سه شنبه, ۲۶ تیر, ۱۴۰۳ / 16 July, 2024
مجله ویستا

انسان, هم اثرپذیر است, هم اثرگذار


انسان, هم اثرپذیر است, هم اثرگذار

همنشینی با نیکان و بدان, تأثیر نیک و بد بر انسان می گذارد از این رو, علاقه مندان به سلامت روح خویش, باید در گزینش دوستان و معاشران و مصاحبان دقت کنند تا دچار ندامت نشوند به عبارت دیگر, آینه روح انسان, از دیگران «صورت» و «سیرت» می پذیرد

همنشینی با نیکان و بدان، تأثیر نیک و بد بر انسان می‌گذارد. از این رو، علاقه مندان به سلامت روح خویش، باید در گزینش دوستان و معاشران و مصاحبان دقت کنند تا دچار ندامت نشوند. به عبارت دیگر، آینه روح انسان، از دیگران «صورت» و «سیرت» می‌پذیرد. زندگی هم مجموعه ای از رابطه ها، آشنایی‌ها، رفاقت‌ها و رفت و آمدهاست. برای پیمودن راه تا رسیدن به سرمنزل کمال، نیاز به «همراه» دارد. نقش همراه هم در انسان و رفتار و کردار و خصلت‌های او روشن است. توصیه قرآن این است که: «کُونُوا مَعَ الصَّادِقِین» توبه/۱۱۹؛ با صادقان و راستان باشید. تفسیر «صادقین» هر که باشد، این نکته روشن است که «صدق» یک ارزش مورد توجه قرآن است و برای رشد و تقویت صداقت در مؤمن، دستور می‌دهد که انس و همنشینی و رفاقت و همراهی خود را با «صادقان» قرار می‌دهد.

از آنجا که الگوها در ساختن روحیه و شخصیت افراد مؤثرند، قرآن هم به الگوگیری از صالحان و نیکان دعوت می‌کند، هم الگوهای مناسب را یاد می‌کند و هم از ویژگیهای مثبت آنان به نیکی نام می‌برد. شایسته ترین الگو، وجود مبارک حضرت رسول صلی‌الله‌علیه‌وآله است و در کلام الهی از او به عنوان «اسوه حسنه» نام برده شده است (احزاب/۲۱). در جای دیگر از حضرت ابراهیم خلیل به عنوان اسوه یاد شده است و از جمله جنبه‌های الگویی او، پرستش خالصانه خدا، برائت و بیزاری از شرک و مشرکان و مرزبندی دقیق و جدی با کسانی که خدای یکتا را قبول ندارند، به شمار آمده است (ممتحنه/۴). این نکته در زندگی مکتبی یک مؤمن بسیار مهم است که با چه کسانی طرح دوستی و همبستگی می‌ریزد و با چه کسانی قطع رابطه و رفاقت می‌کند.

مگر می‌شود یک مسلمان با کافر دوست باشد؟ مگر ممکن است یک خداپرست، با یک مشرک یا شیطانپرست یا هواپرست، طرح دوستی بریزد؟ اگر مسلمان با الهام از توصیه قرآنی، در مورد رفقا و همنشینانش حساسیت نداشته باشد، گاهی ناخواسته در همین دام می‌افتد. از این رو، قرآن کریم می‌فرماید: مؤمنان راستین، هرگز با دشمنان خدا و رسول‌الله(ص)، طرح دوستی نمی‌ریزند و با آنان همدم و همراه نمی شوند: «لا تَجِدُ قَوْماً یؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْیوْمِ الْآخِرِ یوَادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ ...» مجادله/۲۲ و این، گامی برای حفاظت از عقیده و پاسداری از «هویت مکتبی» است. پس باید اطرافیان را خوب نگریست و دوستان و معاشران را از بهترین‌ها برگزید؛ چون نشست و برخاست با صالحان و فاسدان، یا مطیعان و عاصیان، یا ابرار و اشرار، هر کدام به نوعی بر ما تأثیر مثبت یا منفی می‌گذارند؛ تأثیری که دامنه آن تا قیامت هم کشیده می‌شود و ندامت آن روز، جبران ناپذیر است.

در قرآن، از حسرت و اندوه کسانی یاد شده است که راه خود را از پیامبران و اولیای الهی جدا کردند و با بدان همدم و دوست شدند.

می‌فرماید: آنان در روز حشر، با دریغ و درد می‌گویند: «یا لَیتَنِی اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبِیلاً یا وَیلَتَی لَیتَنِی لَمْ أَتَّخِذْ فُلاناً خَلِیلاً» فرقان/۲۷و۲۸؛ کاش راهی برای دوستی با پیامبر برگزیده بودم! کاش فلان را دوست خود انتخاب نکرده بودم! شاعران و ادیبان درباره دوستی با بدان، حرفهای زیبای بسیار گفته و سروده‌اند و دوست بد را همچون مار گزنده به شمار آورده‌اند، بلکه بدتر؛ چراکه اگر مار دست و پای انسان را می‌گزد، دوست بد غارتگر «جان و ایمان» است. زمینه حسرت اخروی، در دوست‌گزینی‌های نسنجیده، در همین دنیا فراهم می‌شود. نشستن و حرفهای پوچ و بی‌محتوا زدن و غیبت‌ها و مسخره کردن‌ها و شوخی‌های نامناسب، گرچه خواسته «دل» است، ولی دشمن «عقل» و «دین» است.