دو تا هفت سال طول میکشد که پدیدهای اقلیمی به نام النینو شکل بگیرد و آثارش در آبوهوای کرهزمین نمایان شود. این پدیده عموما 9 تا 12 ماه طول میکشد و اوج آن معمولا در پاییز و زمستان نیم کره شمالی رخ میدهد. ال نینو الگوهای جوی را به شکلی تغییر میدهد که نفوذ سامانههای بارشی و رطوبت به فلات ایران را آسانتر میکند. البته سحر تاجبخش رئیس سازمان هواشناسی اگرچه افزایش بارشها را تایید میکند؛ اما تذکر میدهد که با این رخداد، شاهد افزایش روند دمای هوا هم خواهیم بود. به گفته تاجبش، بر اساس شواهد موجود، انتظار میرود اوج ال نینو تقریبا حدود دیماه رخ دهد و افزایش دمای ناشی از آن، عمدتا در سال بعدی میلادی اثرات خود را نمایان کند.
النینو یکی از مؤلفههای اقلیمی کره زمین است که موجب گرم شدن آب اقیانوس آرام جنوبی میشود و آثار آن در مناطق مختلف جهان، از جمله خاورمیانه، قابل مشاهده است. این پدیده میتواند موجب تغییراتی در میزان بارش و دمای ایران شود. به گفته تاجبخش، با توجه به الگوهای فعلی، با احتمال تقریباً ۷۰ درصد انتظار داریم بارشهای پاییزه فراتر از نرمال باشند و این وضعیت ادامه داشته باشد؛ البته در سالهایی نیز شاهد وقوع النینو بودهایم، اما تغییر قابلتوجهی در بارشهای کشور رخ نداده است.
احتمال بروز سیلاب در پاییز و زمستان
دادههای الگوهای هواشناسی، گروهی از کارشناسان را متقاعد کرده که پاییز و زمستان سیلخیزی خواهیم داشت. آنها هشدار میدهند که حتما باید برای مدیریت این بلای طبیعی، برنامهریزی مناسب داشته باشیم. اما آیا پیشبینیهای انجام شده، قطعا به وقوع میپیوندد و ما در فصل پیش رو، شاهد سیل فراگیر در کشور خواهیم بود؟
احد وظیفه رئیس مرکز مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی در گفتوگو با هفتصبح توضیح میدهد که اغلب مدلهای عددی بارشهای قوی برای پاییز و زمستان آینده، پیشبینی میکنند. یعنی در این دو مقطع، ما با بارشهای بیش از نرمال سرما و کار خواهیم داشت.او میگوید که اگر بارشهای 50 تا 60 سال گذشته را در سه دسته مساوی نرمال، بیش از نرمال و کم بارشی تقسیم کنیم، امسال قطعا در سالهایی قرار میگیرد که بارشها بیش از حد نرمال خواهد بود.
به گفته وظیفه، پیشبینی فصلی با اندکی احتمالات سر و کار دارد؛ زیرا برخی پدیدهها قابل پیشبینی نیستند و اثر آنها در پاییز و زمستان، در حال حاضر قابل پیشبینی نیست. باید کمی زمان بگذرد تا با دقت بیشتری در این رابطه اظهار نظر کنیم. اما اکنون، با احتمال بیش از 60 درصد، بارشها بیش از حد نرمال خواهد بود و پاییز امسال در گروه ترسالی قرار میگیرد.
ریسکها فراموش نشود
رئیس مرکز مدیریت بحران خشکسالی تاکید میکند که با وجود ترسالی پاییز، نباید ریسکها را فراموش کنیم زیرا ما در کشوری خشک زندگی میکنیم. در نتیجه نباید با گشاده دستی، کشت را توسعه بدهیم و اقداماتی که چندان با شرایط کشور سازگار نیست را پیگیری کنیم. زیرا چنین رفتارهایی میتواند باعث خسارت شود.
در حالی که هواشناسی معتقد است احتمال بروز سیلاب وجود دارد، آیا باید منتظر شرایط پیش آمده در سال 98 باشیم که 22 استان کشور درگیر سیلاب شد؟ وظیفه در این رابطه میگوید که سیل 98 در بهار رخ داد، ولی سیلابهای پیش رو مربوط به پاییز و زمستان است اما شرایط تا حدودی شبیه هم خواهد بود.
او میگوید که بارشهای بهاره خیلی از نظر امنیت غذایی مهم است و میزان خسارات ناشی از خشکسالی بهاره، بسیار بالاست زیرا فصل رویش گیاه و محصولات کشاورزی در بهار واقع شده و حتی اگر پاییز و زمستان خوبی داشته باشیم اما در بهار بارش رخ ندهد، خسارت به کشور وارد میشود.
تاثیرپذیری بیشتر غرب و شمال
به گفته رئیس مرکز مدیریت بحران خشکسالی، معمولا در ایران طی روزهای آغازین پاییز، بارشهای زیادی نداریم. نیمه دوم پاییز فصل بارشهای کشور است و از نیمه آبان، بارندگیها آغاز میشود. تا قبل از آن، بارندگی سنگین نداریم. ابتدا بارشها در غرب و شمال غرب کشور و استانهای شمالی آغاز میشود و بعد در عرضهای پایینتر بارش رخ میدهد. تا آبان ماه حتی در تهران بارش جدی نداریم.
او اضافه میکند: امسال انتظار داریم که بارشها به موقع آغاز شود. در حوزه زاگرس، استانهایی که در سمت بادسو یا در جهت جریانهای مرطوب زاگرس قرار دارند، یعنی سمت غرب رشته کوههای زاگرس و استانهایی مثل خوزستان، لرستان، ایلام، کرمانشاه و چهار محال و بختیاری، بیشتر تاثیر را از النینو میپذیرند. بارشهای فرانرمال بیشتر در این مناطق ظاهر میشود اما در استانهای فلات مرکزی که اقلیم خشکی دارند، بارشها اگر هم اضافه شود، خیلی قابل ملاحظه نیست. بنابراین مدیریت سیلاب در استانهای دارای مناطق کوهستانی و پرشیب به خصوص استانهای بادسوی زاگرس، باید جدی گرفته شود. زیرا آنها بیشترین تاثیر را میپذیرند.
