شنبه, ۲۶ خرداد, ۱۴۰۳ / 15 June, 2024
مجله ویستا

خودروهای فرسوده معضلی که عادی شده است


خودروهای فرسوده معضلی که عادی شده است

مدتی است که بحث از رده خارج کردن خودروهای فرسوده نقل محافل شده و هر از چند گاهی بازار آن با رونق مواجه یا پس از مدتی به فراموشی سپرده می شود اما نکته مهم آنجاست که چرا با این برخوردهای دوگانه مواجه می شویم

مدتی است که بحث از رده خارج کردن خودروهای فرسوده نقل محافل شده و هر از چند گاهی بازار آن با رونق مواجه یا پس از مدتی به فراموشی سپرده می شود. اما نکته مهم آنجاست که چرا با این برخوردهای دوگانه مواجه می شویم. بی شک صنعت خودرو به عنوان موثرترین بخش اقتصاد و اشتغال کشور مطرح است، زیرا گردش مالی صنعت خودرو ۱۲ هزار میلیارد تومان است در حالی که قطعه سازان، دو هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان و خدمات پس از فروش نیز دوهزار میلیارد تومان گردش مالی دارند که در مجموع ۲۵ درصد گردش نقدینگی کشور را شامل می شود. این صنعت، چهار درصد از ارزش افزوده و ۲/۳ درصد از تولید ناخالص داخلی را در برمی گیرد و برای حدود یک میلیون نفر نیز اشتغال ایجاد کرده است. بنا بر این می طلبد که خودروسازی ها دایم در حال تولید باشند و برای آنکه این مهم تحقق یابد لازم است درصدی از خودروهای فعلی از رده خارج شوند تا خودروهای جدید جایگزین آنها شود.

البته ناگفته نماند که گردش مالی صنعت خودروسازی و میزان بالای اشتغالزایی و تاثیر آن بر اقتصاد کشور باعث شده بود تا صنعت خودرو در خواب سنگینی فرو رود که نمونه بارز آن تولید ۴۰ ساله پیکان با یک شکل و قیافه کلی بود تا اینکه کاهش تعرفه واردات خودرو در کمیسیون تلفیق مجلس شورای اسلامی تایید شد و سقف تعرفه با کاهش ۲۰ درصدی از ۹۰ به ۷۰ درصد رسید و سبب شد تا خودروسازان به تکاپو بیفتند هر چند که پس از مدت کوتاهی دوباره تعرفه ها به حالت اولیه بازگشت. اما اهمیت تبدیل خودروهای فرسوده تنها به خاطر گردش مالی، اشتغالزایی و تاثیر آن بر صنعت خودرو نیست بلکه ، استهلاک بالا همراه با مصرف سوخت سرسامآور خودروهای ۶ و ۸ سیلندر خارجی و همچنین پیکان ۴ سیلندری بود که به اندازه همان خودروهای پر مصرف بنزین را می بلعید.

جالب است بدانیم در شرایطی که قانون هدفمند کردن یارانه ها، حذف تدریجی بنزین سهمیه ای و گرانی این سوخت را در پی دارد و از طرف دیگر تحریم ایران از سوی مجامع بین المللی و ناتوانی در تولید بنزین مورد نیاز در پالایشگاه های داخل، زمزمه بالاتر رفتن قیمت بنزین را مطرح کرده است، همچنان بخش زیادی از خودروهای سواری تولید داخل، از مصرف سوخت بالایی برخوردارند. بنا بر آخرین آمار شرکت بازرسی کیفیت و استاندارد ایران، فقط درصد اندکی از خودروهای تولید داخل، مصرف سوختی (ترکیبی) زیر هفت لیتر دارند و این درحالی است که در برخی خودروها، مصرف سوخت از مرز ۱۰ لیتر نیز عبور می کند. طبق آماری که شرکت بازرسی در اختیار سازمان بهینه سازی مصرف سوخت گذاشته، اشتهای خودروهای سواری داخلی در سه معیار "شهری"، "اتوبان" و "ترکیبی" (میانگین شهری و اتوبان)، مشخص شده و در این زمینه با در نظر گرفتن معیار ترکیبی و با فاکتور گرفتن از خودرو چینی MVM ا۸۰۰ سی سی که تیراژ اندکی دارد، پراید، کمترین مصرف را به خود اختصاص داده و بیشترین بنزین را نیز پژو ۴۰۵ می سوزاند. البته در آمار مربوطه، نیسان، رونیز و ماکسیما مصرف سوخت بالاتری نسبت به پژو ۴۰۵ دارند، اما از آنجا که تولید رونیز، هم اکنون تقریبا متوقف و ماکسیما نیز تیراژ بسیار اندکی دارد و ۴۰۵ با شتاب زیادی به تولید می رسد، این فرانسوی قدیمی را باید پرمصرف ترین خودرو سواری کشور لقب داد.

این در حالی است که صحبتی از مصرف و کیفیت پیکان نمی شود، خودرویی که مدت هاست در صنعت خودروسازی کشور جا خوش کرده و هنوز هم در بسیاری از نقاط ایران معتقدند که هیچ خودرویی پیکان نمی شود. اگر چه با گران شدن و سهمیه بندی بنزین، میزان مصرف بر آسایش وخدمات دهی بهتر غلبه دارد اما بی شک همه چیز قربانی قیمت بنزین می شود. در رتبه بندی صورت گرفته از سوی شرکت بهینه سازی مصرف سوخت از هفت رتبه بندی A تاG مصرف سوخت خودروهای تولید داخل برای نصب برچسب سوخت ، هیچ خودروی داخلی نتوانسته در رتبه A قرار گیرد و تنها از گروه خودروسازان راین، دو خودروی هیوندا آوانته و هیوندا سوناتا ۲۴۰۰ به ترتیب با مصرف سوخت در چرخه ترکیبی ۷/۴ و ۸/۱ لیتر در ۱۰۰ کیلومتر در رتبهB قرار گرفتند.

در گروهC نیز تنها مگان ۲۰۰۰ اتومات پارس خودرو با مصرف سوخت در چرخه ترکیبی ۷/۹ لیتر در ۱۰۰ کیلومتر جای گرفت. در گروه بندی مصرف سوخت خودرو که از A تا G صورت گرفته، مصرف سوخت شش خودرو داخلی خارج از محدوده استاندارد اعلام شده که از گروه ایران خودرو پژو آردی با مصرف سوخت در چرخه ترکیبی ۹/۵ لیتر، وانت پیکان و وانت پیکان با موتورOHV به ترتیب با مصارف ۱۰/۷ و ۱۰/۳ لیتر در چرخه ترکیبی; از گروه زامیاد وانت نیسانZ۴۲ انژکتوری با مصرف سوخت ۱۵/۳ لیتر و وانت نیسان Z۴۲F انژکتوری با مصرف سوخت در چرخه ترکیبی ۱۷/۱ لیتر; از گروه بهمن پاجرو با مصرف سوخت در چرخه ترکیبی ۱۳/۲ لیتر، مزدای دو کابین انژکتوری و مزدای تک کابین انژکتوری با مصارف سوخت در چرخه ترکیبی ۱۱/۱ و ۱۰/۷ لیتر و از گروه تولیدی مرتب موسوی شش سیلندر با مصرف سوخت در چرخه ترکیبی ۱۶/۲ لیتر شش خودروی یاد شده هستند. البته کلیه مصارف خودروهای یاد شده در ۱۰۰ کیلومتر در نظر گرفته شده است.

بنا بر آمارشرکت بهینه سازی مصرف سوخت، حدود ۱۰ خودرو نیز در پایین ترین رتبه مصرف سوخت (G) قرار گرفتند. تندر نود ۱۶۰۰ گروه ایران خودرو با مصرف سوخت در چرخه ترکیبی ۷/۴ لیتر و تندر نود ۱۶۰۰ گروه پارس خودرو با مصرف سوخت در چرخه ترکیبی ۶/۹ لیتر در ۱۰۰ کیلومتر در گروهD قرار گرفتند. پراید گروه سایپا نیز در مدل های مختلف در گروه هایF وD قرار گرفتند. بنابراین مشاهده می کنید که مصرف بنزین در خودروهای جدید زیاد هم تفاوتی نکرده و تنها انگیزه تبدیل و جایگزینی خودرو فرسوده با خودرو نو ، سوار شدن به خودرویی با شکل وشمایل جدید است و هنوز اینکه بخواهیم گریز از آلودگی هوا، داشتن خودرویی با کیفیت و امن و دهها گزینه دیگر را بهانه ای برای جایگزینی خودروهای فرسوده کنیم نه تنها هنوز منطقی نیست بلکه نهادینه هم نشده است.

با تمام این مقدمه ها که تبدیل خودرو فرسوده به نو را توجیه پذیر نمی کند اما اشکالات فراوانی بر سر راه خودروهای فرسوده قرار دارد و هر کس که بخواهد خودرو فرسوده اش را تبدیل کند باید هفت خوان رستم را پشت سر بگذارد . حسن حبیبی مالک یک دستگاه وانت پیکان مدل ۱۳۵۴ قرمز رنگ است و می گوید: از همین ماشین خرج زن و بچه ام را در میآورم و اکنون که برای تبدیل رفته ام می گویند باید ماشین را بخوابانم و علاوه بر اینکه چندین ماه ماشین نداشته باشم کلی هم روی پول این ماشین بگذارم. وی در پاسخ به اینکه چرا از تسهیلات لیزینگ استفاده نمی کند، می گوید کدام تسهیلات؟ برای گرفتن یک وام ۵ میلیون تومانی، باید به ۱۰۰ نفر التماس کنیم و آخرش هم باید ضامنی بیاوریم که حتما کارمند رسمی دولت باشند ، یک نفر از اینها نمی پرسد، پدر بیامرز، من اگر کارمند دولت آشنا داشتم که دیگر سراغ شما نمی آمدم.

حبیبی در پاسخ به اینکه آیا به بانک حق نمی دهد در قبال وامی که می دهد وثیقه بگیرد، می گوید: چه اشکالی دارد که همین ماشین وثیقه باشد. اگر ماشین صفر چپ هم بکند به اندازه وام که می ارزد. آقا همه اینها بهانه است. دلشان نمی خواهد کار مردم را راه بیندازند. اگر می خواستند راهش زیاد است. وی با تاکید بر اینکه اکنون هزینه تعمیرات ماشین بالاست می گوید: گمان می کنید دلم نمی خواهد همین الان یک ماشین صفر داشته باشم و به جای اینکه وقتم را در تعمیرگاه ها بگذرانم ۲ ریال بیشتر برای زن و بچه ام در بیاورم. مالک این وانت فرسوده می گوید: ماشینم مثل آدم های پیر شده است صبح که از خانه بیرون می زنم هر لحظه انتظار دارم یک گوشه ای گیر کند و بگوید دیگر نمیآیم. به قول ما راننده ها ۵۰ تا ۱۰۰ هزار تومان توی گلویش گیر کرده است. خلاصه اینکه بین زمین و هوا گیر کرده ایم. و اما سرپرست طرح جایگزینی خودروهای فرسوده در آذر ماه سال ۱۳۸۷ از آغاز مرحله اول طرح ویژه اسقاط خودروهای فرسوده خبر داده بود. مهران سالاریه با اشاره به اینکه برای مرحله اول طرح ویژه اسقاط خودروهای فرسوده ۱۶۰ هزار دستگاه خودرو دیده شده است، گفته بود: براساس قانون باید تا ابتدای سال ۱۳۹۰ حدود ۲ میلیون دستگاه خودرو فرسوده یعنی سالانه حدود ۶۰۰ هزار دستگاه خودرو از رده خارج شود. وی آمار خروج خودروهای فرسوده را به هیچ عنوان قابل قبول ندانسته و گفته بود: در طرح ویژه اسقاط خودروهای فرسوده تصدی گری دولت کاهش می یابد تا بخش خصوصی با انگیزه و رغبت بیشتری در طرح خروج خودروهای فرسوده وارد شود. وی با اعلام اینکه مرحله اول طرح ویژه اسقاط خودروهای فرسوده از ۵ آذرماه ۸۷ آغاز می شود گفته بود: پس از آن امتیاز گواهی اسقاط به ۴ طریق قابل واگذاری خواهد بود.

اول اینکه در قبال این اسقاط امتیازی به واردکننده خودرو برای شماره گذاری واگذار شود، دوم آنکه به خودروساز داخلی برای شماره گذاری خودروهای تولیدی بیش از ۱۰ لیتر مصرف سوخت در ۱۰۰ کیلومتر، چرخه ترکیبی فروخته شود. سوم آنکه به وارد کنندگان خودرو تخفیف گمرکی داده شود و نوع چهارم آنکه حداکثر ۱۵ میلیون ریال به مالک خودرو از طریق طرح های خرید نقدی ستاد حمل و نقل و سوخت کشور اختصاص یابد. وی مرحله اول طرح ویژه اسقاط خودروهای فرسوده را شامل خودروهای سواری یا وانت ۴ سیلندر به بالا از مدل ۱۳۵۲ شمسی یا معادل ۱۹۷۲ میلادی تا سن فرسودگی اعلام کرده و گفته بود: سن فرسودگی خودروهای سواری ۲۵ سال و وانت بارها ۱۵ سال دیده شده است. سالاریه با تاکید بر اینکه کارت سوخت خودروهای فرسوده ای که در طرح تسجیل شرکت نکنند ابطال می شود، گفته بود: این خودروها از هیچ خدماتی بهره مند نمی شوند و حق تردد در کشور را هم ندارند.

وی با اعلام اینکه تا سال ۱۳۹۰ تسهیلات دولتی برای جایگزینی خودروهای فرسوده به تدریج کاهش می یابد گفته بود: از سال ۹۰ به بعد، قیمت خودرو فرسوده معادل قیمت قطعات فرسوده در نظر گرفته می شود. نکته مهم دیگر آن است که خودروهای عمومی در آلودگی هوا و تحمیل هزینه های تعمیراتی نقش برجسته تری دارند و لازم است در مورد تعویض این خودروها، توجه جدی تری صورت پذیرد. در این راستا تقی باقرزاده که مدت هاست تاکسی دارد می گوید: در گذشته تاکسی را به قیمت ارزان تبدیل می کردند به نوعی که می شد با پولی که از فروش تاکسی از رده خارج شده دریافت می کردیم، تاکسی صفر کیلومتر بگیریم و همین امر باعث می شد تا رانندگان رغبت بیشتری به تبدیل داشته باشند اما امروزه قیمت تاکسی با شخصی هیچ تفاوتی ندارد بلکه برای تبدیل تاکسی، مشکلات عدیده ای پیش پای رانندگان گذاشته می شود.

وی با اعلام اینکه نگاهی به تاکسی های فرسوده سطح شهر، نشان می دهد که شرایط تبدیل تاکسی، سنگین و خارج از توان رانندگان است می گوید: دلیلی ندارد این همه تبلیغات کنند و از زیان های خودرو فرسوده بگویند اما هیچ مزایایی برای تحقق این مهم اختصاص ندهند. و اما در این راستا سرپرست طرح جایگزینی خودروهای فرسوده می گوید: از ابتدای سال ۸۵ تا سال ۸۷ تعداد ۵۲ هزار نفر برای جایگزینی تاکسی های فرسوده ثبت نام کرده اند که ۳۶ هزار نفر وام را دریافت و ۳۰ هزار نفر خودروی جایگزین گرفته اند. سالاریه از کاهش سن فرسودگی تاکسی ها از ۱۵ به ۱۰ سال خبر داده و می گوید: بر اساس مصوبه هیات نمایندگان ویژه رییس جمهوری از اول اردیبهشت ماه سال ۸۸ تردد تاکسی هایی که بیش از ۱۳ سال سن داشته باشند در کشور ممنوع است. سالاریه با تاکید بر اینکه وارد کنندگان خودروهایی که کمتر از ۶ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر سیکل ترکیبی بنزین مصرف می کنند، باید یک دستگاه خودروی فرسوده، در قبال خودروهای ۶ تا ۱۰ لیتر دو دستگاه خودروی فرسوده و در قبال بیش از ۱۰ لیتر سه دستگاه خودروی فرسوده را از رده خارج کنند می گوید: با طرح ویژه اسقاط خودروهای فرسوده وارد کنندگان خودرو یا باید خودشان خودروی فرسوده از رده خارج کنند یا گواهی های اسقاط را خریداری کنند. این اظهارات سرپرست طرح جایگزینی خودروهای فرسوده مبنی بر واردات خودروهایی با مصرف زیر۶ لیتردر ۱۰۰ کیلومتر در حالی بوده که میزان مصرف اکثر خودروهای تولید داخل بالای ۷ لیتر است و بر اساس اعلام سازمان بازرسی کل کشور، پژو ۴۰۵ پرمصرف ترین خودرو سواری کشور به شمار می رود. البته مشکل اصلی کشور، تعدد مراجع تصمیم گیر است و یکی از این موارد شامل تعویض خودروهای فرسوده می شود به گونه ای که در گذشته بارها شاهد بوده ایم که مسوولان اداره شماره گذاری به دلایل گوناگون از جمله نقص فنی و کیفیت پایین، از پلاک کردن خودروهای صفر کیلومتر خودداری کرده اند.

در این راستا رییس پلیس راهنمایی و رانندگی نیروی انتظامی از مهلت ندادن برای نصب سیستم ترمز ضد قفل (ads) خبر داده بود. سردار اسکندر مومنی با اشاره به اینکه برای نصب سیستم ترمز ads هیچ مهلتی داده نخواهد شد گفته بود: ایران خودرو برای سیستم ترمز پژو ۴۰۵ تاکنون اقدامی نکرده در نتیجه شماره گذاری این خودرو از امروز متوقف خواهد شد. وی یادآور شده بود که برخی خودروسازان خود را با این شرایط تطبیق داده و پذیرفته اند که ۴۰ درصد از تولیدات خود را مجهز به این سیستم کرده و بقیه را نیز ره مروز زمان مجهز به سیستم ترمز ضد قفل (ads) کنند. مومنی با تاکید بر تمکین خودروسازان نسبت به قانون افزوده بود: راهنمایی و رانندگی در مورد حق مردم کوتاه نخواهد آمد و در نتیجه زمان بندی جدیدی برای نصب ترمز ضد قفل داده نخواهد شد. در نتیجه این اقدام راهنمایی و رانندگی ، خریدار خودروهای روآ و پژو ۴۰۵ کاهش یافته و قیمت آنها ۴۰۰ تا ۵۰۰ هزار کاهش یافته بود. رییس اتحادیه فروشندگان و نمایشگاه داران تهران گفته بود: با توجه به اظهارات مقامات پلیس راهنمایی و رانندگی، خودروهای روآ و پژو ۴۰۵ پلاک گذاری نمی شوند و اتحادیه از ادامه فروش این خودروها در بازار جلوگیری به عمل آورده است. حسین اردوخانی با اشاره به کاهش قیمت خودروهای روآ و پژو ۴۰۵ در پی اعلام عدم واگذاری گفته بود: قیمت این گونه خودروها به دلیل تولید فراوان و دپو شدن در انبارها و عدم رغبت مشتریان نسبت به خرید آنان در آینده ای نزدیک مجددا کاهش می یابد که ادامه نیافت و تولید و فروش آن از سر گرفته شد. در این راستا رییس ستاد حمل و نقل و مدیریت مصرف سوخت کشور گفته بود: بر اساس مصوبه هیات نمایندگان ویژه رییس جمهور در کارگروه توسعه حمل و نقل عمومی و مدیریت مصرف سوخت، در ازای اسقاط هر دستگاه خودرو فرسوده، تسهیلات بانکی بدون یارانه برای خودروهای سواری، وانت با ظرفیت بار یک تن و کمتر و نیز تاکسی ، تا سقف ۵۰ میلیون ریال با دوره بازپرداخت ۵ ساله و برای خودروهای ون و وانت های با ظرفیت بار بالاتر از یک تن تا سقف ۷۰ میلیون ریال با دوره بازپرداخت ۵ ساله و برای هر دستگاه مینی بوس فرسوده تا سقف ۲۰۰ میلیون ریال با دوره بازپرداخت ۷ ساله پرداخت می شود. سردار محمد رویانیان افزوده بود که وارد کنندگان خودرو و تجهیزات مربوط به صنایع خودروسازی نیز می توانند در صورت عدم استفاده از تسهیلات بانکی بدون یارانه، حداکثر معادل ۳۰ میلیون ریال در ازای اسقاط هر دستگاه مینی بوس فرسوده و ۱۵ میلیون ریال برای سایر خودروها از تخفیفات ترجیحی در سود بازرگانی خودروهای وارداتی و یا سرجمع سود بازرگانی قطعات منفصله، تجهیزات و دستگاه های مربوط به صنایع خودروسازی و تمامی اقلام وارداتی مربوط به صنایع حمل و نقل استفاده کنند.

رییس ستاد حمل ونقل و مدیریت مصرف سوخت کشور به ارزش گواهی اسقاط خودروها اشاره کرده و گفته بود: ارزش گواهی اسقاط به ازای هر دستگاه خودرو سواری و وانت با ظرفیت بار کمتر از یک تن حداکثر معادل ۱۰ میلیون ریال، خودرو ون و وانت های با ظرفیت بار بالاتر از یک تن حداکثر معادل ۲۰ میلیون ریال و تاکسی و مینی بوس حداکثر معادل ۳۰ میلیون ریال تعیین شده است. در ادامه قائم مقام ستاد نوسازی ناوگان حمل و نقل کشور اعلام کرده بود که مالکان خودروهای فرسوده سواری مدل ۱۳۵۷ به پایین، برای از رده خارج کردن خودروهای خود، فقط تا پایان سال ۱۳۸۸ فرصت دارند. حسین هاشمی گفته بود که بر اساس قانون توسعه حمل و نقل عمومی و مدیریت مصرف سوخت، همه خودروهای فرسوده در کشور اعم از سواری، وانت، تاکسی، اتوبوس، مینی بوس و کامیون باید از رده خارج شوند. وی سن فرسودگی خودروهای سواری شخصی تا پایان سال ۹۰ را ۲۵ سال اعلام و تاکید می کند که این قبیل خودروها باید تا پایان سال ۸۸ از رده خارج شوند. قائم مقام ستاد نوسازی ناوگان حمل و نقل کشورتاکید کرده بود که برای سال ۸۸ خودروهای سواری مدل ۵۷ به پایین را تکلیفی عمل می کنیم و مالکان این دسته از خودروها، باید به صورت اجباری این خودروها را اسقاط کنند. هاشمی برای از رده خارج کردن، خودروهای فرسوده سواری را به سه دسته مدل ۱۳۵۲ و پایین تر، خودروهای سواری فرسوده مدل ۱۳۵۳ تا ۱۳۵۷ و خودروهای سواری فرسوده مدل ۱۳۵۸ تا ۱۳۶۲ دسته بندی کرده و گفته بود: مالکان خودروهای فرسوده سواری مدل ۱۳۵۲ و پایین تر تا پایان سال ۸۸ فرصت دارند برای اسقاط خودروهای خود به یکی از مراکز اسقاط و بازیافت خودرو در سراسر کشور مراجعه و ثبت نام کنند.

هاشمی با اعلام اینکه مالکان این دسته از خودروهای سواری فرسوده می توانند از یک میلیون تومان کمک بلاعوض استفاده کنند افزوده بود: مالکان خودروهای سواری فرسوده مدل ۱۳۵۳ تا ۱۳۵۷ نیز تا پایان سال ۸۸ فرصت دارند با مراجعه به مراکز اسقاط و بازیافت خودرو، خودروهای خود را از رده خارج کنند و از کمک بلاعوض یک میلیون و ۲۰۰ هزار تومانی برخوردار شوند. وی تعداد خودروهای سواری فرسوده مدل ۱۳۵۷ به پایین را حدود ۲۵۰ هزار دستگاه اعلام کرده و افزوده بود: در صورت مراجعه نکردن مالکان این دسته از خودروها، کارت سوخت این خودروها از اول بهمن سال ۸۸ با همکاری پلیس باطل و از رفت و آمد این خودروها جلوگیری می شود و برگ معاینه فنی نیز به علت فرسوده بودن و آلایندگی این خودروها صادر نمی شود. هاشمی با تاکید بر اینکه افرادی که خودروهای سواری فرسوده مدل ۱۳۵۸ تا ۱۳۶۲ دارند، می توانند به یکی از مراکز اسقاط و بازیافت خودرو مراجعه و خودروهای فرسوده خود را با دریافت یک میلیون و ۴۰۰ هزار تومان از رده خارج کنند. قائم مقام ستاد نوسازی ناوگان حمل و نقل کشور تاکید کرده بود که همه این سه دسته خودروهای فرسوده باید ۴ سیلندر به بالا بوده، قابلیت حرکت داشته ، دارای پلاک ملی و یا برچسب تسجیل باشند. وی افزوده بود: مالکان این دسته از خودروها در صورتی که خواستار کمک بلاعوض باشند، ۴۵ روز پس از تایید اسقاط خودرو، کمک بلاعوض به حساب آنها واریز می شود.

هاشمی اعلام کرده بود که مالکان خودروهای فرسوده سواری مدل ۱۳۵۸ تا ۱۳۶۲ اگر سال ۸۸ برای از رده خارج کردن خودروی خود مراجعه کنند از کمک بلاعوض یک میلیون و ۴۰۰ هزار تومانی استفاده می کنند اما اگر سال ۸۹ مراجعه کنند، این مبلغ، ۴۰۰ هزار تومان کاهش خواهد یافت. هاشمی از تمهیدات خودروسازان برای افرادی که درخواست خودروی جایگزین به جای اسقاط خودروی فرسوده خود دارند خبر داده و گفته بود: این مالکان می توانند برای دریافت خودروی جایگزین به نمایندگی یکی از خودروسازان ایران خودرو یا سایپا مراجعه و به صورت نقد و اقساط خودروی جایگزین دریافت کنند، بدین صورت که ۵۰ درصد قیمت خودرو را پرداخت و بقیه را پس از کسر کمک بلاعوض، در اقساط ۱۸ تا ۲۴ ماهه با کارمزد حدود ۱۷ درصد پرداخت می کنند. اما سوال اینجاست که امروزه این همه خودروهای فرسوده مدل پایین چگونه در خیابان ها رفت و آمد می کنند، چرا هنوز کارت سوخت دارند و جالب توجه تر اینکه برخی از این خودروها ماهیانه ۲۰۰ تا ۳۰۰ لیتر سهمیه بنزین دارند و هیچ کس نیز مزاحم رفت و آمد اینها نمی شود و هزاران اما و شاید دیگر که نیازمند پاسخ است.

علیرضا سلطانی یکی از کسانی است که خودرو فرسوده دارد و آنرا به امید تبدیل نگه داشته است. او می گوید: با این ابوقراضه هیچ کاری نمی شود انجام داد، نه می توان به مسافرت رفت و نه قابلیت استفاده دارد . فقط مانند یک مزاحم گوشه حساط خانه را اشغال کرده است. وی در پاسخ به اینکه چرا به خودرو فرسوده تحویل نمی دهد می گوید: از ترس اینکه خودم پیاده شوم و مجبور باشم به هر سازی که می زنند برقصم. الان که ماشین دست خودم است هر روز یک دستوری می دهند و اجرا نمی شود وای به روزگاری که ماشین را تحویل آنها بدهم.سلطانی با تاکید بر اینکه تحویل گرفتن خودرو فرسوده و تحویل خودرو صفر کیلومتر نباید وقت گیر باشد می گوید: این که بگیر و ببند ندارد. یا می خواهند ماشین بدهند یا نمی خواهند. اگر نظرشان مساعد است که باید ظرف یک هفته و حتی یک روز این کار انجام شود. اما وقتی تا بدین حد زمان بر می شود که باید ۳ تا ۵ ماه برای این کار وقت و زندگی بگذاریم، یعنی برای مردم ارزش قایل نیستند.

وی می افزاید: خودرو را که یک روزه تحویل می گیرند چرا باید از زمان تحویل تا زمان دریافت خودرو جایگزین چندین ماه طول بکشد، چرا باید آواره و سرگردان این اداره و آن اداره باشیم. سلطانی تاکید می کند: می ترسم بالاخره ماشین را به یکی از همین دلالها به قیمت بز بفروشم و خودم را راحت کنم. وی در پاسخ به اینکه مگر فعالیت این دلال ها غیرقانونی نیست می گوید: کدام قانون؟ همین حالا صفحه آگهی روزنامه را باز کن و ببین یارو روز روشن و بدون ترس شماره تماس داده که خودرو فرسوده را در محل خریداریم، اگر آقایان راست می گویند صاحبان همین شماره تلفن ها را دستگیر کنند. اکنون سوال اینجاست چرا آن چیزی که از سوی مسوولان اعلام می شود با آنچه اتفاق می افتد فاصله بسیاری دارد؟ آیا متقاضیان دریافت وام برای تعویض خودرو فرسوده سیاه نمایی می کنند. یا واقعیت چیز دیگری است؟ در پاسخ به این سوال بهتر است سری به سایت بانکها بزنیم و ببینیم شرایط دریافت وام چگونه است ؟

شرایط و مدارک مورد لزوم اعطای تسهیلات :

الف) مدارک :

۱) درخواست کتبی متقاضی

۲) اصل و تصویر شناسنامه

۳) ارائه کارت ملی یا کدملی

۴) مستندات مربوط به اثبات وضعیت شغلی متقاضی

الف) در صورتیکه متقاضی کارمند باشد :

ارائه آخرین فیش حقوقی تائید شده توسط سازمان مربوطه

ب) درصورتیکه متقاضی مالک تاکسی باشد :

معرفی نامه از اتحادیه تاکسیرانی، ارائه پروانه تاکسیرانی که دارای اعتبار زمانی باشد

ج) سایر متقاضیان :

ارائه مستندات کافی مورد قبول بانک در ارتباط با شغل فعلی و میزان درآمد حاصله بصورت مقتضی

۵) سایر مستندات مورد نیاز به تشخیص مرجع تصویب اعتبار شعبه

ب) شرایط :

۱) افتتاح حساب قرض الحسنه پس انداز نزد شعبه منتخب با حداقل موجودی جهت شرکت درقرعه کشی

۲) ارائه وثایق معتبر که می تواند یک یا ترکیبی از موارد ذیل باشد:

۱-۲) سفته معتبر معادل میزان بدهی، که ظهر سفته ها بایستی در حضور نماینده بانک توسط ضامنین امضا گردد

۲-۲) اوراق مشارکت فروخته شده توسط بانک ملت

۳-۲) ترهین خودرو مورد خریداری(صرفا برای تاکسی های گردشی داخل شهری)

۴-۲) سپرده های بلندمدت

۵-۲) ترهین ملک مسکونی داخل شهری

▪ توضیحات مهم :

۱) بیمه کامل بدنه خودرو طی دوران بازپرداخت الزامی است و گیرنده تسهیلات موظف است در سررسیدهای سالیانه تصویر بیمه نامه موصوف را به بانک ارائه نماید.

۲) بانک با توجه به تعداد نمایندگی های منتخب شرکت های خودروساز، شعب منتخب خود را که بصورت باجه های عصر جهت ارائه خدمات و اعطای تسهیلات در خصوص طرح مزبور فعالیت خواهند داشت، معرفی نموده است .

۳) متقاضیان معرفی شده از سوی نمایندگی های شرکت های خودروساز جهت ارائه مدارک و دریافت تسهیلات، صرفا می توانند درساعات کار باجه بعدازظهر به شعب منتخب مراجعه نمایند. و اما قائم مقام ستاد مدیریت حمل و نقل سوخت در خرداد ماه سال جاری با اعلام شرایط متقاضیان طرح نوسازی تاکسی ها و مسافربرهای شخصی، می گوید: ۴۰ هزار فقره وام با همکاری بانک های ملی، سپه، تجارت، ملت و خودروسازی ایران خودرو آماده پرداخت شده است. امیررضا رجبی، می گوید: تاکسی ها و مسافربرهای شخصی که در سال ۸۸ مراحل لازم را انجام داده اما موفق به دریافت تاکسی نشده اند ۴ گروه هستند.

گروه اول ، مسافربرهای شخصی که تا پایان سال ۸۸ خودروهای خود را اسقاط کرده ولی تاکنون وجهی به حساب خودروساز واریز نکرده اند که با قیمت و شرایط سال ۸۸ تاکسی جایگزین خود را تحویل می گیرند. گروه دوم متقاضیانی که در سال ۸۸ در قبال دریافت پیش فاکتور به حساب خودروساز واریز وجه داشته اند می توانند با همان قیمت و شرایط سال ۸۸ تاکسی خود را در سال ۸۹ تحویل بگیرند. گروه سوم مسافربرهای شخصی مدل ۷۳ تا ۷۹ که در سال ۸۸ در قبال دریافت پیش فاکتور بخشی از وجه (بیش از ۱۰میلیون ریال) را به حساب خودروساز واریز کرده اند با همان قیمت و شرایط سال ۸۸ تاکسی خود را دریافت می کند.

گروه چهارم متقاضیانی که در سال ۸۸ مابه التفاوت وجه تاکسی را در بانک تکمیل کرده و بانک عامل در سال ۸۹ بر اساس پیش فاکتور سال ۸۸ مبلغ وام و وجه تاکسی را به حساب خودروساز واریز کرده و مالک تاکسی در حال پرداخت اقساط است. این گروه نیز برابر قیمت و شرایط سال ۸۸ تاکسی خود را دریافت می کنند. رجبی تاکید می کند که گروه های مورد نظر حداکثر تا پایان تیر ۸۹ فرصت تکمیل فرآیند دریافت تاکسی را دارند; در غیر این صورت پس از سپری شدن مهلت مورد نظر هیچ تعهدی در این زمینه نداریم. اکنون رانندگان تاکسی که خودروهایشان را در سال ۸۸ تحویل داده اما هنوز در سال ۸۹ خودرو نگرفته اند، در این مدت خرج زن و بچه هایشان را از کجا آورده اند.

فقط امیداریم که (با رعایت احترام برای این قشر زحمتکش) به دستفروشی نیفتاده باشند. قائم مقام نوسازی ناوگان ستاد مدیریت حمل و نقل سوخت در مورد خودروهای فرسوده مشمول طرح جایگزینی می گوید: باید پلاک خودرو منطقه ای (ایران) و مدل خودرو فرسوده شامل سال های ۱۳۵۴ تا ۱۳۵۸ و یا ۱۹۷۵ الی ۱۹۷۹ میلادی باشد. سند قطعی به نام مالک خودروی فرسوده باشد که دلیل این امر جلوگیری از مشکلات ناشی از دلالی، خرید و فروش است.نکته جالبتر آن است که متقاضی تعویض خودرو فرسوده حق انتخاب ندارد زیرا رجبی اعلام کرده که خودروی جایگزین فقط شامل خودروهایی است که در سبد شرکت ایران خودرو قرار دارد و تعویض با تولیدات کارخانجات دیگر امکان پذیر نیست . وی اعلام کرده که مالکان خودرو های فرسوده پس از ثبت نام و تایید اطلاعات به صورت سیستمی در لیست فراخوان مراکز اسقاط قرار می گیرند و پس از اینکه از سوی مراکز اسقاط با متقاضی تماس گرفته شد، تنها ۷ روز فرصت دارند تا خودرو را تحویل مراکز اسقاط مجاز بدهند.

قائم مقام نوسازی ناوگان ستاد مدیریت حمل و نقل سوخت اعلام کرده که بنابر مصوبات ثبت نام جدید، به خودروهای بالای ۳۵ سال مدل ۵۳ و پایین تر هیچگونه تسهیلاتی تعلق نمی گیرد و گواهی اسقاط آنها ارزشی ندارد. رجبی با تاکید بر اینکه هر فرد تنها یکبار حق استفاده از تسهیلات جایگزینی خودروهای فرسوده را دارد می گوید: در صورت محرز شدن دریافت تسهیلات توسط متقاضی، حتی پس بعد از اسقاط خودرو مراحل ثبت نام باطل می شود. وی به دارندگان خودروهای مدل بالای ۳۵ سال یعنی ۵۳ و پایین تر که قبلا ثبت نام کرده اند هشدار داده که باید حداکثر تا ۱۵ تیر سال ۸۹ نسبت به تکمیل فرآیند اقدام کنند. رجبی با اعلام اینکه در مجموع ۲۰ هزار وانت فرسوده با همکاری گروه زامیاد و بهمن از رده خارج می شود گفته است: ۱۵ هزار وانت با همکاری گروه زامیاد با استفاده از تسهیلات جایگزین شود.

وی با اعلام اینکه بخش خصوصی برای اجرای طرح خروج خودروهای فرسوده اعلام آمادگی کرده است می گوید: با همکاری بخش خصوصی، حداقل ۵ هزار خودروی فرسوده از رده خارج می شود. رجبی با اعلام اینکه از ابتدای سال ۸۹ تاکنون حدود ۴۹ هزار دستگاه خودرو اسقاط شده می گوید: این رقم در سال ۸۸ در همین فاصله زمانی ۳۶ هزار دستگاه خودرو بوده است. و اما رییس طرح نوسازی حمل و نقل کشور با اعلام اینکه بر اساس مصوبه ستاد حمل ونقل و مدیریت مصرف سوخت، خودروسازان داخلی موظفند به ازای تولید هر سه دستگاه خودرو جدید، یک دستگاه خودرو فرسوده را از رده خارج کنند می گوید: بدین ترتیب با توجه به تیراژ تولید سالانه حدود یک میلیون دستگاه خودرو در کشور، هر سال باید ۳۰۰ هزار خودرو فرسوده توسط خود خودروسازان از رده خارج شود.

نصیری درباره جایگزینی خودروهای فرسوده سنگین می گوید: براساس برنامه ریزی های انجام شده یکهزار دستگاه اتوبوس برون شهری، پنج هزار دستگاه کامیون و کشنده و پنج هزار دستگاه مینی بوس فرسوده با تسهیلات دولتی امسال از رده خارج می شوند که خودروهای سنگین بالای ۴۰ سال عمر در اولویت قرار دارند. وی می افزاید: برای اتوبوس های برون شهری کمک بلاعوض تا سقف ۱۰۰ میلیون ریال، تسهیلات بانکی معادل ۸۰ درصد قیمت خودرو تا سقف ۱۲۰۰ میلیون ریال و دوره بازپرداخت ۸۴ ماهه، کامیون های بالای ۱۷ تن و کشنده کمک بلاعوض تا سقف ۵۰ میلیون ریال، تسهیلات بانکی معادل ۸۰ درصد قیمت خودرو تا سقف ۶۰۰ میلیون ریال و دوره بازپرداخت ۸۴ ماهه و مینی بوس ها کمک بلاعوض تا سقف ۳۰ میلیون ریال، تسهیلات بانکی معادل ۸۰درصد قیمت خودرو تا سقف ۲۰۰ میلیون ریال و دوره بازپرداخت ۷۲ ماهه در نظر گرفته شده است. رییس طرح نوسازی حمل و نقل کشور درباره مشارکت بخش خصوصی گفت: هم اکنون در حال مذاکره با بخش خصوصی برای از رده خارج کردن خودروهای فرسوده هستیم تا با نرخ لیزینگ، این بخش نیز وارد عرصه شود.

در این رابطه دبیر کانون رانندگان اتوبوس بین شهری می گوید: اقساط اتوبوس ها بالاست و رانندگان از عهده بازپرداخت اقساط بر نمیآیند. علی عقبایی با اعلام اینکه هر قسط اتوبوس حدود ۲ میلیون تومان درماه است می گوید: مگر اتوبوس چقدر درآمد دارد که بخواهد هزینه های روغن ،گازوییل، راننده کمکی، سهم تعاونی، لاستیک و ... را بپردازد و باز هم بتواند قسط بدهد. وی با تاکید بر اینکه در اغلب موارد اتوبوس ها یک سرپر هستند می گوید: یعنی روزهای اخر هفته از تهران به شهرستان ها مسافر داریم و اگر بخواهیم به کار ادامه دهیم باید از آن طرف خالی بر گردیم یا اینکه در شهرستان بخوابیم تا مسافر پر شود که همان خوابیدن هزینه دارد.

دبیر کانون رانندگان اتوبوس بین شهری با اعلام اینکه اکنون یک دستگاه اتوبوس جدید بین ۸۰ تا ۱۲۰ میلیون تومان است می گوید: اگر تمام ۳۰ مسافر این اتوبوس پر باشد و بخواهیم با کرایه هر مسافر ۵ هزار تومان به مقصد شمال برویم می شود ۱۵۰ هزار تومان که باید از آن سهم درصد تعاونی و هزینه های جانبی را کسر کنیم که چیزی برای راننده نمی ماند. بنا بر این انتظار میرود دولت یارانه ای را به اتوبوس داران برون شهری اختصاص دهد.

نویسنده : کورش شرفشاهی