کارشناس سیاسی
مجله صدا *
هنگامی که گفتمان جامعه مدنی توسط دولت نخستِ اصلاحات به فضای سیاسی ایران عرضه شد، مناقشات بزرگی برانگیخت.
اگرچه رئیس دولت اصلاحات بر اینکه مقصود دولت از گفتمان جامعه مدنی، تشکیل مدینة النبی است، تأکید می کرد و همین تأکید رئیس جمهور وقت، در آخرین دیدار هیئت دولت هشتم با رهبر معظم انقلاب، مورد تحسین ایشان قرار گرفت اما آنطور که به نظر می رسید، کلیت جریان اصلاحات، تلقی متفاوتی از جامعه مدنی داشت.
در محافل سیاسی اصلاحطلب ایران، گفتمان جامعهٔ مدنی در مقابل نظریه اقتدار کاریزماتیک مطرح شد.
در نظریه اقتدار کاریزماتیک، توده های مردم مستقیم و بی واسطه با رأس هرم نظام سیاسی، ارتباط برقرار می کنند و قدرت و جاذبه کاریزماتیک رهبران سیاسی، پشتوانه اقتدار سیاسی و پویایی عرصهٔ سیاسی است.
اما در ساحت نظریه جامعهٔ مدنی، رابطه مردم با نظام و مقامات سیاسی، باید توسط احزاب، رسانهها و نهادهای اجتماعی که از آنها تعبیر به جامعه مدنی می شود، تنظیم شود و توده جامعه فاقد صلاحیت ارتباط مستقیم و بی واسطه با نظام سیاسی است.
چنین برداشتی از جامعه مدنی، آفات فراوانی به دنبال دارد که از میان آنها می توان به سرکوب خواست و ارادهٔ عموم مردم و تلقی اشتباه خواست نخبگان و جامعهٔ مدنی به عنوان خواست مردم، ظهور نارضایتی گسترده در جامعه به دلیل چشمپوشی جامعهٔ مدنی از مطالبات اصلی مردم و تضعیف پشتوانه مردمی نظام سیاسی اشاره کرد.
البته جامعه مدنی در جهان غرب نیز، با چنین نگاهی همراه است و طرح ایدهٔ جامعه مدنی توسط اندیشمندانی همچون هانا آرنت، در واقع یک تمهید برای رفع اقتدارِ مبتنی بر حکمرانی کاریزماتیک و ازبین بردن رابطه بی واسطه توده مردم با نظام سیاسی است.
در جناح اصلاح طلب ایران نیز به خصوص در دوره دولت اصلاحات و مجلس ششم چنین برداشتی از جامعه مدنی، به وضوح قابل مشاهده بود.
از این رو جریان اصلاح طلب، همواره خواهان تأمین مطالباتی بود که در چارچوب نخبهگرایی طرح می شد و نسبت چندانی با مطالبات عمومی مردم نداشت و بر اساس باور به انحصار صلاحیت کنش سیاسی در جامعه مدنی و فقدان چنین صلاحیتی در عموم مردم، شکل گرفته بود. …


دانلود از کافه بازار




































































































