شنبه, ۳۰ تیر, ۱۴۰۳ / 20 July, 2024
مجله ویستا

پرورش کودکی دیندار


پرورش کودکی دیندار

پروردگارا بر من منت گذار و فرزندان مرا به من ببخش بر من منت گذار و از نعمت صلاح محرومشان مساز و مرا از اصلاح عقیده و حسن تربیت شان بهره مند فرمای بخشی از دعای ۲۵ صحیفه سجادیه دین مبین اسلام با تاکید بر ازدواج و تشکیل خانواده این نهاد را محبوب ترین بنیاد نزد پروردگار می شمارد و برای این بنیاد قداست و ارزش ویژه ای قائل است

پروردگارا بر من منت گذار و فرزندان مرا به من ببخش. بر من منت گذار و از نعمت صلاح محرومشان مساز و مرا از اصلاح عقیده و حسن تربیت شان بهره‌مند فرمای. (بخشی از دعای ۲۵ صحیفه سجادیه).دین مبین اسلام با تاکید بر ازدواج و تشکیل خانواده این نهاد را محبوب‌ترین بنیاد نزد پروردگار می‌شمارد و برای این بنیاد قداست و ارزش ویژه‌ای قائل است.از آنجا که خانواده جایگاه انسان سازی و محل آموختن درسهای زندگی است، باید که برای تشکیل این نهاد از مدتها قبل از تولد فرزندان و حتی قبل از انتخاب همسر آمادگی لازم و آموزش‌های تربیتی را- چه زن و چه مرد- فراگیرند، آنگاه آماده پذیرفتن مسئولیت عظیم پدر و مادر شدن گردند.

گرچه به دنیا آوردن فرزند و سپس از روی غریزه فطری خویشتن به او عشق ورزیدن و وسایل رفاه او را فراهم آوردن خود دارای ارزش است اما ارزش و قدر والدین به جهت ایجاد نسلی مهذب و پاکیزه است؛ تربیت فرزندانی که مایه زینت خانواده و اجتماع باشند، انسانهایی صالح که نام والدین خویش را به نیکویی زنده نگه دارند و باقیات صالحات ایشان گردند.به راستی برای رسیدن به چنین فرزندانی چه روش تربیتی باید اتخاذ کرد؟در ادامه برخی از اصول تربیت دینی و مذهبی فرزندان ارائه می‌گردد:برای موفقیت والدین در درونی سازی مذهب در کودکان خود، باید تبیین شود که مذهب چه ابعادی دارد و هر کدام از این ابعاد چه ویژگی‌هایی دارند و این ویژگی‌ها چه تناسبی با مراحل رشد و تفکر کودکان دارند؛ تا بتوانند فعالیت‌ها و آموزش‌های مناسب را در قالب روش‌های آموزشی صحیح عملی کنند.

بدین منظور با نگاهی جامع به دین و روایاتی که در این زمینه وارد شده‌اند، به یک طبقه بندی سه بعدی از تعالیم اسلامی‌می‌رسیم که مورد استفاده بسیاری از دانشمندان اسلامی‌از جمله استاد شهید مطهری می‌باشد که ضمن اشاره به این ابعاد سه گانه به نحوه مواجهه کودکان با این ابعاد و وظایف والدین اشاره می‌کنیم:الف) اصول عقاید: مفاهیمی‌است که وظیفه فرد، کوشش برای تحصیل عقیده درباره آنهاست؛ کاری که در این زمینه بر عهده انسان است، نوعی کار تحقیقی و علمی‌می‌باشد. این بعد با قالب‌های انتزاعی و استدلالی خود نمی‌تواند تا قبل از ۱۲ سالگی جایگاهی در آموزش کودکان داشته باشد، چرا که این مباحث درصدد طرح سوالاتی هستند که کودکان تمایل ندارند با چنین پرسش‌هایی رو به رو شوند. آنها به طور فطری خداوند را قبول دارند و در وجود معاد، پیامبران و ائمه (علیهم‌السلام) و ... تردید نمی‌کنند از این رو استدلال به منظور اثبات این موضوعات، فراتر از تفکر عینی آنهاست.

کودکان دوست دارند تا داستان‌هایی درباره سرگذشت و سیر تاریخی این موضوعات بدانند و با آداب و رسوم عینی و متداول مربوط به آن آشنا شوند و این علاقه می‌تواند بسترساز طرح مطالب عینی، مشهود و نیز داستان‌هایی باشد که ضمن آشنا کردن آنها با این اصول، عشق و محبت شان را به دین و شخصیت‌های دینی روزافزون کند.ب) اخلاقیات: خصلت‌هایی است که یک فرد مسلمان باید خویشتن را به آنها بیاراید و خود را از اضداد آنها دور نگه دارد. این بعد نیز با قالب اوامر و نواهی موجود در معارف دینی، برای کودکان در این سنین مشکل خواهد بود و چون هنوز به مرحله خود پیروی نائل نیامده‌اند [که از ۱۲ سالگی شروع می‌شود و آنها می‌توانند علاوه بر پذیرفتن اخلاقیات درباره این اوامر و نواهی انعکاس نشان دهند] برای اوامر و نواهی بزرگسالان و اندیشه‌های آنها صحت و ارزش بالایی قائل هستند و به کمک حافظه قوی خود، آنها را حفظ کرده و بر زبان جاری می‌کنند ولی نه تنها در اعمال و رفتار خود بلکه در قضاوت‌های اخلاقی خویش نیز جایی به آنها نمی‌دهند، لذا تفهیم این گونه مطالب اخلاقی نمی‌تواند در کودکان تأثیر بسزایی داشته باشد. البته این بدین منظور نیست که آموزش دینی در این سنین منتفی شود، بلکه منظور این است که با قالب‌های موجودی که کودکان درباره معارف دینی در اختیار دارند نمی‌توان تأخیر چندانی در آموزش دینی آنها گذاشت اما چنان که این معارف در قالب همان داستان‌ها، مراسم، احکام و ابعاد اجتماعی دین مطرح گردد و ارزش‌های اخلاقی نیز به‌صورت عینی و عملی و مرتبط با تجربیات و احساسات آنها و نیز الگوهای مناسب باشد، مقصود حقیقی از این معارف و موضوعات دینی و در عین حال متناسب با این سنین تأمین خواهد شد. ج) احکام: دستورهایی است که به فعالیت‌های خارجی و عینی انسان، اعم از امور دنیوی و اخروی، فردی و اجتماعی و... مربوط می‌شود. عبادات و رفتارهای دینی و همچنین مراسم‌ دینی در عین حال که منعکس کننده عقاید دینی است، بازتابی عمیق از احساس‌ها و هیجان‌های دینداران نیز می‌باشد و به سبب ویژگی تقلید پذیری کودکان، در اوایل سنین کودکی نیز در رفتار آنها مشاهده می‌شود. والدین باید از این رفتارها استقبال کنند و به گسترش و تنوع آنها البته همراه با تجارب خوشایند کمک کنند که در این خصوص، والدین باید به دو مطلب توجه کنند:

۱- تدریجی بودن این امور: هم چنان که در تعالیم دین و روایات معصومین علیهم‌السلام بر شروع گام به گام تأکید شده است.۲- توجه دادن کودک به ریشه‌های تاریخی مراسم و مناسک: در مراسم و مناسبت‌ها می‌توان داستان تاریخی واقعه مربوط را برای کودکان تعریف کرد و در عبادات نیز باید به معنا و انگیزه‌های موجود در آن به اندازه‌ای که خارج از فهم و تجربیات کودکان نباشد، اشاره کرد، به طوری که در ذهن آنها ایجاد سوال کند؛ مثلاً در جواب کودک می‌پرسد: چرا شکر می‌کنیم؟ باید بگوییم که: اگر کسی چیزی به تو بدهد، تشکر نمی‌کنی؟والدین باید توجه داشته باشند که در صورت عدم توجه به این ویژگی‌های تاریخی و انگیزه‌های رفتارهای دینی، خطر عدم شناخت جدی مراسم و تلقی از آن به عنوان ظاهری بی‌محتوا و عاری از هر گونه معنای حقیقی، وجود دارد.

مریم عطاریان