سرطان سلول پایهای (Basal Cell Carcinoma) شایعترین نوع سرطان است و بر اساس آمار ارائهشده، از هر پنج بزرگسال، یک نفر در طول زندگی خود به این نوع سرطان پوست مبتلا میشود. با وجود شیوع بالا، تشخیص آن همیشه ساده نیست؛ زیرا این بیماری در مراحل اولیه میتواند ظاهری بسیار شبیه به خشکی پوست، جای جوش، اگزما یا زخمی معمولی داشته باشد.
این سرطان چگونه ظاهر میشود؟
سرطان سلول پایهای معمولاً به شکل یک برجستگی کوچک همرنگ پوست، زخم، لکه پوستهپوسته یا ناحیهای شبیه پوست خشک ظاهر میشود. همین ویژگی باعث میشود بسیاری از افراد آن را جدی نگیرند. این نوع سرطان بیشتر در قسمتهایی از بدن دیده میشود که بیشتر در معرض نور خورشید هستند؛ از جمله صورت، بینی، گوشها و پوست سر، گردن، شانهها، دستها و بازوها از نواحی شایع ابتلا هستند.
سرطان سلول پایهای برخلاف برخی سرطانهای دیگر، بهندرت به قسمتهای دور بدن گسترش پیدا میکند، اما میتواند در بافتهای اطراف رشد کند و به ساختارهای مهم آسیب بزند. به گفته متخصصان، هرچه ضایعه مدت بیشتری باقی بماند و بزرگتر شود، درمان آن میتواند پیچیدهتر شود؛ بهویژه اگر در نزدیکی چشم، بینی یا سایر ساختارهای حساس قرار داشته باشد.
این سرطان ممکن است به شکل یک برجستگی گرهای همراه با رگهای خونی بسیار ریز، لکهای سطحی شبیه پوست خشک یا ضایعهای صاف، سفت و شبیه جای زخم دیده شود. نوعی از این ضایعات میتواند به عمق پوست نفوذ کند و همین مسئله درمان آن را دشوارتر میکند.
یکی از روشهای پیشنهادی متخصصان برای بررسی پوست، توجه به «نشانه جوجه اردک زشت» است؛ یعنی فرد به دنبال خال، لکه یا ضایعهای بگردد که از نظر ظاهر با سایر لکههای روی پوستش تفاوت محسوسی دارد. چنین ضایعهای باید توسط متخصص پوست بررسی شود.
همچنین ایجاد یک برجستگی سفت و صورتیرنگ که قبلاً وجود نداشته، زخم جدید، یا لکهای که مرتب خونریزی میکند و طی چند هفته بهبود نمییابد، از مواردی است که نباید نادیده گرفته شود.
چه کسانی بیشتر در معرض خطر هستند؟
سرطان سلول پایهای میتواند هر فردی را درگیر کند، اما خطر ابتلا در افراد بالای ۴۰ سال، افرادی با پوست روشن، کسانی که سابقه سرطان پوست دارند و افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند بیشتر است. با این حال، سن پایین به معنای مصونیت در برابر این بیماری نیست. حتی جوانان نیز ممکن است به سرطان پوست مبتلا شوند.
این سرطان معمولاً بهآرامی رشد میکند و به طور متوسط تنها حدود ۲ تا ۳ میلیمتر در سال گسترش مییابد؛ بنابراین اگر فرد در معاینه شخصی متوجه آن نشود، انجام معاینات منظم پوست میتواند به تشخیص آن پیش از ایجاد آسیب جدی کمک کند.
درمان سرطان سلول پایهای چگونه است؟
تشخیص قطعی سرطان سلول پایهای معمولاً با نمونهبرداری یا بیوپسی انجام میشود. نوع درمان به عواملی مانند نوع سرطان، اندازه و محل ضایعه و همچنین این موضوع بستگی دارد که سرطان برای نخستین بار ایجاد شده یا عود کرده است.
برای ضایعاتی که خطر بیشتری دارند، جراحی موس (Mohs) یکی از روشهای ترجیحی درمان است. در این روش، متخصص پوست لایههای بسیار نازکی از بافت سرطانی را بهتدریج خارج میکند و هر لایه را زیر میکروسکوپ بررسی میکند. این روند تا زمانی ادامه پیدا میکند که دیگر سلول سرطانی در نمونه مشاهده نشود. سپس محل جراحی، در صورت نیاز، توسط متخصص پوست یا جراح پلاستیک ترمیم میشود.
در برخی موارد، سرطان سلول پایهای را میتوان با روشهای کمتهاجمیتر درمان کرد؛ از جمله برداشتن ضایعه با ابزارهای مخصوص و استفاده از جریان الکتریکی یا بهکارگیری برخی کرمهای تجویزی.
میزان درمان موفقیتآمیز برخی انواع این سرطان به حدود ۹۸ تا ۹۹ درصد میرسد. با این حال، افرادی که یک بار به سرطان پوست غیرملانومی مبتلا شدهاند، در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به نوع دیگری از آن قرار دارند؛ زیرا ابتلا میتواند نشانهای از میزان بالای مواجهه با پرتو فرابنفش و آسیب واردشده به دیانای سلولهای پوست باشد.
چگونه از سرطان سلول پایهای پیشگیری کنیم؟
متخصصان پوست توصیه میکنند از ضدآفتابهای طیفگسترده، چه شیمیایی و چه مینرال، با اسپیاف حداقل ۳۰ استفاده شود. ضدآفتاب باید تقریباً هر دو ساعت یک بار تمدید شود و در صورت تعریق یا شنا، دفعات استفاده افزایش یابد.
در افراد پرخطر، بهویژه کسانی که چندین بار به سرطان پوست مبتلا شدهاند، ممکن است پزشک مکمل نیکوتینامید، نوعی از ویتامین ب ۳، را نیز پیشنهاد کند. برخی پژوهشگران معتقدند این ماده میتواند به بازسازی انرژی سلولی و ترمیم آسیب دیانای ناشی از پرتو فرابنفش کمک کند. با این حال، مصرف آن باید با نظر پزشک باشد، زیرا ممکن است با برخی داروها، از جمله بعضی داروهای ضدتشنج، رقیقکنندههای خون و داروهای دیابت تداخل داشته باشد.
در برخی موارد نیز پزشکان از «فتودینامیکتراپی» استفاده میکنند؛ روشی که در آن داروهای خاص همراه با نور برای از بین بردن سلولهای پیشسرطانی و برخی سلولهای سرطانی پوست به کار میروند.
