چهارشنبه ۲۸ شهریور ۱۳۹۷ / Wednesday, 19 September, 2018

حافظ گوته وسکلیانوس


حافظ گوته وسکلیانوس
در همایشی كه چندی پیش به نام «حافظ، گوته و سكلیانوس» توسط رایزن فرهنگی ایران در آتن برگزار شد استادان و پژوهشگرانی از ایران و چند كشور دیگر درباره این سه شاعر سخنرانی كردند. آنچه در این میان حائز اهمیت بود، بیان تأثیرگذاری بی چون و چرای حافظ بر شاعر بزرگی چون گوته و سكلیانوس است. گوته از شاعران قرن ۱۹ و سكلیانوس متعلق به قرن ۲۰میلادی است. گوته كه زاده آلمان است با اثر خود به نام «دیوان شرقی - غربی» به اوج رسید و در میان آثار سكلیانوس كه غزلسرایی اتریشی است مجموعه غزل هایی به نام «افروسكیوتو» باعث شهرتش شد. این مجموعه در سال ۱۹۰۷ به چاپ رسید. آخرین غزل های او نیز «عید پاك یونانیان» نام دارد كه در سال ۱۹۲۷ منتشر شد. آنچه اهمیت دارد تأثیری است كه این دو شاعر به ویژه گوته از حافظ گرفته اند. دكتر النی كندیلی استاد دانشگاه های اتریش مقاله ای در همایش «حافظ، گوته و سكلیانوس» ارائه داد كه با وجود موجز بودن به خوبی ارتباط شعر این سه شاعر را بررسی می كند.
گوته قرن ۱۹ به سراغ حافظ قرن ۱۴ رفت و با روح او همراه شد. من هم سكلیانوس را كه متعلق به قرن ۲۰ بود به این جمع اضافه كردم، به خاطر اینكه اشعار وی با حافظ و گوته رابطه ای معنوی دارد و در واقع آنها به زنجیره ای تعلق دارند كه بعضی از حلقه های آن نامریی است.
سكلیانوس و گوته، گرچه در قرن های متفاوتی زندگی می كرده اند ولی مقاطع زمانی آنها شباهت زیادی به هم دارد. گوته در زمان انقلاب های پی درپی اروپا و سكلیانوس در دوره جنگ جهانی زندگی می كرده است و در این مقاطع زمانی، هر دو به مبارزه با دیكتاتوری پرداختند. تلاش آنها در جهت بوجود آوردن صلحی بود كه پایه های آن بر عدالت و انسانیت استوار باشد.
حافظ نیز در زمان خویش با همین جدال می زیسته است. در سال ۱۲۵۸ شهر رویایی بغداد از طرف مغولان تصرف و به آتش كشیده شد، در ایران قرن ۱۴ میلادی نیز، جنگ و نهضت های دایمی وجود داشت. این هرج و مرج ها و خونریزی ها مشخصه آن دوره بود. در واقع، حافظ در زمانی به دنیا آمد كه تاریخ در بدترین نقطه تكامل خود و جامعه بشری در پست ترین وضعیت قرار داشت. در این مقطع زمانی، تاریخ بزرگترین عارفان و عالمان را به بشریت تقدیم كرد تا انسانها را دلداری دهند كه بعضی از آنها عبارتند از ابن عربی، عارف بزرگ اسپانیایی و مولای رومی، عارف بزرگ ایرانی. ابن عربی به زبان عربی و جلال الدین رومی به زبان های فارسی و عربی آثار خود را نگاشته اند، در سال ۱۲۹۲ هم سعدی، شاعر معروف ایرانی به این عرصه وارد شد.
حافظ، گوته و سكلیانوس، هر سه در دنیایی خیالی با شعر و موسیقی به سر می بردند و هر سه شاعران غزلسرایی بودند كه در مسیر فنای فی الله بودند و با استفاده از طبیعت، در صدد تبیین زندگی پس از مرگ برآمدند كه ما در اینجا براساس سخنان آنان، بحث خود را ادامه می دهیم.انسان، با خلق كلمات، از طریق زبان به خالق كلمات تبدیل می شود. فرهنگ ایرانی كه از بزرگترین فرهنگ های جهان است، از طریق كلام، فردوس را به ما معرفی كرده است، فردوس باغی است كه در آن آب حیات یعنی زبان، شیوه سخنوری و شعر جاری است. شعر یك كلمه عربی است كه در زبان فارسی نیز به این عنوان از آن یاد می شود و احساسات توسط آن بیان می شود. احساس كردن یعنی دیدن، بو كردن، لمس كردن و چشیدن و به این ترتیب زیبایی ها را درك می كنیم و از بودن در میان هستی لذت می بریم.
یك نویسنده عرب در قرن ۱۰ میلادی می گوید: شاعر به این دلیل شاعر نامیده می شود كه معانی سخن و روابطی را بین اشیاء احساس كرده كه كسی دیگر غیر از او آن را احساس نكرده است. در نتیجه كسی نام شاعر بر او گذاشته می شود كه شرایط فوق را دارا باشد. پس كسی كه صرفا كلامش دارای وزن و قافیه است، شاعر نیست.
در یونان، سرزمین حرف های با صدا، كلمه شعر كه معنی آن آفریدن از طریق صدا است، به حقیقت می پیوندد. غزل در شعر موسیقیایی عمق تصاویر را نشان می دهد، تصاویر طبیعت، زن و زندگی كه با كلمات مؤنث بیان می شوند، و روح را به دنیایی معنوی هدایت می كنند و از این طریق، تصاویر صداها و حتی تصاویر طبیعت به ما می رسد. این هماهنگی بین دنیای بیرون و درون، جهان را به متحد شدن رهنمون می كند و جوینده، چیزی را كه نمی شناخته می یابد و دنیایی را كه ندیده است، كشف می كنند.
حافظ در شعرش در مورد طلوع خورشید و طلوع انسانیت انسان و همچنین در مورد مزایای سحر كه هر چه دارد، از آن است سخن می گوید.
سكلیانوس نیز می گوید: در تمام اعضایم برقی می زند و یك طلوع پنهانی در من شكل می گیرد، آنگاه، در سحر و با دستهای باز عروج می كنم.
در نظر سكلیانوس، نور خورشید نشان دهنده انسان كامل است.
نور، گل و خون در اشعار حافظ و سكلیانوس معانی مشابهی دارند كه به خاك فناپذیر و قله انسانیت معنا می دهد.
تاریكی شب، خنده گل، گیسوان سیاه معشوق و مستی، تصاویری است كه آرزوی او را تعیین می كند.
خوشبختی، مرگ، عشق، فنا، غرب و شرق برای هر سه شاعر به عنوان یك طلب و جستجو است. زمان در تاریخ از بین می رود ولی مكان در ذهن می ماند و انسانها با مهربانی با یكدیگر دیدار می كنند. مهربانی انسان، همان عشق الهی است.
گوته هم مانند لوركا به تأثیری كه از شرق پذیرفته، احترام گذاشته و آن را با آغوش باز قبول كرده است و به همین دلیل هر دو نفر در قسمتی از اشعار خود از اسامی عربی استفاده كرده اند مانند «ایوان دل» ، اثر لوركا و «دیوان غربی _ شرقی» اثر گوته.
مشهورترین اشعار زبان فارسی رباعیات و مثنوی است، لكن بیشتر اشعار حافظ غزل است. غزل در درجه اول یك شعر عاشقانه است كه از كلمه غزل به معنی چشم های معشوق گرفته شده است.
ما نیز در زبان یونانی از شبیه همین كلمه استفاده می كنیم. این نوع شعر برخلاف قصیده یك شعر خصوصی و شخصی است و حافظ به این دلیل این نوع شعر را انتخاب كرده تا احساسات و حالت شخصی خود را بیان كند. اشعار حافظ خصوصی است ولی اجتماع را به باد انتقاد كشیده و با چشمان تیزبین، به خود و وقایع جهان نگاه می كند.
در اشعار او شراب و عشق تنها یك احساس همدردی و رضایت شخصی نیست، بلكه گفتن كلمه «نه» به جنگ در برابر انسانیت و تمدن بود. حافظ سعی كرده است با نگاه به طبیعت و لذت، انسان را از تاریخ جدا كند و با توجه به رسوم اسلامی به او جهت دهد و این ترتیب اثر او، مورد توجه قرار گرفته است.ساختار اشعار ایرانی بسیار سخت و اسامی آن سمبلیك است و به ریشه كلمات، صدا و معانی آن اشاره می كند.
در اینجا به یك نوع شعر كه نام آن قلب است اشاره می كنم، آربری كه یكی از بزرگترین متخصصان ادبیات شرق در قرون وسطی است و از غزلیات حافظ استفاده كرده و اسامی عربی آن را توضیح داده است، با استفاده از كلمه قلب، هنر مقلوب را در غزل و شیوه سخنوری فارسی و عربی نشان می دهد. مقلوب یا قلب به ما این امكان را می دهد تا با همان حروف بتوانیم كلمات را به معانی مختلف تبدیل كنیم. برای مثال كلمه زار و زار را می توان ذكر كرد. درست مانند كلمه قلب كه می توان آن را به عنوان قبل بیان كرد. قبل از چه چیز؟ نمی دانیم. قبل، یعنی گذشته كه همیشه از آن یاد می شود. محور اصلی كلمه قلب، همیشه معنی «دور زدن» را در پی دارد، یعنی دور تا دور می چرخم و هر چیز در جلو و پشت من قرار می گیرد.
قلب دستگاه مهمی است كه خون را به تمام بدن می رساند و در ادیان الهی و عرفان، محور اسرار الهی شمرده می شود. این موضوع به خصوص در اسلام و مسیحیت تأكید شده است. قلب همیشه در آتش عشق می سوزد و بدین وسیله انسان می تواند خدا را در قلب خود جستجو كند و آنگاه خدا مانند نوری به سوی او می آید. از آنجا كه حافظ به تصوف و عرفان اسلامی تعلق دارد، الفاظی چون مستی و شراب، مجازی است و قلب شنونده و خواننده را به عمق، یعنی به قبل و به ماوراء الطبیعت، یعنی به بعد می فرستد. قلب در اكثر غزلیات حافظ مورد اشاره قرار گرفته است.
با توجه به توضیحات فوق می گویم یا این نگاهی كه این سه شاعر به هستی دارند، هر سه با هم متحد می شوند و بدین ترتیب شرق و غربی دیگر وجود ندارد، آنگاه دنیا ساده می شود. پس بگذاریم انسانها در این دنیای ساده در صلح و صفا زندگی كنند و سرمایه ای را كه دارند با هم تقسیم كنند.
دكتر النی كندیلی


منبع : روزنامه همشهری

مطالب مرتبط

صدای لورکا چه نزدیک است

صدای لورکا چه نزدیک است
آنچه در پی می آید، بخشی كوتاه از پیشگفتاری است كه خسرو ناقد بر كتاب «در سایه ماه و مرگ» نگاشته است، این كتاب گزیده شعر های فدریكو گارسیا لوركا است كه مجوز انتشار گرفته و اوایل مهرماه منتشر می شود. ترجمه ناقد از شعرهای لوركا به صورت دوزبانه است كه انتشارات كتاب روشن آن را منتشر می كند. شعرهای این مجموعه برای نخستین بار از زبان اسپانیایی به فارسی ترجمه شده است. در این كتاب، علاوه بر ترجمه گزیده شعرهای لوركا كه در كنار متن اصلی آنها به زبان اسپانیایی منتشر شده، شرحی نیز درباره زندگی لوركا از زبان شاعر و همچنین ترجمه دو گفت وگو با لوركا ضمیمه شده است. یكی از این گفت و گوها كه كمتر از دو ماه پیش از مرگ لوركا منتشر شد، به گفته مترجم، احتمالا آخرین گفت وگو با او است كه اكنون برای نخستین بار به زبان فارسی ترجمه و منتشر می شود. در دومین گفت وگو، لوركا به این پرسش كه «شعر چیست» پاسخ داده و نظرات خود را درباره «ترانه های كولی ها»، «شعرهای نیویورك» و دیگر سروده های خود مطرح كرده است.
لوركا شاعری است كه افسانه مرگش بر افسون شعرش پیشی گرفته است. حتی آنان كه شعر او را در نمی یابند، ناگزیر افسون افسانه مرگ او می شوند، تا شاید با لرزیدن از لرزه ای كه تیر خلاص جوخه سیاه مرگ در سحرگاه ۱۸ ماه اوت سال ۱۹۳۶ میلادی بر پیكر لوركا انداخت، به ژرفای شعر او راه یابند. این هم گوشه ای دیگر از تراژدی زندگی لوركاست كه محبوبیت مرگش بیش از شعر او است.
اكنون دیری است كه مرگ لوركا افسانه شده است افسانه ای كه آدمی را بیش از آنكه افسرده سازد، افسون می كند. و شاید به راستی این افسون افسانه مرگ لوركاست كه ما را به دنیای رازگونه افسانه های شعر او می كشاند و نه برعكس. من خود نخست با «مرگ لوركا» با او آشنا شدم و نه با شعر لوركا. «مرگ لوركا» را یان گیبسون درست چهار سال پیش از مرگ ژنرال منتشر كرد در سال ۱۹۷۱ میلادی. پیش از آن حداقل در اسپانیا نام بردن از لوركا در تمام دوران سلطه رژیم ژنرال فرانكو رسما منع شده و نشر و پخش نوشته هایش بیش از بیست سال ممنوع شده بود. با «مرگ شاعر»، زندگی لوركا دوباره آغاز شد و با زندگینامه ای كه گیبسون نزدیك به دو دهه پس از آن منتشر كرد، به تمام اسطوره هایی كه پیرامون زندگی و مرگ لوركا شكل گرفته بود، پایان داد و زندگی شاعر را از آغاز تا آخرین لحظات حیات او گاه لحظه به لحظه پی گرفت و اثری شگفت و در عین حال دور از دروغ و نزدیك به رویدادهای زندگی لوركا به جا گذارد.
در كتاب «زندگینامه لوركا» می بینیم كه چه سان زندگی و شعر لوركا با هم درآمیخته است گویی كه شاعر تمام آثارش را خود تجربه كرده است. لوركا خود در جایی می گوید: «چهره ها و شخصیت های شعرهای من همگی وجود خارجی داشتند.» جالب آن كه این كتاب به «راهنمای سفر» به اسپانیا و به خصوص به منطقه اندلس و شهر غرناطه گرانادا می ماند. گیبسون خوب می داند كه لوركا چقدر سفر را و سخن گفتن از سخن سرایان اسپانیا را دوست می داشت. از این رو در این كتاب كوشیده است تا پا به پای لوركا و از نگاه او، رودخانه ها، تپه ها، كوهسارها، شهرها و روستاها و بناهای تاریخی و میدان های گاوبازی اندلس و خیابان ها، كوچه ها، باغ ها و كاخ ها و كلیساهای شهر گرانادا را به تصویر كشد تا هم تاثیر محیط زیست لوركا را بر شعرهایش نشان دهد و هم خواننده را با دیدنی های این سرزمین زیبا كه محل تلاقی فرهنگ های شرق و غرب است، آشنا سازد.
گیبسون كه استاد زبان و ادبیات اسپانیایی در دانشگاه های لندن و بلفاست بود، برای نگارش زندگینامه لوركا، ترك تدریس می كند و با خانواده اش به اسپانیا می رود و پس از سیزده سال تحقیق در آثار لوركا و نامه ها و دست نوشته های منتشر نشده او و جست وجو در كتابخانه ها و آرشیوهای گوناگون و گفت وگو با خانواده و دوستان شاعر و از آن جمله با ایزابل خواهر لوركا و نیز نشستن پای صحبت شاهدان عینی و پیگیری رد پای شاعر در آرژانتین و آمریكا و كوبا، اثری بی نظیر درباره زندگی و مرگ شاعر می آفریند كتابی كه در این میان به بسیاری از زبان ها ترجمه و منتشر شده است. او پس از سال ها رفت وآمد و گشت وگذار در اسپانیا چنان شیفه این سرزمین می شود كه تابعیت اسپانیایی را می پذیرد و برای همیشه در این كشور می ماند. از او زندگینامه ای نیز درباره سالوادور دالی بزرگترین نقاش سوررئالیست و یكی از نزدیك ترین دوستان لوركا منتشر شده است.
«غرناطه لوركا» گرانادای لوركا عنوان كتابی دیگر از گیبسون است كه هم راهنمای سفر است برای گردشگرانی كه امروز به گرانادا سفر می كنند و دیدنی های شهر را می خواهند ببینند، و هم برای ما كه می خواهیم در گذشته ای نه چندان دور، جای پای لوركا را در این منطقه دنبال كنیم از زادگاهش «فونته واكروس» در ۱۸ كیلومتری گرانادا، تا قتلگاهش در تپه های نزدیك روستای «ویزنار». اینك می توان در كنار درخت زیتونی كه شاعر را و صدها تن از قربانیان جنگ و جنون را در اطراف آن، در گورهای دسته جمعی، به خاك سپردند، نشست و صد قدم دورتر، به زمزمه چشمه ای گوش فرا داد كه شاعران عرب مسلمان «چشمه اشك» نامش نهاده اند. و بعد اندیشید كه راستی لوركا در آخرین لحظه زندگی اش به چه می اندیشیده است صدای لوركا چه نزدیك است
صد عاشق دل سوخته آرامید ه اند اینك جاودانه در اعماق زمین خشك. اندلس چه گذرگاه های سرخ بی پایانی دارد و قرطبه، باغ های زیتون سبز آنجا كه صد صلیب می توان نشاند، به یادشان. صد عاشق دل سوخته. آرامید ه اند اینك جاودانه.

وبگردی
حال فعلی ! یا ناتوانی در تشخیص حال قبلی
حال فعلی ! یا ناتوانی در تشخیص حال قبلی - حمید رسایی عضو جبهه پایداری در صفحه شخصی خود در شبکه توییتر نسبت به اهانت زشت امیر تتلو به امام حسین (ع) و 72 تن از یاران باوفایش واکنش تندی نشان داد.
اولین تصاویر و جزئیات از تصادف مرگبار در جاده تهران-کرمان
اولین تصاویر و جزئیات از تصادف مرگبار در جاده تهران-کرمان - اتوبوس تهران -کرمان در کیلومتر ۴۰ آزاد راه کاشان به نطنز، ورودی بادرود براثر بی احتیاطی و احتمالا خواب آلودگی راننده پس از برخورد با پشت کامیون حامل سوخت واژگون شده و در لاین مخالف دچار آتش سوزی شد...
ویدئو/ وحشت پزشکان از تولد نوزاد تک چشم در اندونزی (۱۶+)
ویدئو/ وحشت پزشکان از تولد نوزاد تک چشم در اندونزی (۱۶+) - پزشکان هنگامی که یک نوزاد دختر اندونزیایی را در یکی از بیمارستان های این کشور به دنیا آوردند بسیار وحشت زده شدند. نوزاد تازه متولد شده با یک چشم بزرگ روی پیشانی اش متولد شد و پس از هفت ساعت درگذشت.
بازنشر نامه استاد به امیر تتلو! / معیار تشخیص حق از باطل گشته ای !
بازنشر نامه استاد به امیر تتلو! / معیار تشخیص حق از باطل گشته ای ! - فردی به نام علی‌اکبر رائفی‌پور كه رسانه‌‌های اصولگرا از او به عنوان «استاد، محقق و پژوهشگر» یاد می‌كنند! در تاریخ 29 اردیبهشت 96 (در كوران انتخابات ریاست‌جمهوری) در نامه‌ای سرگشاده به امیرحسین مقصودلو (تتلو) نوشت: «امیر جان بخوان، تو باید بخوانی، عیبی ندارد! سرت را بالا بگیر و خدا را شکر کن که به واسطه تو این همه نفاق را آشکار کرد! دلت محکم باشد پهلوان! تو فقط بخوان، بخوان
جنجال احمد خمینی در VIP عزاداری حسینی
جنجال احمد خمینی در VIP عزاداری حسینی - انتشار عکس‌های نشستن احمد خمینی زیر کولر در بخش وی‌آی‌پی هیات که پوششی شیشه‌ای دارد و از سینه‌زنان جداست، پس از توضیح او که گفت آن جایگاه مربوط به «روحانیون درجه یک و دو قم» است و «اون بالا معممین میشینن که لباسشون چون زیاده باعث گرمازدگی نشه»، با واکنش‌های تندتری هم همراه بود.
واکنش جالب رهبری به روبوسی کیارستمی با داور خانم جشنواره کن!
واکنش جالب رهبری به روبوسی کیارستمی با داور خانم جشنواره کن! - واکنش جالب مقام معظم رهبری به روبوسی کیارستمی با خانم داور جشنواره کن از زبان عزت الله ضرغامی
لحظه هولناک در چاه انداختن دختر بچه توسط پسرعمویش
لحظه هولناک در چاه انداختن دختر بچه توسط پسرعمویش - این فیلم که توسط دوربین های امنیتی گرفته شده لحظه به چاه انداختن دختر 5 ساله ای در اصفهان توسط پسر بچه ای کوچک را به تصویر کشیده است.
آشنایی با لامبورگینی! کاملا ایرانی
آشنایی با لامبورگینی! کاملا ایرانی - جوان خوش ذوق ایرانی لامبورگینی! تماما ایرانی را طراحی و تولید کرده است.
سلطان سکه
سلطان سکه - اولین جلسه دادگاه "وحید مظلومین" معروف به سلطان سکه به همراه ۱۴ نفر از همدستانش امروز در شعبه دو دادگاه ویژه مفاسد اقتصادی به ریاست قاضی زرگر و به صورت علنی برگزار شد.
ریحانه یا لیلا؟! / حاشیه سازی ریحانه پارسا بازیگر سریال پدر
ریحانه یا لیلا؟! / حاشیه سازی ریحانه پارسا بازیگر سریال پدر - با وجود اینکه چند روزی است سریال پر حاشیه "پدر" به پایان رسیده است، اما انتشار تصاویر ریحانه پارسا بازیگر نقش اول زن این سریال جنجال تازه‌ای به پا کرده است. این جنجال در حالی ایجاد شده که سازندگان سریال "پدر" به دنبال تولید فصل دوم آن هستند.
لیلای سریال "پدر" مدل شد / عکس‌ها
لیلای سریال "پدر" مدل شد / عکس‌ها - ریحانه پارسا، بازیگر نقش لیلا در سریال "پدر" فعالیت خودش را به عنوان مدل تبلیغاتی آغاز کرد. این بازیگر متولد سال 1377 است.
درگیری بازیکنان ایران و عربستان در مسابقه هندبال
درگیری بازیکنان ایران و عربستان در مسابقه هندبال - در این فیلم درگیری بازیکنان ایران و عربستان در مسابقات هندبال بازی‌های آسیایی جاکارتا را می بینید که این بازی در نهایت منجر به پیروزی ایران و کسب مقام پنجمی کشورمان شد.
فیلم | روایت یک روحانی از هایده و ترانه «علی ای همای رحمت»
فیلم | روایت یک روحانی از هایده و ترانه «علی ای همای رحمت» - فیلم - روایت یک روحانی از هایده و ماجرای خواندن ترانه «علی ای همای رحمت» را در ویدئوی زیر ببینید.