با آغاز جنگ جهانی اول اگرچه دولت ایران اعلام بی‌طرفی کرده بود تا کشور را از درگیری‌های ویرانگر دور نگه دارد، اما این بی‌طرفی در عمل چندان دوام نیاورد. علیرضا زمانی، تهران‌پژوه، در این باره می‌گوید: «دولت‌های انگلیس، روسیه و عثمانی خیلی زود نیروهای خود را وارد خاک ایران کردند.»

شفقنا- روزنامه جمهوری اسلامی در سرمقاله امروز خود نوشت: تاریخ روابط غرب با جهان اسلام در یک قرن اخیر، دو طرح تجزیه در حافظه خود ثبت کرده است. اولین مورد مربوط به تجزیه دولت عثمانی و ایجاد کشورهای کوچک بر مبنای منافع استعمارگران است که براساس طرح «ساکس پیکو» عملی شد و دومین مورد تجزیه کشورهای [ ]

ویلیام کلیولند در کتاب خاورمیانه مدرن نوشت: نخستین مرحله از دوره ترک‌های جوان، از ۱۹۰۹ تا ۱۹۱۳، شاهد کشمکش قدرت میان کمیته اتحاد و ترقی – که پایگاه آن در میان افسران جوان و میان‌رتبه ارتش و کارمندان دولت بود – و ائتلاف‌های متغیری از لیبرال‌ها و محافظه‌کاران که جز مخالفت با کمیته اتحاد و ترقی وجه اشتراک …

ویلیام کلیولند در کتاب تاریخ خاورمیانه مدرن خود می نویسد: شتاب نسبی که با آن بریتانیا و روسیه به توافقی درخصوص تقسیم ایران دست یافتند، تهدیدی جدی برای دولت عثمانی محسوب می‌شد. در طول قرن نوزدهم، رقابت میان قدرت‌های بزرگ مانعی مهم برای تسلط کامل هر یک از آنها بر بخش‌های وسیعی از قلمرو عثمانی بود. اما …

شفقنا- استاد سید جواد ورعی در یادداشتی که در اختیار شفقنا قرار داد، آورده است:‌ در جنگ جهانی اول که دول متعدد اروپایی به دولت عثمانی اعلان جنگ کردند، این سئوال برای شیعیان پیش آمد که آیا آنان وظیفه دفاع دارند از این دولت حمایت کنند، در حالی که بنابر مبانی فقهی امامیه مطلوب نیست. [ ]

عثمانی‌ها که در دوره شاه تهماسب یکم و بر اساس قرارداد صلح «آماسیه» با دولت صفوی متارکه جنگ کرده‌بودند، به دنبال فرصتی برای عهدشکنی و هجوم دوباره به ایران می‌گشتند که شرایط بحرانی داخل کشور، پس از حکومت اسماعیل دوم، این بهانه و فرصت را به آنها داد. 

ناصرالدین‌شاه قاجار در خاطرات خود از پذیرش عهدنامه پس از جنگ سواستوپول توسط دولت روسیه به‌عنوان کسر شأن یاد می‌کند و در عین حال وضعیت نامطلوب عثمانی را توصیف می‌نماید. این یادداشت تاریخی به روایت سفر او به کربلا همراه با جزئیات جالبی از همراهان و شرایط سفر می‌پردازد.

امروز حکم شده بود خزانه حضرت را که از ایام وهابی الی حال درش بسته است، و کسی باز نکرده است - قریب هفتاد سال می‌شود - باز کنند و ثبتش را بردارند و دوباره مُهر دولت ایران و عثمانی بشود که حیف و میل نشود.

دولت روس به دول انگلیس و غیره اعلام کرده است که عهدنامه بعد از جنگ سواستپول را حالا قبول ندارم، کسر شأن من است؛ حالت عثمانی خیلی بد است.

ویلیام کلیولند در کتاب خود می‌نویسد: از منظری، محمدعلی را می‌توان صرفاً جنگ‌سالاری سنتی دانست که در پی بنیان‌گذاری سلسله‌ای موروثی و مستقل، به زیان دولت رو ‌به ‌زوال عثمانی عمل می‌کرد. با این همه، در کنار ویژگی‌های آشنا و معمول حکومت‌های استبدادی و نظامی‌گری، رژیم او نخستین برنامه‌ای پایدار در خاورمیانه …

امروز حکم شده بود خزانه حضرت را که از ایام وهابی الی حال درش بسته است، و کسی باز نکرده است - قریب هفتاد سال می‌شود - باز کنند و ثبتش را بردارند و دوباره مُهر دولت ایران و عثمانی بشود که حیف و میل نشود.

فعالیت‌های مستمر تیکا در کشورهای ترک زبان آسیای مرکزی، ترکیه را به عنوان یک برادر بزرگتر و شریک قابل اعتماد برای دولت و مردم آن کشورها معرفی می‌کند و برای آنکارا نیز در بلند مدت منافع اقتصادی و سیاسی به همراه خواهد داشت.