گنج تاریخ به غارت می‌رود

می‌گویند: «گنج را که پیدا کردیم، خمسش را می‌دهیم. نه خلاف شرع است نه قانون. ما برنداریم و نبریم، دولت می‌برد. همه از فقر است؛ مردم کار داشته باشند که به دنبال گنج نمی‌افتند.» این‌ها بخشی از کامنت‌های کاربران در واکنش به مطالبی درباره حفاری‌های غیرمجاز است؛ واکنش‎‌هایی که در توجیه تصرف و آسیب به محوطه‌های باستانی، از فقر، باورهای مذهبی و بی‌اعتمادی به نهادهای رسمی در میان افکارعمومی می‌گوید.

تصاویر و گزارش‌های منتشرشده از محوطه‌های باستانی، بارها حفره‌هایی را نشان داده‌اند که در جست‌وجوی گنج یا خاک طلا ایجاد می‌شوند. سرهنگ آیت احمدی، فرمانده یگان حفاظت میراث فرهنگی، از کشف و ضبط ۱۳ هزار و ۹۸۳ شیء اصلی از اموال فرهنگی و ۴۲ هزار و ۳۳۹ شیء تقلبی مورد استفاده در قاچاق و کلاهبرداری، توقیف سه هزار و ۱۰۳ دستگاه فلزیاب و دستگیری پنج هزار و ۱۲۶ متهم و متخلف طی دوسال از مرداد ۱۴۰۳ تا مرداد ۱۴۰۵ خبر داده است. برای سه هزار و ۲۸۵ نفر نیز پرونده قضایی تشکیل شده است. این آمار در حالی منتشر شده که ماده ۵۶۲ قانون مجازات اسلامی، مصوب ۱۳۷۵، حفاری و کاوش به قصد دستیابی به اموال تاریخی‌ـ‌فرهنگی را ممنوع می‌کند و برای مرتکبان آن از شش ماه تا سه سال حبس و ضبط اشیای مکشوفه و ابزار حفاری را در نظر می‌گیرد. خریدوفروش اموال حاصل از حفاری غیرمجاز نیز در همین ماده جرم‌انگاری شده است. اما از سوی دیگر، قانون مصوب سال ۱۳۷۹، ساخت، خریدوفروش، نگهداری، تبلیغ و استفاده از دستگاه فلزیاب را تنها به دریافت مجوز از سازمان میراث فرهنگی منوط می‌کند. با وجود این قانون‌گذاری‌ها، صفحاتی در اینستاگرام همچنان دستگاه‌های نقطه‌زن و گنج‌یاب را تبلیغ و عرضه می‌کنند و نحوه استفاده از آن‌ها را آموزش می‌دهند.

بخشی از تاریخ ایران برای همیشه از بین خواهد رفت

در دوهفته گذشته، کارزار «درخواست برخورد قاطع و بازدارنده با حفاری‌های غیرمجاز و غارت میراث باستانی ایران» خطاب به دادستان کل کشور و وزیر میراث فرهنگی، خواستار اجرای مؤثر قوانین موجود و برخورد قضایی با عاملان حفاری غیرمجاز، شبکه‌های خریدوفروش آثار تاریخی و کسانی است که با تبلیغ، آموزش، نمایش این فعالیت‌ها به گسترش آن کمک می‌کنند. تا زمان نگارش این گزارش، هزار و ۴۱۴ نفر این کارزار را امضا کرده‌اند. …