میلیون تومان اعتبار میتوانست بخشی از کالاهای اساسی مورد نیاز خود را تهیه کند، امروز برای خرید همان سبد باید حدود ۶۰۰ تا ۷۰۰ هزار تومان بیشتر هزینه کند.
این در حالی است که افزایش حدود ۲۳ تا ۲۵ درصدی اعتبار کالابرگ مطرح شده است؛ افزایشی که میتواند بخشی از فشار هزینهای خانوارها را کاهش دهد، اما همچنان فاصله قابل توجهی با رشد قیمت کالاهای اساسی دارد. کالابرگ ۲۵ درصد افزایش مییابد، اما تورم جلوتر حرکت میکند؟
بر اساس اظهارات مطرحشده از سوی رئیسکل بانک مرکزی، دولت متعهد شده ارزش کالابرگ را متناسب با تغییرات بازار افزایش دهد و برای رشد حدود ۲۳ درصدی اعتبار آن برنامهریزی شده است.
بر این اساس، اعتبار یک میلیون تومانی کالابرگ میتواند به حدود یک میلیون و ۲۳۰ تا یک میلیون و ۲۵۰ هزار تومان افزایش پیدا کند. اما مسئله اصلی اینجاست که هزینههای زندگی خانوارها تنها به اندازه افزایش اعتبار کالابرگ رشد نکرده است.
بر اساس آخرین دادههای مورد اشاره، تورم سالانه در تیرماه ۱۴۰۵ به ۶۶ درصد و تورم نقطهبهنقطه به ۸۷.۹ درصد رسیده است. بنابراین، حتی افزایش ۲۵ درصدی اعتبار کالابرگ نیز ممکن است نتواند خود را با سرعت رشد هزینههای زندگی هماهنگ کند. یک میلیون تومان دیگر قدرت خرید گذشته را ندارد
در نخستین ماههای اجرای کالابرگ، بحث اصلی این بود که آیا اعتبار یک میلیون تومانی میتواند یک سبد غذایی کامل برای خانوار فراهم کند یا خیر. همان زمان نیز روشن بود که خانوارها برای حفظ تنوع غذایی باید میان کالاهای مختلف انتخاب کنند.
اکنون اما مسئله وارد مرحله جدیدی شده است. حتی همان سبد محدود نیز نسبت به گذشته گرانتر شده است.
افزایش قیمت برنج، گوشت، مرغ، لبنیات، حبوبات و روغن باعث شده ارزش واقعی اعتبار کالابرگ کاهش پیدا کند. به بیان دیگر، ممکن است رقم اسمی اعتبار افزایش یابد، اما قدرت خرید واقعی آن با همان سرعت رشد نمیکند. مقایسه قیمت سبد کالابرگ از دی ۱۴۰۴ تا مرداد ۱۴۰۵
بررسی قیمتهای بازار نشان میدهد بسیاری از اقلام اصلی سبد کالابرگ در فاصله دیماه ۱۴۰۴ تا مرداد ۱۴۰۵ افزایش قابل توجهی را تجربه کردهاند.
همین افزایش قیمت باعث شده اعتبار حمایتی که در ابتدای اجرای طرح برای خرید بخشی از نیازهای اساسی خانوار اختصاص یافته بود، امروز حجم کمتری از همان کالاها را پوشش دهد.
در نتیجه، خانوارها نهتنها با افزایش هزینه مواجه شدهاند، بلکه برای مدیریت اعتبار خود مجبور به انتخاب میان میزان خرید و تنوع کالاهای مورد نیاز شدهاند. یک میلیون و ۶۰۰ هزار تومان امروز چه سبدی میخرد؟
اگر یک اعتبار حدود یک میلیون و ۶۰۰ هزار تومانی را برای خرید سبدی از اقلام کالابرگی در نظر بگیریم، انتخابهای یک خانوار همچنان محدود خواهد بود.
این اعتبار میتواند برای خرید مقدار مشخصی برنج، روغن، حبوبات، لبنیات، تخممرغ، مقداری مرغ و کالاهای پایهای مانند ماکارونی، قند و شکر استفاده شود، اما با افزایش سهم کالاهای گرانتر، بهویژه گوشت قرمز، بخش قابل توجهی از بودجه سبد مصرفی خانوار مصرف خواهد شد.
به همین دلیل، یک میلیون و ۶۰۰ هزار تومان در مرداد ۱۴۰۵ شاید بتواند یک «سبد شروع» از کالاهای اساسی ایجاد کند، اما برای تأمین یک سبد غذایی کامل و متنوع، کفایت گذشته را ندارد. انتخاب اجباری خانوار؛ گوشت بخریم یا سبد را کاملتر کنیم؟
افزایش قیمت کالاهای پروتئینی، انتخاب خانوارها را دشوارتر کرده است. ورود گوشت قرمز یا افزایش سهم پروتئین در سبد خرید، میتواند به معنای کاهش خرید سایر اقلام باشد.
در گذشته، خرید همزمان مرغ، تخممرغ، لبنیات، حبوبات و مقداری گوشت قرمز برای خانوار امکانپذیرتر بود، اما امروز افزایش هزینهها باعث شده بسیاری از خانوادهها برای مدیریت بودجه خود میان این کالاها انتخاب کنند.
در چنین شرایطی، کالابرگ اگرچه همچنان یک ابزار حمایتی مستقیم محسوب میشود، اما در عمل ممکن است به جای افزایش قدرت انتخاب خانوار، آن را به سمت انتخاب میان نیازهای ضروری سوق دهد. مشکل جدید کالابرگ؛ اعتبار وجود دارد، اما فروشنده کمتر شده است
چالش کالابرگ تنها به کاهش قدرت خرید اعتبار محدود نمیشود. در هفتههای اخیر، مسئله دیگری نیز در شبکه پذیرندگان این طرح مطرح شده است.
برخی فروشندگان به دلیل تأخیر در تسویه مطالبات، تمایل کمتری برای ادامه همکاری با طرح کالابرگ دارند. از نگاه فعالان بازار، زمانی که فروشنده کالا را تحویل میدهد اما دریافت وجه با فاصله زمانی انجام میشود، انگیزه پذیرش اعتبار کاهش پیدا میکند.
همچنین گزارشهایی درباره توقف پذیرش کالابرگ در برخی مراکز عرضه میوه و ترهبار منتشر شده است. اگرچه موضوعاتی مانند مسائل مالیاتی نیز مطرح شده، اما مشکل تسویه مطالبات میتواند یکی از عوامل مهم کاهش همکاری برخی پذیرندگان باشد.
در نتیجه، یک تناقض جدید شکل میگیرد؛ خانوار اعتبار کالابرگ دارد، اما ممکن است امکان استفاده از آن در همه فروشگاهها و مراکز عرضه مانند گذشته فراهم نباشد. افزایش مبلغ کالابرگ به تنهایی کافی نیست
افزایش اعتبار کالابرگ میتواند در کوتاهمدت بخشی از فشار اقتصادی خانوارها را کاهش دهد، اما تجربه اجرای طرح نشان میدهد حمایت مؤثر نیازمند اقدامات همزمان دیگری نیز هست.
نخست، منابع حمایتی باید با دقت بیشتری به خانوارهایی برسد که بیشترین آسیب را از تورم و افزایش قیمت کالاهای اساسی دیدهاند.
دوم، شبکه تأمین کالا و فروشندگان پذیرنده باید پایدار بماند، زیرا اعتبار بدون دسترسی آسان به فروشنده و کالا، اثرگذاری واقعی خود را از دست میدهد.
سوم، تسویه منظم مطالبات فروشندگان ضروری است تا اجرای طرح با کاهش تعداد پذیرندگان و خروج تدریجی فروشگاهها مواجه نشود. کالابرگ چقدر از قدرت خرید گذشته عقب مانده است؟
کالابرگ قرار بود بخشی از فاصله ایجادشده در قدرت خرید خانوارها را جبران کند، اما مقایسه قیمتها نشان میدهد سرعت افزایش هزینههای زندگی از سرعت رشد اعتبار حمایتی بیشتر بوده است.
اگر اعتبار یک میلیون تومانی کالابرگ به حدود یک میلیون و ۲۵۰ هزار تومان افزایش یابد، همچنان برای خرید همان سبدی که در ابتدای اجرای طرح حدود یک میلیون تومان هزینه داشت، حدود ۳۰۰ تا ۴۵۰ هزار تومان کسری وجود خواهد داشت.
بنابراین، مسئله اصلی دیگر تنها افزایش رقم کالابرگ نیست. پرسش مهمتر این است که آیا سیاست حمایتی میتواند خود را با سرعت تغییرات بازار و رشد قیمت کالاهای اساسی هماهنگ کند یا حمایتهای دولتی همچنان چند قدم عقبتر از تورم حرکت خواهند کرد؟
کالابرگ از نظر عددی بزرگتر میشود، اما پرسش اصلی همچنان پابرجاست؛ آیا قدرت خرید و سفره خانوار نیز به همان اندازه بزرگتر شده است؟
