از آغاز عصر خرد (به تعبیر ویل دورانت) بیش از 5 قرن می‌گذرد. مفهوما پیشگامان مفهوم خردمندی در آن زمان پیش‌بینی می‌کردند که از آن پس جریان خردورزی که بعدا به پوزیتیویسم تعبیر شد جهان را در بستری قرا می‌دهد که عنصر خرد، انسان را در سیری تکاملی قرار می‌‌دهد که فارغ از تعصبات، پیشداوری‌ها و به دور از ارتجاع …

او در «جاویدنامه» می نویسد: فنا در او، عین دوام است بدین سان، رابطه ی خود و دیگری در اندیشه اقبال، از سطح روان‌شناختی یا اجتماعی، فراتر رفته و به سطح متافیزیکی ارتقا می یابد: انسان در مواجهه با خدا و جهان «خود» را نه در نفی دیگری، بلکه در تعامل و عشق با او تحقق می بخشد و می توان دید که نسبت خود و دیگری …