سه شنبه, ۱۱ بهمن, ۱۴۰۱ / 31 January, 2023
مجله ویستا

تاریخ شفاهی مسجد هدایت


تاریخ شفاهی مسجد هدایت

نقش مساجد در تاریخ اسلام و اهمیت آن در میان مسلمانان برکمتر کسی پوشیده است, بالاخص نقش تعیین کننده این مکان مقدس در دین اسلام و تحولات صدر اسلام موضوعی است که مورد وفاق صاحب نظران و پژوهندگان تاریخ اسلام است

نقش مساجد در تاریخ اسلام و اهمیت آن در میان مسلمانان برکمتر کسی پوشیده است، بالاخص نقش تعیین کننده این مکان مقدس در دین اسلام و تحولات صدر اسلام موضوعی است که مورد وفاق صاحب‌نظران و پژوهندگان تاریخ اسلام است . جایگاهی که پیامبر نه صرفا از آن به عنوان محلی برای برگزاری مراسم و مناسک عبادی استفاده می‌نمود بلکه مسجد در صدر اسلام کانون‌ تحولات سیاسی - اجتماعی بوده و پیامبر تمامی تصمیمات سیاسی - نظامی را در آن محل و با مشورت یاران خویش اتخاذ می‌نمود. از منبر آن هم برای دعوت و ارشاد و هم برای اعلام پیام خداوند و انجام رسالت خویش استفاده می‌کرد و حتی برای بسیج نیروها و اعزام آنان به نبرد با دشمنان از پایگاه مسجد بهره می‌برد. کوتاه سخن اینکه مسجد در صدر اسلام کانون فعالیتها، مرکز تصمیمات و محل اجرای دستورات پیامبر بود.

این نقش ویژه مسجد در طول زمان با نوساناتی روبرو گشت و هر چند دیگر آن مرکزیت دوران پیامبر را نداشت اما همواره کانون مهم و اثرگذار در تاریخ مسلمانان و جوامع اسلامی به شمار می‌رفت. در انقلاب اسلامی نیز نقش مساجد به عنوان کانونهای مبارزاتی نقشی ویژه و بی‌بدیل بود و همواره وعاظ و مبلغین از منبر وعظ و خطابه برای افشای مفاسد رژیم و رساندن پیام رهبر انقلاب به گوش مردم و دعوت آنان برای مبارزه با رژیم پهلوی استفاده می‌کردند.

در این میان یکی از مهمترین و اثرگذارترین مساجد کشور در جریان تحولات انقلاب اسلامی «مسجد هدایت» بود. مسجد هدایت به عنوان یکی از مهمترین کانون‌های مبارزه سیاسی- مکتبی، سابقه‌ای ممتد و مستمر در نهضت اسلامی مردم ایران دارد. اهمیت این مسجد به واسطه امام جماعت آن ، یعنی آیت‌الله طالقانی بود. آیت الله طالقانی زمانی امامت جماعت مسجد هدایت را عهده‌دار شد که این مسجد مانند بسیاری ازدیگر مساجد آن زمان - مکانی بود که تنها در ایامی خاص مانند محرم گشوده می‌شد و بیشتر در آنجا مراسم سوگواری و مجلس ختم و ... برگزار می‌گردید.

اما آیت‌الله طالقانی ، با آزاداندیشی و مخاطب‌شناسی و نیز رویکرد نوگرایانه در اندیشه دینی، توانست بزودی آن مسجد را به کانون توجه اقشار مختلف جامعه و بویژه دانشجویان و دانشگاهیان تبدیل نماید. آزاد اندیشی و تفکر دینی اصیل آیت‌الله طالقانی باعث تحولی بزرگ در تاریخ مسجد هدایت و به تبع آن در دیگر مساجد گردید و جایگاه آن را به جایگاهی نزدیک به آنچه در زمان صدر اسلام و دوره‌ای که حضرت محمد (ص) از مسجد برای انجام همه امور اجتماعی و سیاستی بهره‌ می‌برد ، رساند.

آیت‌الله طالقانی از نخستین کسانی بود که با برقراری جلسات تفسیر قرآن خود در مسجد هدایت و دعوت روحانیون انقلابی برای سخنرانی، پای جوانان علی‌الخصوص دانشجویان را به مسجد گشود، آن هم در زمانه‌ای که مراکز تفریحی، سینماها، مجالس رقص و ... به شدت فعال بوده و فساد را در میان جوانان تا سرحد ممکن تبلیغ و تشویق می‌کردند . بنابراین آیت‌الله طالقانی با اندیشه‌ والای خویش مسجد هدایت را که به مانند دیگر مساجد هم‌عصر خود کارکردی صرفا عبادی داشت، را تبدیل به محفلی روشنگر با ویژگیهای قرآنی - سیاسی نمود.

آیت‌الله طالقانی در مسجد هدایت و با رویکردی نوین برگرفته از آرای عالم نواندیش بزرگ اسلامی ،سید جمال‌الدین اسدآبادی تفسیری نو از قرآن ارائه نمود.

و آن مکان مقدس را به محوری برای مبارزه سیاسی - مکتبی علیه رژیم تبدیل کرد . به گونه‌ای که نام مسجد هدایت اکنون قرین و مرادف با مبارزات انقلابی است و همگان براهمیت و جایگاه ویژه آن مسجد در نهضت اسلامی اذعان دارند و عده‌ای نیز حتی براین باورند که « اگر مسجد هدایت نبود، حسینیه ارشاد هم نبود» زیرا نسلی که مبارزه و مفهوم انقلابی آن را در مسجد هدایت آموخت و در آنجا پای به میدان مبارزات انقلابی گذاشت بعدا در حسینیه ارشاد تا پیروزی انقلاب اسلامی این سیر را ادامه داد.

بنابراین با توجه به نقش بسیار تعیین کننده و ویژه مسجد هدایت در نهضت اسلامی و در جریان مبارزات انقلابی، شناخت بهتر و بیشتر این مکان مسجد و واکاوی تاثیرات و روند جریانات مبارزاتی که در این مسجد شکل گرفت از اهمیت والایی برخوردار است .

با عنایت به این برجستگی و اهمیت مسجد هدایت در انقلاب اسلامی، جلیل امجدی به تدوین تاریخ شفاهی مسجد هدایت که بی‌شک گوشه مهمی از تاریخ شفاهی انقلاب اسلامی است پرداخته است . نویسنده در مطالعه موضوع مورد اشاره به آیت‌الله طالقانی و فعالیتهای ایشان در مسجد هدایت به عنوان موضوع محوری توجه نموده است و با توجه به اینکه پس از رحلت آیت‌الله طالقانی دسترسی مستقیم به خاطرات ایشان نبوده است ، در این اثر از روایات شفاهی دانش‌آموختگان آن مسجد و شاگردان آیت‌الله طالقانی استفاده شده است و در مورد آیت‌الله طالقانی و نقش ویژه ایشان نیز مبنای مطالعات نویسنده برپایه آثار مکتوب و اسناد برجای مانده از ایشان علی‌الخصوص اسناد و پرونده آیت‌الله طالقانی در ساواک و مجموعه اسنادی که با عنوان «یاران امام به روایات اسناد ساواک» منتشر شده است بهره برده و تحقیقی جامع و در خور درباره نقش مسجد هدایت در تاریخ انقلاب اسلامی به دست داده است.

تدوین جلیل امجدی



همچنین مشاهده کنید





سایت زومیتسایت اکوایرانسایت دیدارنیوزسایت دیجیاتوسایت جمارانسایت تجارت نیوزسایت سلام نوسایت الفسایت رکناسایت فرادید