یکشنبه ۲ اردیبهشت ۱۳۹۷ / Sunday, 22 April, 2018

آشفتگی و چند گانگی


آشفتگی و چند گانگی
نقد فرآیندی است ارزش گذارانه در جهت تبیین خرد از كلان و بد از نیك. گو اینكه در برخی از انحای نقد، مثل روش نقد مبتنی بر علوم طبیعی، صرفاً به توصیف و تشریح اثر پرداخته می شود و ارزیابی صورت نمی پذیرد. [زرین كوب: ۱۳۸۲: ۴۳] در گونه دیگر نقد موسوم به نقد تشكیكی نیز، منتقد اثر را تحلیل كرده و ارزیابی نهایی را به مخاطب نقد وامی گذارد [آیت اللهی: ۱۳۸۴: ۱۱۱] در قرن بیستم رولان بارت، منتقد بزرگ نیز تمامی انواع پیشین نقد را حقیقت نما و به نوعی پلیس عرصه هنر معرفی كرد. [رك بارت: ۱۳۸۲: ۲۶] او روشن ترین نمونه برای ارزیابی اثر را خود اثر می دانست. لذا نقد را دارای كاركرد روشنگرانه و تبیینی نمی دانست. به هر ترتیب فارغ از نقد تأویلی بارت، نقد كلاسیك اساسی ارزیابانه دارد. چرا كه فقط با ارزیابی قاطع است كه سره از ناسره تبیین می شود و بدین ترتیب مخاطب، خلق اثر و در نتیجه جامعه هنری پالایش می گردند. در ضمن این اصل را نیز منكر نیستیم كه جهان بینی منتقد نیز اساسی فردی و گزینشی دارد [آریان پور: ۱۳۸۳: ۱۱] لذا هر آنچه منتقد می گوید الزاماً حقیقت نمی باشد. نقد حاضر، نقدی است هستی شناسانه- نمود شناسانه بر «درمیخانه» اثر داوود آزاد.یكی از عمده ترین بحران های آثار صوتی معاصر، عدم تجانس و نوعی تشتت میان قطعات مختلف یك اثر واحد می باشد. بدین معنی كه برخی از آثار صوتی معاصر، التقاطی از چندین گونه موسیقایی می باشند. در این گونه آثار، برای مثال نخست قطعه ای سمفونیك به گوش می رسد، سپس آواز و جواب آوازی با مشخصات اصول مكتب آواز كهن اصفهان شنیده می شود و پیرو آن یك رنگ قدیمی و یا یك قطعه بسیار تكنیكی- كه خاستگاهی معاصر دارد- اجرا می شود. این عدم تجانس، به نوعی همانند عدم روشمندی یك پژوهش، مذموم است. این بحران، در وهله اول باعث بروز معضلات اقتصادی در حوزه فروش آثار صوتی می شود. چرا كه مخاطب، اساساً فقط به یك گونه از قطعات اثر علاقه دارد و مایل به شنیدن دیگر گونه ها نیست. لذا چنین مخاطبی از خرید اثر مزبور، خودداری می كند.از سوی دیگر، مطرح شدن چنین آثاری باعث كم اعتبار شدن كلیه گونه های مندرج در اثر نیز می شود. چرا كه شاید بسیاری از مخاطبان، چنین التقاط ناهمگونی را یك گونه خاص موسیقایی (مثل موسیقی دستگاهی یا سمفونیك) تلقی كنند و چون از گونه های مختلف موسیقایی، نمی توان تجربه زیبایی شناختی واحدی را انتظار داشت، لذا شاید برخی از مخاطبان به كلی از یك گونه موسیقایی روی گردانند. از منظر دیگر، برخی از این آثار در خارج از ایران نیز منتشر می گردند و شاید بسیاری از مخاطبین برون مرزی این آثار را موسیقی كلاسیك ایران (یا هر گونه موسیقایی دیگر) تلقی كنند. اشكال دیگر، تلقی ریاكارانه برخی از مخاطبان از این آثار است؛ چرا كه مخاطب خردورز، در می یابد كه اثر از چندین گونه متفاوت تشكیل یافته است و لذا شاید به این نتیجه برسد كه خالق این اثر، یا با هدفی اقتصادی و یا به علت عدم توانایی در خلق آثار همگون، دست به چنین گردآوری زده است. بزرگترین معضل این آثار، عدم نقد پذیری آنها می باشد. چرا كه بسیاری از انحای نقد براساس شواهد خود اثر صورت می پذیرند. از طرفی گونه های مختلف هنری، اصول و موازین موسیقایی و فراموسیقایی منحصر به فردی دارند و روشن است در این شرایط منتقد نمی داند با اصول كدام گونه خاص، اثر را نقد و بررسی كند.معضل فوق- یعنی عدم همگونی گونه های مختلف موسیقایی در یك اثر صوتی واحد- در «درمیخانه» نیز دیده می شود. عموم تصانیف این اثر، روالی كاملاً دستگاهی دارند( به استثنای تصنیف نخست اثر كه براساس دانگ ج ج ج ب می باشد؛ دانگی كه در موسیقی كلاسیك عرب و ترك كاربرد دارد. رك كیانی: ۳۲:۱۳۶۸) پس از اجرای عموم تصانیف، نیز موسیقی تنبور به گوش می رسد كه خود، فواصل، تحرك ملودی و اصول زیباشناسی متفاوتی با موسیقی دستگاهی دارد. از طرفی، اشعار، ساختار روند تصانیف سازبندی اثر، استفاده از فیگورهای نسبتا كوتاه و حتی ذكر عنوان موسیقی صوفیانه روی جلد، همه شواهدی هستند مبتنی بر اینكه خالق این اثر قصد تولید اثری در حوزه موسیقی عرفانی- صوفیانه را داشته است. در سطحی بالاتر نیز نوعی عدم تجانس به چشم می خورد. تفصیل اینكه براساس اقوال فلاسفه هنر و زیباشناسان، آثار موسیقایی بدون كلام و عنوان نمی توانند احساس روشن و خاصی را القاء كنند؛ اما آثاری كه دارای یكی از دو مورد كلام یا عنوان باشند، احساسی نسبتاً روشن و مشترك را برمی انگیزند [رك شپرد: ۷۸:۱۳۸۰ ، هنفلینگ: ۱۰۲:۱۳۸۲] بر همین اساس اگر روی جلد «درمیخانه» عنوان موسیقی صوفیانه ایرانی قید نمی شد، می توانستیم از منظری تجربه گرایانه، معضل عدم تجانس گونه ها را نادیده انگاریم. اما حال پس از درج این عنوان، ناچاریم این اثر را در حوزه موسیقی صوفیانه ایرانی بررسی كنیم. اساساً دستیابی به تصویری روشن از موسیقی صوفیانه- عرفانی ایرانی، به دلیل عدم وجود علم گونه شناسی هنری در ایران، تقریباً ناممكن است. از دیدگاه فلاسفه سنت گرا، هنر ایرانی، قدسی است و این هنر تفاوت ذاتی با دین و عرفان ندارد. تفاوت بر سر نحوه و كیفیت تجلی حقیقی واحد است. [رك ریخته گران: ۱۳۸۰ : ،۱۶۱ اعوانی: ۱۳۷۵ : ،۳۲۱ بوركهارت: ۱۳۷۵: ۳۱۲-،۳۰۵ شوان: ۱۳۸۳: ،۲۷ نصر: ۱۳۸۳: ۱۱۶] این نوع هنر از سوبژكتیویته، اكسپرسیون و اومانیسم گریزان است؛ در این دیدگاه هنر وسیله ای برای حیرت در ذات مطلق و نه هدفی زیباشناسانه در جهت ارضای میل زیبایی طلبی [رك ریخته گران: ۱۳۸۰: ،۱۱۹ اعوانی: ۱۳۷۵: ،۳۲۴ شوان: ۱۳۸۳: ۳۴] هنر قدسی نیز قواعدی منحصربه فرد دارد، اصولی كه جدای نوع غربی است. موسیقی صوفیانه- عرفانی ایران نیز محاط در همین هنر قدسی می باشد. لذا اصول هنری غرب و شرق در آن راه ندارد. با این وجود، در برخی از نقاط اثر حاضر، هارمونی پارالل فاصله سوم و یا بافتهای هموفونی دیده می شود. در تكنوازی كمانچه نیز نشانه های ویرتئوزیته موسیقی دستگاهی به چشم می خورد كه منطقاً خاستگاه آن، موسیقی بی پیرانه اهل تصوف ایران نمی باشد. باید توجه كرد صرف دینی یا عرفانی بودن اشعار یا به هر شكل، فرم ظاهری اثر، نمی توان حكم به قدسی یا عرفانی بودن اثری داد. [رك رحمتی: ۱۳۸۳: ۷-۵] بدیهی است ویژگی هایی از قبیل، تكرار متناوب فیگورهای كوتاه، استفاده از اشل صوتی محدود و به كارگیری سازهای بم یا مناطق صوتی هر ساز، عدم تحرك شدید ملودی و... از ویژگی های روشن موسیقی های عرفانی خانقاهی، عزاداری و موسیقی های درمانگر می باشند [درویشی: ۱۳۷۶: ،۳۵ درویشی: ۱۳۷۳: ،۵۸ درویشی، ۱۳۷۰: ،۵۷ مسعودیه: ۱۳۶۵: ۳۵] ویژگی های مذكور، تقریباً به شكلی روشن در اثر «درمیخانه» دیده می شوند؛ اما این ویژگی ها با خصایص دیگرگونه های موسیقی ایرانی نظیر موسیقی دستگاهی، موسیقی منطقه ای خاص نظیر كردستان و كرمانشاهان و همچنین با اصول هارمونی غربی نیز پیوند خورده اند. نتیجه اجمالی اینكه، در میخانه اثری در حوزه موسیقی صوفیانه ایرانی نیست چرا كه ۱- در موسیقی صوفیانه ایرانی هارمونی پارالل سوم و با فرمهایی همصدایی و تكنوازی با شاخصه های ویرتئوزیته موسیقی دستگاهی دیده نمی شود. ۲- موسیقی صوفیانه عرفانی ایران دربرگیرنده گونه های فراوانی از موسیقی سراسر ایران می باشد لذا مختص به موسیقی تنبور نمی باشد. این اثر در حوزه موسیقی دستگاهی نیز نمی باشد چرا كه (۱) تصانیف این اثر، در پیروی از اصول موسیقی های خلسه ای، اساسی ترجیح بند وار دارند و چنین روندی در ساختار ملودیك- فرمال تصانیف دستگاهی كاربرد رایج ندارد.(۲) موسیقی تنبور با فواصل خاصش نیز در حوزه موسیقی دستگاهی واقع نمی شود. (۳) در تصنیف نخست دانگ ج ج ج ب به كار رفته است كه مصداقی در موسیقی دستگاهی ندارد «موسیقی تنبور» نبودن این اثر نیز نیازی به توجیه ندارد! «درمیخانه» موسیقی است التقاطی برگرفته از عناصر موسیقی دستگاهی، موسیقی صوفیانه ایرانی، موسیقی تنبور ایران و هارمونی غربی.
* منابع در دفتر روزنامه موجود است.

پویا سرایی


منبع : روزنامه همشهری

مطالب مرتبط

درباره یک نوازنده پیانو

درباره یک نوازنده پیانو
با حضور علی رهبری در منصب رهبر اركستر سمفونیك تهران، بسیاری از ایرانیان داخل كشور با چهره برجسته ای روبرو شدند كه پیش از آن نام او را حتی یك بار هم نشنیده بودند. با چهره هایی ایرانی كه در خارج از ایران بسا شناخته شده تر هستند تا داخل. یكی دیگر از موسیقیدانان ایرانی تبار كه در سطوح بین المللی چهره ای كاملاً شناخته شده به شمار می رود ولی هموطنان داخل كشور شناخت چندانی از وی ندارند پیانیست برجسته ای است به نام «گوتلیب امیدوالیش». گرچه به طور رسمی، ملیت والیش اتریشی محسوب می شود لیكن او هیچگاه تبار ایرانی خود را انكار نمی كند و هر از چندگاهی به وطن مادری خود می آید و كنسرت های بی سروصدایی برپا می كند. البته به نظر می رسد رسیتال های پیانویی كه او در تهران برگزار می كند، بیش از هر چیزی در حكم كنسرتی مقدماتی برای وی محسوب می شود؛ تمرینی برای اجراهای مهمتر در تالارهای معتبر جهانی نظیر «موزیك فراین» و «كارینگی هال».
والیش در سال ۱۹۷۸ در وین و در خانواده ای موسیقیدان متولد شد و نخستین دروس موسیقی را از مادرش فراگرفت. او در سن شش سالگی وارد مؤسسه ای تحت نظارت دانشگاه موسیقی و نمایش وین شد و زیر نظر «هانتس مدیمورك» به تحصیل پرداخت. در سالیان بعد او از مكاتب استادانی همچون «لولگ مایزنبرگ» و «دیمیتری باشكیرف» تأثیر پذیرفت و در دور ه های تخصصی (master classes) پیانیست بزرگ معاصر یعنی «اشتفان بیشاپ كواشویچ» شركت جست. او در سن شانزده سالگی برنده نخست مسابقه بین المللی «جایزه استرامینسكی» در آمریكا شد. همچنین والیش در سال ۱۹۹۹ در فستیوال «ملكه الیزابت» در بروكسل كه یكی از معتبرترین مسابقات نوازندگی پیانو در سراسر جهان محسوب می شود به گروه فینالیست ها پیوست و به عنوان جوانترین شركت كننده ای كه توانسته است بدان راه یابد معرفی شد. این موفقیت همچنین در كنكور كلارا هاسكیل نیز در سال ۲۰۰۵ تكرار شد.والیش در مقام تكنواز با بسیاری از اركسترهای صاحبنام حال حاضر جهان به اجرای آثار كنسرتو پرداخته از این میان می توان به اركسترهای ذیل اشاره كرد: اركستر فیلارمونیك وین، اركستر سمفونیك رادیووین، اركستر مجلسی اشتوتگارت، اركستر رویال فیلارمونیك لیورپول، فیلارمونیك زاگرب و بسیاری دیگر. رهبران اركستر برجسته ای نیز همچون «جوزپه سینوپولی»، «یهودی منوهین»، «نویل مارینر» و بسیاری از چهره های صاحبنام دیگر در كنسرت های مختلف با والیش همكاری داشته اند. والیش كنسرتهای بی شماری را در كشورهای مختلف منجمله آلمان، سوئیس، اسپانیا، آمریكا، انگلستان، ژاپن و بسیاری از كشورهای دیگر و بالاخره ایران اجرا كرده است. او هر از چند در تالار وحدت و رودكی و نیز فرهنگسرای نیاوران و اداره فرهنگی سفارت اتریش در تهران رسیتال پیانو ترتیب می دهد و علی الظاهر چندی پیش در شیراز نیز پیانو نواخته است.
او علاوه بر این ضبط های بی شماری برای شبكه های رادیویی موسیقی نظیر شبكهORF، رادیو بین المللی فرانسه، RTBF بلژیك و BBC لندن انجام داد و همچنین آثار متنوعی از بسیاری از آهنگسازان موسیقی كلاسیك را برروی CD به بازار روانه كرده كه از میان این آهنگسازان می توان به هایدن، شومان، برامز، شوبرت، اشتراوس و استراوینسكی اشاره كرد. آخرین CD منتشر شده از اجرای امیدوالیش به سوناتهای شوبرت اختصاص دارد كه اخیراً توسط كمپانی Naxos منتشر شده است و بسیار مورد توجه منتقدان موسیقی قرار گرفته است. بزودی CD دوم از همین مجموعه سوناتهای شوبرت توسط همین كمپانی منتشر خواهد شد.با نگاهی اجمالی به رپرتوار امیدوالیش به سرعت متوجه گستردگی و تنوع آن خواهیم شد. او دست كم سی و پنج كنسرتو پیانو از آثار مصنفانی چون باخ، هایدن، موتسارت، بتهوون، برامز، شومان، گریك، راخمانیف، بارتوك و غیره را در رپرتوار خود جای داده است. آثار سولوای كه در این فهرست جای می گیرند طیف وسیعی از دوره باروك تا آثار موسیقی مدرن را دربردارند. از جمله آهنگسازان سده بیستم كه والیش بدانها توجه نشان داده باید به راول، وبرن وبرگ اشاره كرد.براساس برنامه كاری اركستر سمفونیك تهران، امیدوالیش در آینده ای نزدیك كنسرتو پیانو شماره یك اثر پترایلیچ چایكوفسكی را به همراهی این اركستر و به رهبری علی رهبری در تالار وحدت اجرا خواهد كرد و ما نیز بی شك در انتظار شنیدن این كنسرت خواهیم بود.پیش از این نیز او تلاش كرده تا در ایران طیف گسترده ای از آثار آهنگسازان مختلف را در برنامه كاری خود جای دهد. دركنسرت های پیشین او در تهران سوناتهای هجده، بیست و شش و بیست و هشت اثر لودویگ ون بتهوون و نیز سونات در دومینور شوبرت اجرا شده اندكه نشاندهنده توجه خاص او به فرم سونات است. در تأكید بر این نكته می توان آثار دیگری از همین فرم همچون سونات دومینور موتسارت، سونات ایگور استراوینسكی و سوناتهایی از دومینكو اسكارلاتی را بدین فهرست افزود. این موضوع یعنی توجه خاص والیش به فرم سونات اساساً حاكی از گرایشات او به موسیقی دوره كلاسیك وین است. و این درحالی است كه بسیاری از پیانیست های امروزی به هر تقدیر از آثار این دوره گریز می زنند و بیش از هر چیز قطعات دوره مابعد كلاسیك یعنی رومانتیك را در برنامه كاری خود قرار می دهند و بدین شكل به آثار به اصطلاح «پیانیستیك» رومانتیك كه پیانوهای مدرن امروزی را به شكلی كاراتر به خدمت می گیرند و طبیعتاً جذابیت بیشتری را برای مخاطب غیرمتخصص خود برمی انگیزند، اولویت می بخشند.
امیدوالیش علاوه بر این آثار مفصل و طولانی را كه در رپرتوار پیانو از جایگاه درخشانی برخوردارند برای مخاطبان تهرانی اش اجرا كرده است. از این دسته قطعات می توان به مجموعه واریاسیونهای برامس بر روی تمی از پاگایننی، آینه های راول و هومورسك اثر شومان اشاره كرد. اهمیت این موضوع از آنجاست كه بعید به نظر می رسد در آینده ای نزدیك این آثار مجدداً در تهران و در یك كنسرت نواخته شوند، مگر آنكه بخت مجدداً به ما رو كند و ما شاهد حضور پیانیست برجسته و ممتازی همچون امیدوالیش باشیم.
در هرحال یقیناً او بر تبار ایرانی خود افتخار می كند.باید تا تیرماه سال آتی منتظر بود. بی شك چشم های منتظری هستند تا پس از سالها انتظار، شاهد اجرای رسیتالی در ایران در حد و اندازه استانداردهای آكادمیك جهانی باشند.
طاها پیشوا

وبگردی
دادستانی که به قانون تمکین نکرد
دادستانی که به قانون تمکین نکرد - نکته دیگری که برای شخص من در ماجرای مرتضوی بسیار مهم‌تر از شرایط او در زندان است، عدم تمکین ایشان به قانون است. مرتضوی به عنوان یک دادستان و شخصیت‌های برجسته و بانفوذ قوه قضائیه حاضر نشد به قانون تمکین کند. حالا دیگر اهمیتی ندارد که مرتضوی در بند 241 باشد یا 309 یا چقدر به مرخصی بیاید، مهم این است که اتفاقات اخیر نشان داد که او هیچ پایبندی به قانون نداشته و ندارد
معنی و مفهوم "به ما این دختر خوشگل‌ها رو نشون بده"؟
معنی و مفهوم "به ما این دختر خوشگل‌ها رو نشون بده"؟ - بعد از انقلاب، به واسطه تنیده شدن حکومت و دین بسیاری از پست‌ها و سمت‌های سیاسی با هاله‌ای رو به رو شد که اجازه نمی‌داد صاحب آن منصب مورد نقد قرار بگیرد....
سومین روز جشنواره جهانی فیلم فجر
سومین روز جشنواره جهانی فیلم فجر - سی و ششمین جشنواره جهانی فیلم فجر از 30 فروردین با حضور فیلم سازانی از ایران و نمایندگانی ازسینمای 78 کشور جهان تا 7 اردیبهشت در پردیس سینمایی «چارسو» برگزار می شود.
سیلی زدن به «امید» مردم در پارک!
سیلی زدن به «امید» مردم در پارک! - کتک خوردن دختری که جز التماس دوستانش هیچ فریادرسی ندارد از یک پلیس زن عضو گشت ارشاد که ماموران مرد هم آنها را همراهی می کردند، آنقدر دردناک است که کمتر وجدان بیداری به آن واکنش نشان نداده است.
عصر ما - پرونده حضور زنان در ورزشگاه ها
عصر ما - پرونده حضور زنان در ورزشگاه ها - بررسی حضور زنان در ورزشگاه ها با حضور نرگس آبیار، لاله افتخاری، حمید رسایی، حجت الاسلام محسن غرویان و فائزه هاشمی.
حمله فیزیکی به بازیگر زن ایرانی در خیابان! / عکس
حمله فیزیکی به بازیگر زن ایرانی در خیابان! / عکس - بازیگر سریال "تعطیلات رویایی" از حمله افراد ناشناس به خود خبر داد. مریم معصومی، بازیگر سینما و تلویزیون مورد حمله افراد ناشناس قرار گرفت.
گفتگوی تلفنی با همسر مرتضوی / صوت
گفتگوی تلفنی با همسر مرتضوی / صوت - سعید مرتضوی که در روزهای گذشته خبری از او نبود و حتی سخنگوی دستگاه قضایی گفته بود حکم جلبش صادر شده اما گیرش نیاورده‌اند، به گفته همسرش در تهران است.
ارسطوی پایتخت با مونا فائض پور ازدواج کرد
ارسطوی پایتخت با مونا فائض پور ازدواج کرد - «احمد مهران فر» بازيگر نقش «ارسطو عامل» در سريال پايتخت ۵ در اینستاگرام خود از ازدواجش با «مونا فائض پور» خبر داد.
صحبت های جنجالی رییسی علیه روحانی
صحبت های جنجالی رییسی علیه روحانی - صحبت های جنجالی رییسی پیرامون استفاده روحانی از نام امام رضا در انتخابات
500 نفر محتوای نامه‌های پستی مردم را میخواندند و چک می‌کردند!
500 نفر محتوای نامه‌های پستی مردم را میخواندند و چک می‌کردند! - محمد غرضی می‌گوید: زمانی که به عنوان وزیر در وزارت حضور یافتم بیش از ۵۰۰ نفر را دیدم نامه‌هایی که از داخل به خارج و از خارج به داخل کشور ارسال می‌شدند را چک می‌کردند و به صورت سه شیفت فعالیت می‌کردند و نامه‌ها را می‌خواندند.
جنجال ویدیو دختر بازیگر روی کول بازیکن پرسپولیس!
جنجال ویدیو دختر بازیگر روی کول بازیکن پرسپولیس! - عکس و ویدیویی منتسب به ستاره پرسپولیس فرشاد احمدزاده و ترلان پروانه بازیگر سینما و تلویزیون در فضای مجازی منتشر شده است. عجب پاپراتزی‌هایی داریم!
دختر داعشی سریال پایتخت کیست ؟
دختر داعشی سریال پایتخت کیست ؟ - در قسمت های اخیر سریال پایتخت بازیگر جدیدی به جمع خانواده معمولی پیوسته است؛ نیلوفر رجایی فر نقش الیزابت را در سریال پایتخت ۵ ایفا می کند ؛ این بازیگر با جلب اعتماد سیروس مقدم این فرصت ط بازی در سریال پر طرفدار پایتخت را به دست آورد .
خانم ایرانی، عامل تیراندازی در مقر یوتیوب / فیلم
خانم ایرانی، عامل تیراندازی در مقر یوتیوب / فیلم - ویدیوهایی از نسیم نجفی اقدم در شبکه های اجتماعی به زبان های انگلیسی و فارسی موجود است که در آن ها وی از حذف ویدیوهای خود توسط یوتیوب شکایت دارد.
رقص کاوه مدنی یا کالای ایرانی؟
رقص کاوه مدنی یا کالای ایرانی؟ - بگذارید اینطور بپرسم: مگر کیروش، مربی تیم ملی فوتبال جمهوری اسلامی ایران عرق نمی‌خورد؟ نمی‌رقصد؟ مگر برانکو و شفر نمازشب می‌خوانند و روزه می‌گیرند و اصولگرا و ارزشی و انقلابی هستند؟!