یک جای کار می‌لنگد؛ از خط‌کش Taper تا شکاف در اقتصاد سیاسی

صحنه کوتاه بود، اما آنچه در اتاق Green Light Audit سایپا اتفاق افتاد، ظرفیت طرح پرسشی بسیار بزرگ‌تر از کیفیت بدنه یک خودرو را داشت.

دکتر مسعود پزشکیان در جریان بازدید از سایپا، هنگام مشاهده بدنه خودروی شاهین، به فاصله‌ها و ناهماهنگی میان بخش‌هایی از بدنه توجه کرد و گفت: «یه جای کارتون می‌لنگه.»

در گفت‌وگویی که میان رئیس‌جمهور و مدیران شکل گرفت، بحث به Gap و Flush، فاصله‌های چند دهم میلی‌متری و چند میلی‌متری میان اجزای بدنه رسید. مدیران نیز برای توضیح وضعیت، به ابزارها و روش‌های پیچیده اندازه‌گیری، از جمله CMM یا Coordinate Measuring Machine اشاره کردند.

اما شاید پرسش ساده‌تر این بود: در اتاقی که اساساً برای ارزیابی ظاهری و کیفیت مونتاژ خودرو طراحی شده، آیا برای تشخیص و اندازه‌گیری بخش مهمی از همین Gap و Flush، همیشه به دستگاه‌های پیچیده نیاز داریم؟

در بسیاری از ارزیابی‌های بدنه، ابزار ساده‌ای مانند Taper Gauge یا خط‌کش اندازه‌گیری شکاف نیز می‌تواند واقعیت را مستقیم‌تر نشان دهد؛ ابزاری ساده که فاصله را نشان می‌دهد، بدون آنکه بتوان پشت پیچیدگی دستگاه، گزارش یا توضیحات فنی پنهان شد.

و شاید مسئله اقتصاد ایران نیز بیش از آنکه کمبود دستگاه‌های پیچیده تشخیص باشد، کمبود همین ابزارهای ساده برای دیدن واقعیت باشد.

وقتی ابزار پیچیده، جای واقعیت را می‌گیرد

در صنعت، دستگاه‌های پیشرفته اندازه‌گیری ضروری‌اند. CMM ابزار ارزشمندی است و در اندازه‌گیری دقیق مختصات، هندسه و انطباق قطعات کاربردهای مهمی دارد. مسئله، تقابل میان فناوری پیشرفته و ابزار ساده نیست.

مسئله از جایی آغاز می‌شود که ابزار پیچیده، جای پرسش ساده را بگیرد.

گاهی یک خط‌کش ساده کافی است تا نشان دهد فاصله وجود دارد.

ابتدا باید بپذیریم فاصله وجود دارد؛ سپس درباره علت آن بحث کنیم.

در سیاست‌گذاری اقتصادی نیز گاه دقیقاً برعکس عمل می‌کنیم. پیش از آنکه نتیجه یک سیاست را با واقعیت ساده زندگی مردم و وضعیت بنگاه‌ها بسنجیم، وارد لایه‌های پیچیده‌ای از توجیه، گزارش، دستورالعمل و نظریه می‌شویم.

در حالی که بعضی پرسش‌ها به پیچیدگی پاسخ نیاز ندارند:

آیا تولیدکننده سودآور است یا زیان‌ده؟

آیا شکاف قیمت کارخانه و بازار رانت ایجاد کرده یا نه؟

آیا قطعه‌ساز مطالبات خود را به‌موقع دریافت می‌کند؟ …