چهارشنبه, ۲۷ تیر, ۱۴۰۳ / 17 July, 2024
مجله ویستا

انسان و فعالیت فیزیکی او در بستر تاریخ



      انسان و فعالیت فیزیکی او در بستر تاریخ
گيوم نيكولاس، كارول گروسارد تلخیص و ترجمه

در طول زمان از دوره پیش از تاریخ تا کنون زندگی انسان دستخوش تغییرات بسیاری شده است که می توان این تغییرات را به چند دسته اصلی تقسیم کرد:
-    تغییرات فیزیولوژیک که در نهایت باعث تکامل مغزی(encephalisation) شده است.
-    کشف آتش که باعث قابل هضم‌تر شدن مواد غذایی در بدن انسان شده است.
 -    توانایی راه رفتن و دویدن و توسعه بینایی و در دست گرفتن اجسام که همگی نتیجه تکامل مغزی انسان هستند.
تکامل مغزی در بشر باعث توسعه شناختی در او شده که همین امر باعث فائق آمدن انسان بر محیط و طبیعت اطراف اوست. این توسعه شناختی باعث تولید ابزار و مکانیزه شدن و تولید صنعت در انسان شده و به وسیله آن انسان توانسته با مقابله در برابر سرما و گرما و جستجوی غذا به وسیله شکار و جمع آوری مواد غذایی بر طبیعت اطراف خود مسلط شود.
در مرحله بعد که نوع زندگی انسان از کوچروی به یکجانشینی تبدیل شد همچنان با افزایش روند اتوماتیزاسیون و  افزایش مکانیزه شدن زندگی انسان روبرویم. این امر باعث کاهش فعالیت فیزیکی در انسان شد.
ما روز به روز شاهد عدم فعالیت انسان هستیم که این روند با یکجانشینی و صنعتی شدن رابطه مستقیم دارد. بر اساس مطالعات انجام شده شهری شدن و امکانات شهری در کشورهایی مانند آمریکا و کانادا و فرانسه و کشورهای اسکاندیناوی باعث کاهش فعالیت فیزیکی در انسان شده‌اند. که البته این میزان کاهش در کشورهای اسکاندیناوی با سیاست های مقابله با عدم فعالیت فیزیکی کمتر از بقیه کشورهای مطرح شده است. سیاست‌هایی از جمله استفاده از دوچرخه به جای اتومبیل و آموزش ورزش از دوران کودکی و ... که این کاهش فعالیت ناشی از مکانیزه شدن زندگی انسان را کاهش می دهد
Engl J Med 2002))
عامل  دیگری که در کنار مکانیزه شدن زندگی انسان و در نتیجه عدم فعالیت او در زندگی انسان دیده می شود، تغییر نوع تغذیه اوست که در کنار کاهش فعالیت باعث بروز بیماری‌های متعددی از جمله چاقی بیش از حد و انواع سرطان شده است.
این در حالیست که روز به روز شاهد کاهش فعالیت فیزیکی در زندگی انسان هستیم. استفاده ازدرهای اتوماتیک و پله‌های برقی و... باعث کاهش روزافزون فعالیت انسان امروزی‌ست.  که همگی ناشی از تغییر نوع سبک زندگی اوست. بر اساس آمارهای جهانی (OMS   www.who.int /mediacentre/ releases/ release23 /fr/) بین 60 تا 85 درصد جمعیت انسانی هم‌اکنون به شکل یکجانشینی زندگی می‌کنند که مدل زندگی یه شکل یکجانشینی یکی از ده علت اساسی مرگ و میر و ناتوانی جسمانی ست. بر اساس مطالعه‌ای در آمریکا و اروپا می‌توان به شکل بارزی کاهش فعالیت فیزیکی را در میان نوجوانان ده تا پانزده سال به خصوص در میان دختران مشاهده کرد(Livingstone 1992). رسیدن به بلوغ ودرنتیجه افزایش چربی در بدن و عدم علاقه به فعالیت درکنار تغییرات رفتاری در این دوره سنی در میان دختران باعث این کاهش فعالیت می‌شود که عوامل فرهنگی در این تغییر رفتاری نقش موثری بر کاهش فعالیت و تفاوت آن در میان نوجوانان دختر و پسر دارد. طبق یک مطالعه در سال 2003 توسط آلساک بیشترین اوقات فراغت در بین افراد به شکل نشسته در یک محل انجام می‌شود( بازی با کامپیوتر، دیدن تلویزیون و دی وی دی پلیر و...)
در شیوه زندگی یکجانشینی می توان دو گروه خطا را مشاهده کرد: خطاهای بهداشتی: استفاده از الکل و دارو و دخانیات  وخطای رژیم غذایی: استفاده چربی حیوانی و جایگزین کردن قند ساده به جای قندهای پیچیده در رژیم غذایی است. با اینکه دانش تغذیه نسبت به قبل افزایش یافته ولی جای تعجب است که چرا عادت‌های غذایی مناسب و راه حل مناسبی برای تهیه مواد غذایی سالم(غذای خانگی) وجود ندارد. ما در حال حاضر با افزایش مصرف غذاهای آماده صنعتی و همچنین مصرف بیش از اندازه چربی مضر و قند ساده به جای قند پیچیده روبرویم که علت آن را می توان سادگی دست‌یابی به این غذاها و همچنین ارزان بودن تهیه این قندها و چربی دانست که نهایتا منجر به تغییر رفتار تغذیه‌ای در انسان یکجانشین شده است.
در حال حاضر هر فرد در معرض آگهی‌های بازرگانی فراوانی‌ست که اکثر آن در مورد مصرف مواد غذایی مضر است و تحت فشار این آگهی‌های بازرگانی رفتار غذایی فرد دچار تغییر می‌شود. در کانادا یک جوان سالانه حدود سی هزار آگهی بازرگانی  می بیند که سه چهارم آنان در مورد مواد غذایی است. در آمریکا مبلغ یازده میلیارد دلار صرف آگهی غذایی می شود که فقط ده هزارو پانصد دلار آن در مورد میوه و مواد غذایی مفید است و بقیه در مورد مواد غذایی ناسالم و حاوی چربی مضر و قندهای ساده است.
همچنین کاهش فعالیت و تغییر رفتار غذایی باعث ایجاد و شیوع بیماری‌هایی چون چاقی مفرط و دیابت و بیماری‌های متابولیکی و قلب و عروقی  و انواع سرطان شده و میزان مرگ و میر را افزایش داده است. چاقی که در اثر افزونی چربی در بدن ایجاد شده نتیجه شومی بر سلامتی افراد دارد.فاکتورهای متفاوتی برای چاقی وجود دارد مانند عامل ژنتیک، عامل اعصاب و فیزیولوژی، عامل فرهنگی و عامل محیطی. عامل محیطی خود شامل یکجانشینی و تغییر عادات غذایی ماست.
عامل دوم عامل فرهنگی ست که تاثیر جامعه و فرهنگ و روان‌شناسی مانند اضطراب و استرس را بر چاقی نشان می‌دهد و شیوع بیماری چاقی را به نسبت سطح زندگی افراد تعیین می‌کند. بر اساس تئوری ژنوتیپ اکونوم معروف به تئوری جمیز نل، فاکتورهای ژنتیکی با همکاری دیگر فاکتورها انتخاب شده و شیوع چاقی را در جهان مدرن توضیح می‌دهند. در یک جامعه شکارگر جمع آورنده که در معرض خشکسالی قرار دارند این ژن باعث بقاء فرد در مقابل شرایط سخت محیطی می‌شود و فرد از ذخیره چربی بدنش استفاده می کند ولی همین ژن در صورتی که مازاد کالری به سلول های در حال تقسیم برسد باعث ایجاد نقص در سلول ها می شود. بنابراین در زمان حال که زندگی بشر با گذشته متفاوت شده و سبک زندگی او به سمت کاهش فعالیت فیزیکی و افزایش کالری در بدن با تغذیه متفاوت پیش می رود براساس این تئوری بدن انسان با خطر جدی روبروست. به عنوان مثال جزیره نورو تا 1886 ناشناخته بود و در این سال آلمان‌ها به این جزیره مهاجرت کردند. قبل از این مهاجرت انسان ها در آن جزیره به ماهی‌گیری و کشاورزی مشغول بودند و رژیم غذایی طبیعی داشتند و میزان فعالیت فیزیکی آنان به شکل سخت بالا بود. بعد از آن غذاهای چرب و قندهای ساده جایگزین ماهی در رژیم غذایی آنان شد و میزان فعالیت فیزیکی آنان نیز کاهش یافت. این مثال نمونه‌ای گویا از وضعیت زندگی انسان کنونی‌ست.
در زندگی انسان مدرن با انواع بیماری‌هایی روبروییم که ناشی از سبک زندگی جدید اوست. از جمله این بیماری‌ها چاقی مفرط را می‌توان مثال زد. رابطه شدیدی بین وزن و غذا خوردن وجود دارد که در نتیجه رابطه مستقیمی بین چربی زیر پوستی و چربی عروقی و چربی های مصرف شده در غذا وجود دارد. چاقی در اثر یک سازگاری نابجا درتوازن انرژی در یک بستر یکجانشینی ایجاد می‌شود. از سویی دیگر چاقی به علاوه کاهش فعالیت فیزیکی، باعث ایجاد بیماری دیابت می‌شوند. و از سوی دیگر اختلال و آشفتگی غذایی و چاقی و کاهش فعالیت فیزیکی و دیابت همگی باعث بیماری های قلبی عروقی می‌شوند. علاوه بر بیماری‌های فوق بیماری‌های دیگری چون درد در ستون فقرات و در درد کمر ناشی از سبک زندگی شهری و یکجانشینی ست که روبه افزایش است. این بیماری ها در میان نوجوانان نیز رو به افزایش گزارش شده است. نوجوانان در هنگام بلوغ در اثر رشد سریع و غیر همزمان و غیر هم اندازه بسیار شکننده‌اند. رشد سریع اندام‌های فوقانی و افزایش قد غیر وابسته به استخوان نتیجه این ناهماهنگی است و رشد ناهماهنگ یک عدم تعادل بین رشد قسمت‌های مختلف بدن ایجاد می‌کند. که این خود منجر به دردهای کمر و خمیدگی غیرنرمال ستون فقرات شده و ایجاد بیماریهایی چون Lordose وcyphose و scoliose خواهد شد. این دردها مربوطند به عدم شیوه رفتار فیزیکی صحیح و ناکافی بودن میزان فعایت فیزیکی است که در دوره نوجوانی باعث کاهش ماهیچه سازی در قسمت پشت و همچنین به علت کاهش نرمی و خمش پذیری مفاصل ایجاد میشود. در تمامی بیماری‌های فوق ردپای فرهنگ و سبک زندگی یکجانشینی قابل مشاهده است.
بنابراین می‌توان به خوبی مشاهده کرد که تغییر شکل زندگی اجتماعی و فرهنگی تا چه میزان بر سلامتی و زیست انسان موثر بوده است و انسان و زندگیش را دستخوش چه مشکلاتی کرده است که هم اکنون یکی از مباحث مهم در علومی مانند انسان شناسی زیستی، تغذیه، پزشکی و.... است که به طور جدی باید به آن پرداخته شود.
پیشنهاد اساسی برای تغییر این روند به سوی افزایش سلامتی اجتماعی در یک جامعه یکجانشین تغییر رفتار غذایی و افزایش جنب و جوش و فعالیت فیزیکی و تصحیح خطاهای بهداشتی مانند کاهش مصرف مواد مخدر و الکل و خطاهای تغذیه‌ای مانند جایگزینی فیبر و غذاهای خانگی به جای غذاهای صنعتی با افزودنی های خوراکی و... است.

انسان و فعالیت فیزیکی او در بستر تاریخ، گیوم نیکولاس، کارول گروسارد ، ، دانشگاه رن2، 2008.