تریاک هست، اما شربت تریاک نیست! معمای یک کمبود عجیب

عصر ایران - شربت اپیوم یا شربت تریاک (تنتور اپیوم) یکی از داروهای مهم در حوزه درمان اعتیاد و برخی بیماری‌های خاص در ایران است. این دارو که از عصاره تریاک تهیه می‌شود، طی سال‌های اخیر به‌عنوان یکی از گزینه‌های درمان نگهدارنده برای افراد وابسته به مواد افیونی در مراکز مجاز مورد استفاده قرار گرفته است.

با این حال، از اواخر سال ۱۴۰۴ و به‌ویژه در طول سال ۱۴۰۵، کمبود شدید این دارو به یکی از چالش‌های جدی نظام درمان اعتیاد کشور تبدیل شده است. این گزارش با تکیه بر اطلاعات موجود، به بررسی ماهیت دارو، وضعیت کمبود، علل آن، پیامدهای احتمالی و واکنش‌های رسمی می‌پردازد.

شربت اپیوم یک محلول الکلی حاوی آلکالوئیدهای تریاک است که مهم‌ترین ترکیب فعال آن مورفین می‌باشد. در فرمولاسیون استاندارد، هر میلی‌لیتر از این دارو حدود ۱۰ میلی‌گرم مورفین بدون آب دارد. این دارو علاوه بر کاربرد تاریخی در کنترل اسهال شدید، در ایران بیشتر در چارچوب درمان نگهدارنده اعتیاد به تریاک و مواد مشابه مورد استفاده قرار گرفته است. همچنین در موارد محدود برای تسکین درد بیماران صعب‌العلاج و برخی جانبازان نیز تجویز می‌شود.

به دلیل وجود مورفین، این دارو پتانسیل اعتیادآوری بالایی دارد و مصرف آن باید تحت نظارت دقیق پزشکی انجام شود. دسترسی به آن صرفاً از طریق مراکز درمان اعتیاد دارای مجوز و با نسخه پزشک امکان‌پذیر است.

بر اساس گزارش‌های موجود تا شهریور ۱۴۰۵، کمبود شربت اپیوم از اواخر سال ۱۴۰۴ آغاز و در سال ۱۴۰۵ به‌شدت تشدید شده است. در بسیاری از استان‌ها سهمیه مراکز درمان اعتیاد به‌طور چشمگیری کاهش یافته و در برخی مناطق عملاً قطع شده است. گزارش‌هایی از کاهش تا ۹۰ درصدی سهمیه در برخی مراکز منتشر شده است. در شهرهایی مانند مشهد، توزیع این دارو در مراکز درمان اعتیاد متوقف و صرفاً به بیماران خاص (از جمله بیماران صعب‌العلاج و برخی جانبازان) محدود شده است.

در حالی که دارو در شبکه رسمی کمیاب است، گزارش‌های متعدد از وجود آن در بازار سیاه با قیمت‌های بسیار بالا حکایت دارد. این وضعیت نشان‌دهنده نشت دارو از شبکه رسمی به بازار غیرقانونی است. …