[سیدحسام فروزان] سینما زبانِ فردا را می‌سازد

سینما زبان را از کتاب‌ها به بطنِ زندگی می‌آورد و آن را به تنفس دراماتیک وامی‌دارد. سینما آیینه‌ی زبان و حافظه‌ی ملی است و دیالوگ‌هایی که در فیلم‌ها می‌شنویم زبان فردای گویشوران فارسی را می‌سازد. به مناسبت روز زبان فارسی، باید پرسید سینمای ایران تا چه اندازه توانسته پاسدار این امانت باشد؟ در این مختصر تنها به طرح موضوع می‌رسیم و بعدها باید مفصل به آن پرداخت.

سینما به مثابه‌ بستر زایش واژگان

زبان در سینما تنها ابزاری برای انتقال اطلاعات نیست، بلکه بافتِ روحی و روانی اثر را می‌سازد. در تاریخ سینمای ایران، آثار ماندگاری وجود دارند که زبان فارسی را نه به عنوان تکلیفی اداری، بلکه به مثابه‌ی جواهری درخشان به رخ کشیده‌اند. برای نمونه، در آثار بزرگی چون «هزاردستان» یا «سوته‌دلان»، زنده‌یاد علی حاتمی زبان فارسی را به تار و پودی شاعرانه تبدیل کرد. 

این آثار نشان دادند که واژگان کهن و آهنگین، ظرفیت بی‌نظیری برای بیان لطیف‌ترین احساسات انسانی در قاب تصویر دارند. سینما در این جایگاه، فراتر از یک سرگرمی، به موزه‌ای زنده تبدیل می‌شود که واژگان را در حافظه‌ی جمعیِ نسل‌ها ثبت و ماندگار می‌کند.

نگاهی به سینمای کلاسیک جهان نشان می‌دهد که قدرتِ دیالوگ در «وزن»، «تأمل» و «اختصار» آن نهفته است؛ جایی که گاهی یک سکوت یا یک نگاه، از ساعت‌ها گفتارِ پرطمطراق اثرگذارتر است. متأسفانه در سینمای مدرن، گاهی با حجم انبوهی از دیالوگ‌های شتاب‌زده و سطحی روبه‌رو می‌شویم که به دایره واژگان مخاطب آسیب می‌زنند. سینمای متعهد و اصیل باید بداند که کلمه در پرده‌ی عریض سینما، بارِ معنایی سنگینی دارد؛ کم‌گویی و گزیده‌گویی، نه تنها احترام به هوش مخاطب، بلکه صیانت از اصالت زبان در برابر هجومِ دیالوگ‌های خنثی است.

امروزه یکی از تهدیدهای بزرگ سینمای ایران، نفوذِ زبانِ الکنِ شبکه‌های اجتماعی و اصطلاحات … …