یکشنبه, ۲۴ تیر, ۱۴۰۳ / 14 July, 2024
مجله ویستا

آب , خشکسالی و مدیریت تقاضا


آب , خشکسالی و مدیریت تقاضا

در اصطلاح آب و هوایی, خشکسالی به یک دوره زمانی که عموما ماه یا سال است, اطلاق می شود که در طی آن میزان رطوبت در محل خاصی کمتر از میزانی که به طور معمول مورد انتظار بوده, اتفاق می افتد

در گذشته خشکسالی قسمتی از محیط زیست بشر بوده و حیات انسان ها تنها در گرو تحمل و پایداری آنان نسبت به این پدیده آب و هوایی بوده است. یکی از سوابق اولیه تلاش انسان برای مقابله با خشکسالی در انجیل و در داستان یوسف بیان شده است. فرعون مصر به یوسف مسئولیت برنامه ریزی و اجرای استراتژی مقابله با اولین خشکسالی ثبت شده در تاریخ را داد. حال این پرسش مطرح می شود که با توجه به پیشرفت انسان در علم و برنامه ریزی پس از گذشت چندین هزاره، آیا توان بشر در مقابله با خشکسالی ها افزایش خواهد یافت? آیا ما بر اساس تجربیات موفقی که در گذشته در مقابله با خشکسال ها و مدیریت منابع آب یا مدیریت تقاضا در زمان وقوع خشکسالی داشته ایم، برنامه ریزی کرده ایم؟ آیا ما ازموفقیت ها و یا سستی های گذشتگان درس آموخته ایم؟ یا این که ما محکوم هستیم که اشتباهات خود را تکرار کنیم؟ متاسفانه شواهد نشان می دهند که جامعه تمایلی برای برنامه ریزی برای مقابله با خشکسالی را ندارد.به منظور بررسی این موضوع که چرا جامعه هنوز ترجیح می دهد فقط در زمان بروز خشکسالی عکس العمل نشان دهد، تا این که برای احتمال بروز آن برنامه ریزی کند، باید برنامه های دولت برای مقابله با خشکسالی مورد ارزیابی قرار گیرند. تا قبل از این سیاست های دولت ایالتی در آمریکا ( state government) برای مقابله با خشکسالی"به انتظار باران نشستن" بود و دراین میان مهیا ساختن برخی کمک های اضطراری برای زمان وقوع بوده و امید بستن به این که فاجعه پایان یابد. بسیاری از ایالت ها در آمریکا به عنوان یک سیاست، مسئولیت اولیه برای مقابله با خشکسالی را با دولت مرکزی که کلیه بخش های دولتی را زیر پوشش دارد، می دانند. سیاست های دولت مرکزی و دولت محلی (local government) یک مقابله اضطراری را در زمان بروز خشکسالی نشان می دهد که سعی بر کاهش میزان تقاضای آب برای تعادل بین منابع در دسترس و میزان نیاز به آب را دارند. این دیدگاه دولتی زیان های اقتصادی و یا ناراحتی و رنج ساکنین منطقه را کاهش نمی دهد و با هر خشکسالی که اتفاق افتاده، این چرخه مجددا تکرار شده است. به عنوان نتیجه سئوال های زیر مطرح می شود:

- آیا دولت استانی یا ایالتی مسئولیت برنامه ریزی برای مقابله با خشکسالی را دارد؟

- اگر اینچنین است چه نوع برنامه ریزی باید مطرح شود؟

- آیا امکان این که فعالیت های مرتبط با خشکسالی دولت مرکزی و محلی آینده را تغییر دهد، وجود دارد؟

- اگر چنین است چگونه و چرا؟

در اصطلاح آب و هوایی، خشکسالی به یک دوره زمانی که عموما ماه یا سال است، اطلاق می شود که در طی آن میزان رطوبت در محل خاصی کمتر از میزانی که به طور معمول مورد انتظار بوده، اتفاق می افتد.

خشکسالی عموما از جنبه های هواشناسی، آب شناسی و یا کشاورزی تعریف می شود. بنابراین نتیجه نهایی خشکسالی از تاثیرات آن بر روی فعالیت های اجتماعی و اقتصادی یک منطقه مشخص می شود . لذا نشانه های آب و هوایی خشکسالی نیز نیاز به تعاریف اجتماعی و اقتصادی دارد. زیرا مدیریت منابع و مدیریت تقاضای آب از اهمیت ویژه ای برخوردار است. دانشمندان اصطلاح خشکسالی اجتماعی را پیشنهاد کرده اند که به عنوان شرایط ویژه آب و هوایی که تحت فشار کم آبی غیر قابل انتظار قرار دارد و بر فعالیت های اقتصادی و اجتماعی آن منطقه اثر می گذارد، مطرح می شود.تجزیه و تحلیل زیر از نقش دولت در برنامه ریزی برای مقابله با خشکسالی در مقایسه با تجربه فعالیت های سنتی دولت در طی خشکسالی می باشد. اگر دیدگاه سنتی دولتی کمتر مفید به نظر می رسد، باید موانعی که بیشترین تاثیر را دارند، مشخص شوند و مورد ارزیابی گیرند و تعیین شود چگونه باید آنان را از میان برداشت یا با آنان مقابله نمود. برای ارزیابی بهتر موقعیت دولت ایالتی و مرکزی، برنامه ها و فعالیت های مرتبط با خشکسالی ۴۸ ایالت هم مرز در مورد معیارهای به حداقل رساندن آسیب های خشکسالی مورد بررسی قرار گرفتند و بالاخره نقش مهمی که دولت مرکزی می تواند دربرنامه ریزی برای خشکسالی و برای کاهش اثرات متعاقب آن داشته باشد، از سایرین قابل توجه تر بود.

●دیدگاه سنتی دولت به خشکسالی:

خشکسالی ها معمولا دارای دو جنبه هستند: ۱- آب و هوایی : یعنی کاهش در میزان بارش و ۲- نیاز : یعنی نیاز به مصرف آب در مقابله با خشکسالی، دولت ها تمایل دارند که بیشتر فعالیت خود را روی کاهش میزان نیاز به آب متمرکز کنند. اگر چه آنان باید برای کنترل مسایل آب و هوایی نیز فکر کنند. باروری ابرها برای مثال ممکن است سطح پوشیده ازبرف را افزایش دهد و در بعضی از موارد نیز ممکن است مقداری بارش تابستانی حاصل شود. چون کنترل مسایل آب و هوایی عموما کمتر قابل تکیه است، لذا بیشتر بر روی مدیریت جمع آوری و توزیع منابع آب موجود و تعیین اولویت هایی برای استفاده های مختلف از آب تمرکز می شود.

●موانع برنامه ریزی موثر برای مواقع خشکسالی:

اگر چه دولت ها برای مواقع خشکسالی می توانند به طور موثر برنامه ریزی کنند، ولی مشکلات بنیادین پیش روی فعالیت های ضروری، وجود دارند. پنج مانع برای برنامه ریزی برای خشکسالی ها تشخیص داده شده شامل: خصوصیت خشکسالی، تصادفی بودن آن، پدیده خشکسالی، هزینه خشکسالی و ملاحظات سیاسی که در اینجا به آنان پرداخته می شود.

●خصوصیت خشکسالی:

برنامه ریزی برای خشکسالی و مدیریت پیشگیری از وقایع ناشی از آن که به خوبی مشخص و قابل تشخیص برای همه هستند، بسیار مشکل است. چون شدت و تکرار وقایع نا مشخص است. گر چه هیچ تخصص فنی برای تشخیص و تعیین زمان بروز سیل، فوران آتشفشان یا زلزله لازم نیست ولی تجربه شده است که تردید قابل توجهی نسبت به زمان شروع و خاتمه خشکسالی ها وجود دارد. یک خشکسالی تقریبا از حوادث غیرقابل پیش بینی است. برنامه ریزی برای مواقع خشکسالی و مدیریت منابع آب نیاز به تعاریفی که خشکسالی را تعیین می کند، دارد. کمبود خصوصیت های خشکسالی می تواند یک عامل مهم در برنامه ریزی باشد و دلیل آن این است که به برنامه ریزی برای خشکسالی و مدیریت منابع آب در هنگام خشکسالی کمتر از آن چه که سزاوار آن بوده، توجه شده است.

●تصادفی بودن خشکسالی:

این نکته که خشکسالی از لحاظ تاریخی چه موقع به وقوع می پیوندد، بسیار مورد توجه دولت ها، بوده است. آن چیزی که بیشترین مانع برای برنامه ریزی جهت جلوگیری از کمبود آب در مواقع خشکسالی است، تصادفی بودن آن است. این تغییر پذیری ذاتی که موجب واکنش به بحران و کمبود آب شده و تلاش ها برای برطرف سازی آن بیشتر از برنامه ریزی برای مقابله با آن است، باید کاملا از قبل پیش بینی و مهار گردد. مردم تمایل دارند که خشکسالی را یک بخش طبیعی از سیر آب و هوایی بدانند و معتقدند که خشکسالی بالاخره برطرف می شود. در خشکسالی دو چیز کاملا نامشخص باقی مانده است: یکی تکرار آن و دیگری سختی و شدت آن می باشد. بنابراین برنامه ریزی جهت کاهش هزینه هایی که ناشی از خشکسالی است و نیز سختی و شدت پیچیده آن، لازم است.

●پدیده خشکسالی:

مانع دیگر برای برنامه ریزی خشکسالی مربوط به ذات پدیده خشکسالی است. اگر چه خشکسالی روی افراد تاثیر می گذارد، در زمان خشکسالی مشکلات جامعه مشخصات ویژه ای دارد. تمایل هر فرد برای استفاده از امکانات جمعی به حداکثر خود برای دریافت سریع آنان می رسد. نتیجه آن کاهش و زوال کلیه امکانات جمعی و همگانی جامعه است. این پدیده بهترین سیاست غیر قابل اجرا را ایجاد می کند مگر آن که بوسیله دولت اجرا شود. اشخاص تجربه شان از خشکسالی کمبود آب است و این در حالی است که راه های موثر برای مقابله با کمبودهای آب محدود است. استفاده از آب های زیر زمینی در حین خشکسالی در بسیاری از ایالت های شرقی در امریکا شرایط قابل تحمل تری را بوجود آورد. اما این مطلب نیز نیاز به برنامه ریزی و قانون گذاری دارد زیرا چاه های عمیق تر و پمپ های قوی تر بیشترین میزان برداشت آب را خواهند داشت.این مطلب راه حلی مشخص در زمان خشکسالی است که ممکن است مثلا ایجاد چاه باشد. اگر اشخاص این گونه عمل نماید نتیجه می تواند به زیان برخی دیگر باشد. یک چشمه کم عمق در نهایت می تواند مورد استفاده قرار گیرد ولی باز هم اشخاص می توانند برای برداشت آب باید یکدیگر رقابت کنند که این نیز می تواند موجب برداشت بیش از پیش و کم شدن آب چشمه باشد. همچنان که اگر چاه های عمیق و پمپ های قوی استفاده شوند اینگونه خواهد شد. یا این که افزایش پمپاژ آب موجب وارد شدن آب شور به آب چشمه یا چاه شود که می تواند به کیفیت تمام آب چشمه یا چاه لطمه وارد آورد. بهترین راه حل می تواند توافق بین اشخاص باشد و یا قوانین و محدودیت هایی که بوسیله دولت محلی اعمال می شود تا زمان و میزان پمپاژ آب کنترل شود. تحت این شرایط اشخاصی که آب را پمپاژ می کنند نمی توانند برای خشکسالی ها برنامه ریزی موثری داشته باشند. شخصی که وضعیت مالی خوبی دارد و دنبال یک مخزن اب زیر زمینی می گردد یا برای کمبود آب برنامه ریزی می کند، لازم است میزان آبی که نمی تواند پمپ کند یا باید بوسیله دیگران پمپاژ میشود را نیز بداند. برای یک جامعه ممکنست راه حل، ساختن یک مخزن در بالای چشمه آب باشد ولی برای جامعه ای دیگر در پایین چشمه باشد. هر جامعه باید راه حل خود را با توجه به جامعه دیگری که در همسایگی اوست عملی کند. در غیر اینصورت چشمه ها ممکنست به یک منبع غیر قابل استفاده تبدیل شوند. افزایش تامین آب در هر منطقه باید برای کلیه جوامع بهترین راه حل باشد که این نیازمند توجه و دقت کل جامعه است.


شما در حال مطالعه صفحه 1 از یک مقاله 2 صفحه ای هستید. لطفا صفحات دیگر این مقاله را نیز مطالعه فرمایید.