پکن آنچه تحریمهای «یکجانبه» ایالات متحده مینامد، قاطعانه رد میکند و مدتهاست از حق خود برای تجارت منظم با شرکایی مانند ایران و روسیه دفاع کرده است. همچنین حدس زده میشود که واشنگتن از ایجاد یک رویارویی اقتصادی گستردهتر که به هر دو کشور آسیب برساند، درست قبل از انتخابات میاندورهای ایالات متحده، محتاط خواهد بود.
روز سهشنبه، پس از کنفرانس مطبوعاتی بسنت، وزارت امور خارجه چین متعهد شد که در مواجهه با تهدیدهای تحریمی ایالات متحده، «تمام اقدامات لازم» را برای محافظت از «حقوق و منافع مشروع خود» انجام دهد. لین جیان، سخنگوی این وزارتخانه، گفت: «جنگ اقتصادی و فشار حداکثری به حل مسئله کمکی نخواهد کرد؛ آنها فقط تنشها و درگیریها را تشدید میکنند، خطرات سرریز ایجاد میکنند و نظم اقتصادی و مالی جهانی را مختل میکنند.»
تهدید بسنت همچنین پیش از سفر بسیار مورد انتظار شی جینپینگ، رهبر چین، به ایالات متحده در ماه آینده مطرح میشود، جایی که دو طرف میتوانند در مورد تمدید آتشبس تجاری حیاتی که قرار است اواخر پاییز امسال منقضی شود، پیشرفتهایی داشته باشند.
دونالد ترامپ، رئیس جمهوری ایالات متحده، پیش از این گفته بود در دیدار ماه مه بین این دو، از شی «هیچ لطفی» در مورد ایران نخواسته است - بیانیهای که اگر درست باشد، احتمالاً برای پکن بوی ناامیدی آمریکا برای پایان دادن به درگیری را خواهد داشت.
آنچه اکنون باقی مانده، محاسبه دقیقی برای هر دو کشور در مورد چگونگی عبور از آنچه بسنت دوره «دیپلماسی آرام» نامیده - یا صدور اولتیماتومهای خصوصی به شرکای اقتصادی ایران، که رئیس خزانهداری در کنفرانس مطبوعاتی خود به طور خاص از آن نام نبرد - است.
تحلیلگران چینی فضایی محدود برای خواستههای واشنگتن پیشنهاد میکنند. ژائو لانگ، مدیر موسسه مطالعات راهبردی و امنیتی بینالمللی در موسسات مطالعات بینالمللی شانگهای، گفت: «بعید است چین وضعیتی را بپذیرد که در آن واشنگتن تعیین کند کدام شرکتهای چینی میتوانند به طور قانونی با کشورهای ثالث تجارت کنند. این امر سابقهای ایجاد میکند که تحریمهای ثانویه ایالات متحده میتواند به طور مؤثر روابط تجاری چین با کشورهای ثالث را تعیین کند.»
واشنگتن چه کاری میتواند انجام دهد
چین نفت ایران را با استفاده از یک سیستم سایهدار که از نظر طراحی از سیستم دلار آمریکا - و تحریمها - جدا شده است، وارد میکند. پالایشگاههای خصوصی، به اصطلاح «تیپات»، نفت خام ایران تحت تحریم ایالات متحده را خریداری و فرآوری میکنند و به شبکهای از بنادر، موسسات مالی و تانکرهایی متکی هستند که اغلب به طور مشابه از قرار گرفتن در معرض دید بینالمللی محافظت میشوند. چین سالهاست این خریدها را رسماً ثبت نکرده، از زمانی که ایالات متحده پس از خروج دولت اول ترامپ از توافق هستهای ایران در دوران اوباما، تحریمهای خود را علیه ایران دوباره اعمال کرد.
اما تحلیلگران میگویند نقاط فشار وجود دارند. مکس میزلیش، تحلیلگر ارشد پژوهشی در اندیشکده بنیاد دفاع از دموکراسیها در واشنگتن، گفت: «وقتی به مالکیت بالادستی این نهادها نگاه میکنید، متوجه میشوید که بسیاری از آنها مستقیم یا غیرمستقیم توسط نهادهای دولتی بزرگ چینی که به شدت در سیستم دلار آمریکا ادغام شدهاند، نگهداری میشوند. با تحریم شرکتهای تابعه آنها، ایالات متحده میتواند به شرکتهای مادر فشار بیاورد تا در صورت عدم حمایت مستقیم یا غیرمستقیم از نهادهای تحریمشده، سرمایهگذاری خود را متوقف کنند.»
بسنت اوایل امسال گفت واشنگتن به دو بانک چینی که نامشان فاش نشده، در مورد نقش آنها در معاملات مرتبط با ایران هشدار داده است. روز دوشنبه در کنفرانس مطبوعاتی از او پرسیده شد که ایالات متحده چه اقداماتی را علیه بانکها و شرکتهای کشتیرانی چینی که از قوانین پیروی نمیکنند، اتخاذ خواهد کرد، او گفت: «هیچکس بالاتر از مواجهه با تحریمهای ایالات متحده نیست.»
با وجود صحبتهای تند، پکن پیش از این شاهد تهدید آمریکا و سپس عقبنشینی از تحریمهای گسترده بوده و همچنین میداند که واشنگتن به شدت از نفوذ اقتصادی چشمگیر چین بر آمریکا، به ویژه در قالب تسلط بر عرضه جهانی عناصر نادر خاکی که از نظر راهبردی حیاتی هستند، آگاه است.
سان چنگهائو، عضو ارشد مرکز امنیت و استراتژی بینالملل دانشگاه تسینگهوا در پکن، گفت: «اگر واشنگتن از آن آستانه (تحریم بانکهای بزرگ چینی) عبور کند، پکن تقریباً مطمئناً واکنش نشان خواهد داد و فضای سیاسی برای اجلاس (بین ترامپ و شی) به شدت رو به وخامت خواهد رفت.» او گفت چنین اقدامی ممکن است به طور خودکار جلسه آنها را لغو نکند، اما «نشست را از حالت تثبیت به حالت کنترل آسیب تغییر خواهد داد».
ملاحظات اجلاس
هر دو طرف در حال بررسی تأثیر تشدید تنشها بر این اجلاس خواهند بود، اجلاسی که انتظار میرود اولین سفر رسمی شی جینپینگ به ایالات متحده در ۱۱ سال گذشته باشد. در حالی که پکن نمیخواهد به عنوان همکاری با رژیم تحریمهایی که با آن مخالف است، دیده شود، اما میتواند مانورهای دقیقی انجام دهد - مانند کاهش بیسروصدای خرید نفت یا افزایش پیامهای سیاسی خود به تهران و تلاش برای تشویق به خویشتنداری.
خرید نفت ایران توسط چین در مقایسه با سال گذشته به شدت کاهش یافته است، زیرا محاصره ایالات متحده صادرات نفت خام ایران را محدود کرده است. تحلیلگران چینی همچنین در هفتههای اخیر اظهار داشتهاند بین منافع واشنگتن و پکن همپوشانی وجود دارد، به ویژه در زمینه احیای جریانهای تجاری در تنگه هرمز که به دلیل درگیری مسدود شده بود و بازگرداندن ثبات منطقهای گستردهتر که برای تجارت نیز مفید است.
و پکن در روزهای اخیر پیامهای خود را مبنی بر خویشتنداری و عملیات عادی در اطراف تنگه افزایش داده است. شی جینپینگ روز دوشنبه پس از دیدار با ملک عبدالله دوم، پادشاه اردن، در پکن، در بیانیهای مشترک خواستار احیای «عبور عادی» از تنگه هرمز و «راه حل جامع» برای این درگیری شد.
میائو دیو، معاون وزیر امور خارجه چین، هفته گذشته در جریان میزبانی از مقامات ایرانی در پکن گفت که چین «به طور فعال به پیشبرد مذاکرات صلح متعهد است.» با این حال، پکن نشان داده که در ایفای نقش میانجی مستقیم در این درگیری محتاط است و موضعی را ترجیح میدهد که در آن از منافع اقتصادی خود محافظت کند - و برخلاف تردیدهای واشنگتن، تصویر خود را به عنوان یک قدرت پایدار که از صلح منطقهای حمایت میکند، تقویت کند.
ژائو در شانگهای گفت: هرگونه همکاری با ایالات متحده در احیای صلح منطقهای «نباید به لطف کردن به ترامپ تقلیل یابد. پکن مایل است در پایان دادن به بحران مشارکت کند، اما حاضر نیست به ابزاری برای راهبرد فشار حداکثری واشنگتن تبدیل شود.»
